اسم ماکان به گوش شما و دوستانتان نخورده است!؟
۷ راهکار عملی برای نجات از استرس جنگ، بلاتکلیفی کنکور و بازگشت به مسیر مطالعه
به گزارش خبرگزاری آنا، در ماههای اخیر، کشور با موجی از ناپایداریهای امنیتی و گمانهزنیهای گسترده درباره احتمال جنگ مواجه بوده است. این فضا، بیتأثیر بر هیچ قشری نبوده، اما شاید هیچ گروهی به اندازه دانشآموزان و به ویژه داوطلبان کنکور سراسری، از این وضعیت آسیب ندیده باشد. آنهایی که ماهها و چه بسا سالهاست با امید به یک روز موعود به نام «روز کنکور» زندگی میکنند، حالا با این واقعیت تلخ روبهرو شدهاند که هیچچیز سر جای خودش نیست.
امتحانات نهایی به تعویق افتاده است. تاریخ برگزاری کنکور به طور مکرر تغییر میکند یا دستکم در هالهای از ابهام فرو رفته است. مدارس گاه باز و گاه بسته میشوند. کلاسهای آنلاین که هرگز نتوانست جای کلاسهای حضوری را پر کند، حالا با اختلالات اینترنت و قطعیهای مکرر نیز همراه شده است. در این میان، خانوادهها نیز تحت فشارند؛ هم نگران آینده تحصیلی فرزندشان، هم نگران امنیت جانی و روانی او. بسیاری از پدران و مادران، خودشان هم نمیدانند که باید فرزندشان را به درس خواندن تشویق کنند یا به آرامش رسیدن؟ آیا اصلاً در این شرایط، کنکور اولویت اول است یا بقا و سلامت روان؟
و در دل این همه آشفتگی، هزاران نوجوان و جوان ایرانی نشستهاند پای میزهای مطالعهشان؛ اما تمرکز که دیگر معنا ندارد. چشمها به صفحه گوشی و اخبار لحظهای دوخته میشود، نه به خطوط کتاب. ذهن مدام درگیر این سوالات است: «اگر جنگ شود چه؟»، «اگر کنکور را عقب بیندازند چه؟»، «اگر امتحانات نهایی را یکباره اعلام کنند چه؟»، «اگر من از بقیه عقب بمانم چه؟»، «اگر نشود چه؟»
در چنین شرایطی است که صدای یک مشاور آگاه، دلسوز و باتجربه میتواند همچون نوری در دل این تاریکی عمل کند. به همین دلیل، با یک مشاور تحصیلی و کنکور مصاحبهای انجام دادیم. آنچه در ادامه میخوانید، مشروح این گفتوگو است:
اسماعیل خشنود در ابتدای گفتوگو، با اشاره مستقیم به احساس غالب و فراگیری که این روزها در میان اغلب داوطلبانی که با او در ارتباط هستند مشاهده میکند، اظهار کرد و گفت: در این مدت خیلیها احساس کردند از درس عقب افتادهاند، تمرکزشان کم شده است یا شرایط روحی آنها بهم ریخته است.
این مشاور کنکور برای جلوگیری از تشدید نگرانیها تصریح کرد: این موضوع طبیعی است؛ هر داوطلب کنکور که با حجم زیاد درس و بیثباتیهای محیط روبهرو میشود، ممکن است همین حالات را تجربه کند. این احساسات نه عجیب است و نه غیرمنتظره. بلکه دقیقاً همان واکنش طبیعی یک انسان سالم به شرایط غیرعادی و پرتنش است.
خشنود در ادامه و در پاسخ به این پرسش اساسی که بسیاری از داوطلبان و خانوادهها را نگران کرده است، یعنی «آیا این عقبافتادگی واقعی است یا فقط یک احساس موقتی؟»، با قاطعیت گفت: عقبافتادگی واقعی نیست؛ بازگشتپذیر است.
وی سپس برای روشنتر شدن این ادعای مهم و امیدوارکننده، به تشریح دلایل این گزاره پرداخت و افزود: بخش زیادی از افتِ درس، ناشی از فشار روحی و حواسپرتی است، نه ناتوانی. ذهنی که درگیر اخبار بد، نگرانی از آینده و ترس از بلاتکلیفی است، به طور طبیعی نمیتواند تمرکز کافی برای یادگیری مطالب جدید یا مرور مطالب گذشته داشته باشد. این به معنای ناتوانی دائمی نیست. این فقط یک اختلال موقتی است که با مدیریت درست، کاملاً قابل جبران خواهد بود.
خشنود سپس با ارائه یک چشمانداز زمانی واقعبینانه و امیدوارکننده برای داوطلبانی که شدیداً نگران حجم عقبماندگی خود هستند، خاطرنشان کرد: وقتی برنامه دوباره تنظیم شود، معمولاً در کمتر از چند هفته بخش زیادی از عقبافتادگی جبران میشود. یعنی با یک برنامهریزی هوشمندانه و متناسب با شرایط فعلی، نه با فشار و اجبار، میتوان در مدت کوتاهی بسیاری از خلأهای درسی را پر کرد و دوباره به مسیر اصلی بازگشت.
خشنود در ادامه و با اشاره به یکی از رایجترین و در عین حال مخربترین اشتباهات دانشآموزان در مواجهه با چنین شرایط بحرانی، هشداری جدی داد و اظهار کرد: برنامه سنگین ممنوع است؛ برنامه کوتاه و قابل انجام بهتر است. متأسفانه بسیاری از داوطلبان تصور میکنند برای جبران عقبماندگی، باید هر روز ۱۲ تا ۱۴ ساعت درس بخوانند. این تصور کاملاً اشتباه است و معمولاً نتیجه معکوس میدهد.
این مشاور تحصیلی که تجربه دیدن شکستهای متعدد ناشی از برنامههای غیرواقعی را در کارنامه خود دارد، در توضیح دلیل این هشدار جدی خود تشریح کرد: در شرایط سخت، بچهها معمولاً با برنامههای سنگین دوباره شکست میخورند. زیرا ذهن و بدن خسته و فرسوده، توان اجرای چنین برنامههایی را ندارد و شکست در اجرا، خود به عاملی برای افزایش احساس گناه، ناامیدی و عقبماندگی بیشتر تبدیل میشود.
خشنود سپس بهترین و اثباتشدهترین مدل برنامهریزی در شرایط فعلی را که هم قابل اجرا باشد و هم به تدریج دانشآموز را به وضعیت عادی بازگرداند، بیان کرد: باید روز را به بازههای ۴۵ تا ۶۰ دقیقهای تقسیم کنند. از تعداد بازههای کم شروع کنید و هر روز نسبت به روز قبل اضافه کنید. یعنی اگر امروز فقط میتوانید ۳ بازه مفید درس بخوانید، همین مقدار را شروع کنید و فردا سعی کنید به ۴ بازه برسید. حرکت پلکانی و تدریجی، کلید موفقیت است.
وی در ادامه و برای شفافسازی بیشتر این روش برنامهریزی، جزئیات دقیقتری را نیز ارائه داد و افزود: ۸ تا ۱۰ بازه متناسب با توان ذهنی و فیزیکی هر داوطلب باید در نظر گرفته شود. این عدد کاملاً فردی است و هر کسی باید بر اساس ظرفیت واقعی خودش تعداد بازهها را تنظیم کند. همچنین هر روز فقط ۳ تا ۴ مبحث کوچک از هر درس را ببندند و شبها ۲۰ دقیقه مرور کوتاه داشته باشند. مرور شبانه، حتی اگر کوتاه باشد، نقش فوقالعاده مهمی در تثبیت یادگیری دارد و مانع از فراموشی سریع مطالب میشود.
خشنود در ادامه و در پاسخ به این پرسش کلیدی که «در این روزهای پرآشوب، اولویت اول یک داوطلب باید چه باشد؟ مطالعه یا آرامش؟»، با قاطعیتی مثالزدنی و بر خلاف تصور رایج بسیاری از خانوادهها که فکر میکنند هر دقیقه باید صرف درس خواندن شود، گفت: آرامش قبل از راندمان است، نه بعد از آن. یعنی شما نمیتوانید اول با فشار و استرس درس بخوانید و بعداً به فکر آرامش باشید. آرامش، پیششرط یادگیری مؤثر است، نه نتیجه آن.
وی در تشریح این گزاره کوتاه، اما عمیق و سرنوشتساز، به تفصیل مؤلفههای تشکیلدهنده این آرامش اشاره کرد و گفت: اولویت این روزها باید خواب مناسب، حذف اخبار و شبکههای پرتنش، چند دقیقه تنفس یا قدمزدن و داشتن ۱ تا ۲ ساعت استراحت واقعی باشد. خواب کافی و باکیفیت، مغز را برای پردازش اطلاعات آماده میکند. حذف اخبار تنشزا، ورودیهای ذهنی را مدیریت میکند. چند دقیقه پیادهروی یا تنفس عمیق، سطح کورتیزول (هورمون استرس) را کاهش میدهد؛ و استراحت واقعی، یعنی زمانی که هیچگونه فعالیت ذهنی مرتبط با درس یا اخبار انجام نمیشود.
این مشاور کنکور که بارها تأثیر شگفتانگیز آرامش بر عملکرد تحصیلی را از نزدیک مشاهده کرده است، در ادامه با ارائه یک شعار کوتاه، اما بسیار کاربردی برای داوطلبان، تصریح کرد: بدن و ذهنی که آرام است، دو برابر سریعتر درس را جذب میکند. یک ساعت مطالعه با ذهنی آرام، از چهار ساعت مطالعه با ذهنی پریشان و مضطرب بسیار مؤثرتر است. پس به جای دویدن دیوانهوار پشت حجم درس، اول نفس عمیق بکشید و آرامش را به ذهن خود هدیه دهید.
خشنود سپس به یکی از ریشهدارترین و مخربترین خطاهای ذهنی داوطلبان در هر شرایط بحرانی اشاره کرد، خطایی که به آن «هدفگذاری کلان و غیرواقعی» میگویند، و در این خصوص گفت: هدف را کوچک کنید تا دوباره روی پا بایستید. وقتی هدفها بزرگ و دور و دستنیافتنی به نظر میرسند، ذهن به طور خودکار احساس ناتوانی و ناامیدی میکند. راه حل این است که اهداف را به قطعات بسیار کوچک و روزانه تقسیم کنید.
وی در ادامه و با ارائه یک مثال عملی و ملموس برای این نوع هدفگذاری، به داوطلبان پیشنهاد داد: به جای اینکه بگویید «تا کنکور فلانقدر باید بخوانم»، هدفتان را تبدیل کنید به: امروز یک قدم بردارم، یک مبحث را ببندم، یک آزمون کوچک حل کنم. به جای فکر کردن به کل کوه، فقط به فکر برداشتن اولین سنگ باشید. امروز را با یک کار کوچک و شدنی تمام کنید. فردا یکی دیگر. اینگونه است که معجزه رخ میدهد.
خشنود در توضیح فلسفه پشت این رویکرد و دلیل موفقیتآمیز بودن آن در بلندمدت، با تکیه بر اصول روانشناسی موفقیت، گفت: هدف کوچک = احتمال موفقیت بزرگ. هر بار که یک هدف کوچک را محقق میکنید، مغز شما دوپامین (هورمون لذت و پاداش) ترشح میکند و این حس خوب، انگیزه شما را برای برداشتن گام بعدی چند برابر میکند. اینگونه است که یک حرکت کوچک روزانه، به یک عادت قدرتمند و در نهایت به یک موفقیت بزرگ تبدیل میشود.
این مشاور تحصیلی در ادامه و برای کاهش حس انزوا و ناامیدی که بسیاری از داوطلبان به اشتباه فکر میکنند فقط خودشان در این وضعیت گرفتار هستند، به یک واقعیت ساده، اما بسیار مهم و امیدوارکننده اشاره کرد و گفت: این وضعیت برای همه است؛ رقابت عادلانهتر از قبل است. این جمله را خوب به خاطر بسپارید. شما تنها نیستید. هر تغییری، هر اختلالی، برای همه داوطلبها اتفاق افتاده است.
وی در تشریح این گزاره و برای روشن شدن ابعاد عادلانه بودن رقابت در چنین شرایطی تصریح کرد: دغدغه شما، دغدغه بقیه هم هست. همان بلاتکلیفی، همان تعویق امتحانات، همان استرس جنگ، همان قطعی اینترنت، همان نگرانی از آینده، همه و همه برای تمام داوطلبان کنکور در سراسر این کشور وجود داشته است. کسی جلو نزده، خیلیها متوقف شدهاند. یعنی میدان رقابت نه تنها نابرابرتر نشده، بلکه در بسیاری از جنبهها عادلانهتر از سالهای قبل شده است. کسی که زودتر شروع دوباره کند، برد میکند. همین امروز، همین الان. نه فردا، نه هفته بعد، نه بعد از تمام شدن اخبار بد. الان. هر روز تأخیر، هزینه سنگینتری دارد؛ و هر روز شروع زودتر، یک گام بزرگ جلوتر از بقیه است. کنکور امسال بیش از هر سالی آزمون مدیریت و پایداری است. کسی برنده خواهد شد که بتواند احساسات خود را مدیریت کند، برنامه خود را با شرایط وفق دهد و پایدار بماند. نه لزوماً کسی که بیشترین کتاب را خوانده باشد.
خشنود در بخش دیگری از گفتوگو، با اشاره به احساس گناه فراگیر و استرس مزمنی که بسیاری از داوطلبان را درگیر کرده و عملاً فلجشان کرده است، هشداری جدی داد و اظهار کرد: هیچکس با احساس گناه و استرس جلو نمیافتد. برعکس، این دو احساس سمی، موتور پیشران شما را خاموش میکنند. اگر بچهها مدام فکر کنند «عقبم و نمیرسم»، در واقع دارند انرژی درسخواندن را از خودشان میگیرند. هر دقیقهای که صرف فکر کردن به عقب بودن و نرسیدن میشود، دقیقهای است که از مطالعه واقعی گرفته شده است. احساس گناه، بازدهی را به صفر میرساند. استرس مزمن، توان یادگیری را از بین میبرد.
خشنود در پایان برای جمعبندی نهایی و ماندگار کردن توصیههای خود در ذهن داوطلبان، سه اصل طلایی و غیرقابل فراموشی را خطاب به آنها گفت و تأکید کرد: داوطلبان کنکور باید بفهمند: اول، شروع دوباره مهمتر از کامل خواندن است. اگر امروز را شروع کنید، حتی با یک صفحه، از کسی که منتظر روز ایدهآل میماند جلوتر هستید. ثانیاً، هر روز کوچک بسیار بهتر از ترک مطالعه است. یک ساعت مطالعه مفید در روز، از صفر ساعت مطالعه بینهایت بهتر است. سوم، موفقیت نتیجه یک بازه ۴ تا ۸ هفتهای خوب است، نه کل سال. شما برای پیروزی در کنکور امسال، نیازی به جبران تمام عقبماندگیهای یک سال ندارید. فقط کافی است ۴ تا ۸ هفته با تمرکز، آرامش و برنامه درست کار کنید.
انتهای پیام/
