خلقِ «میدان گفتوگوی شهری» در دل ساماندهی مشاغل مزاحم
خبرگزاری آنا ـ حسین بوذری؛ در اقدامی نوآورانه برای همسوسازی توسعه شهری با هویت و نیازهای شهروندان، شهرداری شیراز ثمینه بهادری جهرمی استاد عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم را بهعنوان مجری طرحهای کلیدی پیوستنگاری فرهنگی-اجتماعی انتخاب کرد.
«پیوستنگاری فرهنگی-اجتماعی» که ابزاری نوین برای سنجش آثار پروژههای عمرانی بر زندگی مردم است، تلاش دارد تا روند توسعه در شیراز را با معیارهای فرهنگی، اجتماعی و کیفیت زیست شهروندان هماهنگ سازد.
بهادری جهرمی که طرحهایش در کمیته داوری منتخب شده بود، مسئولیت اجرای طرحهای پیوستنگاری فرهنگی-اجتماعی در دو پروژه مهم شهری را بر عهده خواهد داشت: ورودی شمالغرب شیراز (گویم) که به عنوان «پیشانی شهر» شناخته میشود و پروژه ساماندهی مشاغل مزاحم و آلاینده.
طرح «پیوستنگاری فرهنگی ـ اجتماعی» چه اهدافی را دنبال میکند؟
پیوستنگاری فرهنگی ـ اجتماعی، امروز دیگر یک «ضمیمه اداری» در پروژههای شهری نیست؛ بلکه بهعنوان یک نگاه راهبردی شناخته میشود که میکوشد پیش از آغاز عملیات اجرایی، صدای مردم، منطق شهر، هویت محلی و اثرات واقعی تصمیمها را در کنار برنامهریزی عمرانی بنشاند.
وقتی مدیریت شهری در پروژههای کلان بهجای تمرکز صرف بر سازه و کالبد، به پیامدهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و روانی طرح نیز توجه میکند، نتیجه کار صرفاً یک پروژه عمرانی نخواهد بود؛ بلکه یک تجربه زیسته برای شهروندان شکل میگیرد.
این دقیقاً همان نقطهای است که در رویکرد شهرداری شیراز به پیوستنگاری فرهنگی ـ اجتماعی مشاهده میشود: توجه به اینکه «شهر برتر جهان» اگر قرار است واقعیت پیدا کند، باید کیفیت زندگی، مقبولیت عمومی، همخوانی فضا با فرهنگ مردم و نیز امکان مشارکت واقعی ذینفعان را در متن تصمیمسازی وارد کند.
از سوی دیگر، پروژههای کلیدی مانند «ورودی شمالغرب» و «ساماندهی مشاغل مزاحم» تنها تغییر مسیر یا جابهجایی فیزیکی یک محدوده نیستند؛ بلکه بهمثابه یک آزمون جدی برای سنجش میزان اعتماد مردم به مدیریت شهری، توان تحقق هویت و ایجاد حس تعلق در فضاهای جدید به شمار میآیند.
در این چارچوب، پرسش اصلی این است: چگونه میتوان اطمینان یافت که پروژههای عمرانی به همسوسازی فرهنگی و اجتماعی منجر میشوند و صرفاً در سطح بروکراسی و پروندههای اداری متوقف نمیمانند؟ پاسخ، در ترکیب تخصصها، روشهای مشارکتی، توجه به بازخورد مردم و مهمتر از همه «جابجایی هویت» نه صرفاً «جابجایی کالبد» نهفته است.
در واقع، پیوستنگاری یعنی تبدیل مطالبهها به راهحلها؛ از طراحی فضاهایی که مردم دوست دارند در آن حضور داشته باشند تا ایجاد ظرفیتهایی برای اینکه کسبوکارهای محلی، مشتریان خود را حفظ کنند و موج نارضایتی به رضایت اجتماعی و اقتصادی پایدار تبدیل شود.
مصاحبه پیش رو تلاشی است برای روایت دقیق همین مسیر؛ مسیری که میخواهد در کوتاهمدت صدای مردم را به تصمیمسازان منتقل کند، در میانمدت مقبولیت اجتماعی ایجاد کرده و در بلندمدت چهره شهر را بهگونهای تغییر دهد که بتواند از ورودیهای استراتژیک خود، پیام هویت، توسعه مطلوب و آیندهنگری را به سایر استانها منتقل کند.
اینجا، پیوستنگاری پلی است میان «شهرِ ساختهشده» و «شهرِ پذیرفتهشده» ـ پلی که اگر درست اجرا شود، میتواند تجربه زیسته مردم را عمیقتر و اعتماد اجتماعی را به سرمایهای پایدار برای توسعه تبدیل کند.
خبرنگار آنا در این راستا گفتوگویی را با بهادری جهرمی عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم و مجری طرحهای کلیدی پیوستنگاری فرهنگی-اجتماعی در پروژههای کلان شهر شیراز ترتیب داده است تا اهداف و ویژگیهای این طرح را مورد بررسی قرار دهد.
گپ و گفت آنا با بهادری جهرمی در پی میآید:
طراحی فضایی که مردم دوست داشته باشند؛ المان، آرامش و تعلق
آنا: از سوی شهرداری شیراز عهدهدار پیوستنگاری در پروژههای کلان این شهر شدهاید، با تبریک به شما بابت این موفقیت ابتدا بفرمایید اهمیت و ضرورت پیوستنگاری فرهنگی و اجتماعی در پروژههای کلان شهری مانند شیراز، اصفهان و تهران ـ که همگی کلانشهر هستند ـ و بهطور خاص در شیراز که محل فعالیت شماست، از دیدگاهتان چیست؟
بهادری جهرمی: رویکرد اصلی ما در پروژه فرهنگی ـ اجتماعی با محور پیوستنگاری این است که پیامدهای بعدی به حداقل برسد، چراکه هزینههای بسیاری صورت میگیرد و شهروندان نمیتوانند با طرحهای اجرا شده ارتباط مناسبی برقرار کنند.
بسیار طرحهایی بودهاند که با هزینههای هنگفت اجرا و پیادهسازی شدهاند، اما متأسفانه مورد استقبال مردم قرار نگرفته است.
موضوع از این منظر اهمیت دارد که ما با یکی از ورودیهای جدید شهر مواجه هستیم؛ ورودی «گویم» پیشانی شهر است، ورودیای که شاید بعدها جایگزین ورودی دروازه قرآن شود.
ورودی شهر بهلحاظ اجتماعی برای ما اهمیت بسیار بالایی دارد. فضا باید با فرهنگ مردم و فرهنگ مردم شیراز همخوانی داشته باشد، در این راستا باید آن را بازخوانی کنیم تا مردم آن را بپذیرند و دارای مقبولیت اجتماعی باشد.
در موضوع جابهجایی مشاغل مزاحم ایدهای که داشتیم این بود که بسیاری از کسبه نمیتوانند بهراحتی با محیط جدید ارتباط برقرار کنند و در نهایت مشتریهای خود را از دست میدهند.
ما با پیوستنگاری فرهنگی ـ اجتماعی تلاش کردیم ارتباط فرهنگی و اجتماعی برقرار کنیم تا در مرحله نخست، سخن مردم را منتقل کنیم و خواستههای آنان را به شهرداری و شورای شهر برسانیم.
مردم خواستار این المان هستند یا خواستار آن فضای شهری هستند که برای مشاغل مزاحم باید ایجاد شود.
طرح اولیهای که ارائه کردیم، این نبود که صرفاً شهرداری شیراز را مخاطب قرار دهیم و شورای اسلامی شهر شیراز را نیز بهتنهایی مخاطب قرار ندادهایم؛ بلکه مدیریت شهری، شهرسازی و جامعهشناسی را بهصورت همزمان درگیر کردهایم که مسئولان هرکدام از این حوزههای تخصصی باید دیدگاه و طرحهای خود را ارائه کنند
شعار ما این است که شیراز عنوان «شهر برتر جهان» را با خود یدک بکشد و اگر ما دنبال تحقق این شعار باشیم و بخواهیم آن را به واقعیت تبدیل کنیم، باید همه ایدهها را ببینیم.
شاید از منظر من جامعهشناس این ایدهآل باشد، اما از نظر مدیریت شهری ممکن است این المان نباید جایگذاری شود.
باید پلی میان مدیریت ارتباطی، پیوندی میان جامعهشناسی، شهرسازی و مدیریت برنامهریزی شهری و منطقهای برقرار کنیم و لازم است همه این حوزهها در کنار هم قرار گیرند تا هر آنچه از دید یکی مغفول مانده، توسط دیگری دیده و نقد شود و در حقیقت یک نقد درونگروهی شکل میگیرد.
نگاه ما یک نگاه همهجانبه است.
آنا: در پروژه «پیوستنگاری فرهنگی ـ اجتماعی در پروژههای کلان شیراز» از متخصصان چه حوزههایی بهره میبرید؟
بهادری جهرمی: در این پروژه از ظرفیت دو متخصص دکتری شهرسازی، یک دکتری عمران (گرایش سازه)، سه جامعهشناس بهره گرفتهایم و دو متخصص مدیریت برنامهریزی شهری.
یک تیم ۱۲ نفره بسیار قوی در هر دو پروژه شکل گرفته تا معایب پوشش داده شود، امیدوارم این اتفاق محقق شود؛ چراکه برای نخستین بار است که چنین رویکردی در شهر شیراز اجرا میشود.
فضای شهری باید با هویت مردم عجین باشد
آنا: شما در صحبتهای خود به توسعه شهری، هویت و نیازهای شهروندان اشاره و این موضوع را بهعنوان شعار اصلی طرح مطرح کردید. فکر میکنید پروژههای عمرانی واقعاً به این همسوسازی منجر میشوند تا صرفاً یک فرآیند اداری طی نشود؟
بهادری جهرمی: صددرصد اینگونه است. به این موضوع امیدواریم، ما خواسته یا ناخواسته باید به سمت جامعه دانشگاهی حرکت کنیم و این پروژه دیر یا زود باید اتفاق میافتاد، اما نکتهای که در طرح مطرح کردهام، موضوع بازخورد مردم است. نگاه ما به آینده شهر شیراز معطوف است؛ در حال حاضر المان تعریف شده و از مردم هم نظرخواهی کردهایم، شیراز شهری است که از صنعت به مدرنیته رسیده و صنعت، هنر و سایر ابعاد زندگی شهری در آن با یکدیگر درآمیختهاند.
مردم خواهان فضایی هستند که با هویت آنان عجین شده باشد.
در پروژه ساماندهی مشاغل مزاحم، فضایی طراحی کردهایم که بهصورت پارتهایی است که مردم مینشینند و پس از خرید، در یک مرکز یا میدان مرکزی گرد هم میآیند، گفتوگو میکنند و در زیر سایه درختان حضور مییابند و تصاویر این طرح نیز در ۶ طرح پیشنهادی ارائه شده است.
آنا: طاقهایی که برای ورودی شهر شیراز معرفی کردهاید، دارای چه ویژگیهایی است؟
بهادری جهرمی: طاقهایی که برای ورودی معرفی کردهایم، با الهام از عناصر هویتی شهر طراحی شدهاند؛ استفاده از رنگهای آبی لاجوردی، نمای آجر یا ترکیب آن با سنگ، در این طاقها تلفیقی از سنت و مدرنیته در طراحی لحاظ شده است. ما سنت و هویت را بهگونهای تعریف کردهایم که سنت در دل مدرنیته جای گیرد و این همان مفهوم هویت است.
آنا: از منظر شهری چطور؟ فکر میکنید این المانها نظر مردم را جلب خواهد کرد؟
بهادری جهرمی: از منظر شهری اگر المانهای شهری مورد علاقه مردم نباشد، حتی بر آرامش روانی آنان اثر منفی میگذارد و مردم باید این المانها را دوست داشته باشند و از حضور در کنار آنها احساس آرامش کنند.
آنا: با توجه به اینکه طرح «پیوستنگاری فرهنگی ـ اجتماعی در پروژههای کلان شیراز» برای نخستینبار در شیراز اجرا میشود، فکر میکنید این پیوستنگاری چه تأثیر ملموسی در کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت بر زندگی شهروندان شیراز خواهد داشت؟
بهادری جهرمی: رویکردی که اتخاذ شده، رویکردی نوآورانه است. انتخاب تخصصهای متنوع در این حوزه نشان میدهد که نگاه مدیریت شهری به این موضوع جدی است.
در کوتاهمدت، مردم احساس میکنند که صدای آنان شنیده شده و در فرآیند تصمیمسازی حضور دارند.
در میانمدت، پروژههای عمرانی با هویت فرهنگی و اجتماعی شهر همسو میشوند و مقبولیت عمومی افزایش مییابد.
در بلندمدت، این همسوسازی میتواند به ارتقای کیفیت زندگی شهری، افزایش سرمایه اجتماعی و تثبیت هویت شیراز بهعنوان شهری مدرن با ریشههای عمیق فرهنگی منجر شود.
انشاءالله برای نخستینبار، این طرح بهصورت اجرایی و نه صرفاً اداری، در شیراز پیادهسازی میشود و آثار آن در زندگی شهروندان نمایان خواهد شد.
در موضوع المان شهری مردم جایگاه جدیدی برای تفریح و تفرج پیدا میکنند، همچنین امکان آن فراهم میشود که شهر شیراز را از ورودی جدید آن به سایر استانها نشان دهیم؛ ورودیای که استراتژیک است، بنابراین قطعاً در آن محدوده توسعه فزاینده شهری را خواهیم داشت؛ به عبارت بهتر توسعه فزاینده مطلوب شهر را تجربه خواهیم کرد.
همچنین مشاغل آلایندهها و جابهجایی و انتقال یک موج نارضایتی به وجود آورده است.
این انتظار را داریم که پس از اجرای طرح «پیوستنگاری فرهنگی ـ اجتماعی در پروژههای کلان شیراز» صاحبان مشاغل (ذینفعان، مردم جامعه و نهادهای دولتی) از این موقعیت نهایت استفاده را ببرند و این وضعیت مورد رضایت آنان باشد.
نخستین چیزی که در طرح مشاغل مزاحم و آلایندهها مدنظر داشتم، اینکه کاسبان بعد از جابجایی مشتریانشان را از دست ندهند.
این آیتم بیش از سایر موارد برای من اهمیت داشت؛ میخواهیم اینگونه نباشد که صرفاً یک جابهجایی کالبدی و فیزیکی رخ دهد، بلکه جابهجایی هویت اتفاق بیفتد، بهگونهای که افراد وقتی به مکان جدید میآیند، بتوانند مشاغل خود را حفظ کنند، مشتریهای خود را داشته باشند و درحقیقت هیچکس از این شرایط ایجادشده آزار نبیند، بنابراین به دنبال این هستیم، اما با یک هویت بومی برای ساختن المانهایی که سابقاً وجود داشته و بسیار موفق بودهاند؛ به عنوان مثال دکتر اسدی شهردار شیراز در این زمینه بسیار موفق بودهاند، یعنی بازسازی خانههایی که در سطح مناطق بافت فرسوده شیراز بوده و همه این موارد را با این نگاه مدیریت و آن را به اقامتگاههای بومگردی تبدیل کرد.
با مدیریت و سیاستی که شهردار شیراز و شورای اسلامی شهر دارند، پیامدهای خوبی برای شهر شیراز متصور هستم.
طرح «پیوستنگاری فرهنگی ـ اجتماعی» را قلبی پیش میبریم
آنا: تمرکز شما بر نوع ساخت، تراکم جمعیتی و ویژگی کلی منطقه نیز در این چارچوب قرار دارد؟ آیا پیوستنگاری را با توجه به این گزارهها پیش میبرید؟
بهادری جهرمی: بله، روشها را ترکیبی درنظر گرفتیم و یک مصاحبه و پرسشنامه تدوین کردیم و در آن مصاحبه، طیفی از نخبگان حضور دارند، طیفی از شهروندان آن منطقه نیز مشارکت دارند و همچنین طیفی از ساکنان آن منطقه. قطعاً با تلفیق آنچه بنیان گذاشته شده، به نتیجه خواهیم رسید.
آنا: برای پیشبرد طرح «پیوستنگاری فرهنگی ـ اجتماعی در پروژههای کلان شیراز» آیا شهرداری یا نهادهای مختلف بودجهای در اختیار شما قرار خواهند داد؟
بهادری جهرمی: پیش از این برنامهریزی طرح «پیوستنگاری فرهنگی ـ اجتماعی در پروژههای کلان شیراز» را روی یکمیلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان انجام دادیم، اما اکنون هزینهها به مراتب بالاتر است.
با این شرایط، چون کار فرهنگی و قلبی انجام میشود، ترجیح میدهیم افزایش قیمت نداشته باشیم.
برای شخص خودم مهمتر این است که بتوانم گامی برای دانشگاه با محور توسعهگری و رشد فزآینده این نهاد علمی بردارم و فضای اعتماد ایجاد کنیم تا نهادها و ارگانها به دانشگاه اعتماد کنند و طرحهای پژوهشی در کمیتههای علمی دانشگاه مطرح شود؛ در حقیقت گامی برای توسعه شهری شیراز برداریم.
آنا: و سخن پایانی...
بهادری جهرمی: با تشکر از شما و مجموعه خبرگزاری آنا، امیدوارم با اجرای طرح «پیوستنگاری فرهنگی ـ اجتماعی در پروژههای کلان شیراز»، چهره شهر شیراز تغییر پیدا کند و به شهری تبدیل شود که در آینده بتوانیم بهترین استفاده را برای مردم از آن داشته باشیم.
انتهای پیام/
