تحلیل شکست «جنگ شناختی» آمریکا از منظر نظریههای جدید رسانههای اجتماعی
حمید امامی، کارشناس ارشد رسانه و در گفتوگویی با خبرنگار آنا، ابتدا از منظر مطالعات رسانه و ارتباطات به تحلیل شکست «جنگ شناختی» آمریکا پرداخت و سپس از منظر اخلاق رسانهای راهکارهای مقابله با «استعمار شناختی» را تشریح کرد.
امامی در پاسخ به این پرسش که از منظر مطالعات رسانه و ارتباطات، چگونه میتوان شکست «جنگ شناختی» آمریکا را در چارچوب نظریههای جدید رسانههای اجتماعی و اکوسیستم اطلاعاتی تحلیل کرد؟ گفت: تحلیل شکست «جنگ شناختی» آمریکا از منظر مطالعات رسانه و ارتباطات، نیازمند بررسی چندین زاویه نظری است که در چارچوب نظریههای نوین رسانههای اجتماعی و اکوسیستم اطلاعاتی توسعه یافتهاند. در ادامه، به بررسی مهمترین مؤلفهها و مکانیسمهای تحلیلی میپردازم.
توسعه شبکههای غیرمرکزی و ناهمگن
امامی در تشریح اولین مؤلفه با عنوان «نظریههای جدید رسانههای اجتماعی و تغییر در مفهوم کنترل و قدرت» اظهار کرد: در این نظریهها، قدرت کنترل اطلاعات از دست دولتها یا نهادهای متمرکز خارج شده است. شبکههای اجتماعی و فضاییهای دیجیتال، امکان شکلگیری «میدانهای چندقطبی» را فراهم میکنند که بهطور عمده باعث تضعیف تواناییهای عملیات شناختی دولتها میشوند.
تأکید بر تعامل بدلپذیر و دیالکتیک در فضای دیجیتال
این کارشناس ارشد رسانه تصریح کرد: رسانههای اجتماعی، تفاوتهای فرهنگی و زبانی را تسهیل کردهاند که این امر به کاهش تمرکز و اثرگذاری یکسویه بر مخاطب کمک میکند. این موضوع باعث میشود «جنگ شناختی» بهجای غلبه بر مخاطب، درگیر مسیرهای چندگانه و پیچیدهای شود.
پویایی، همگرایی و تداخل در اکوسیستمهای اطلاعاتی
وی در ادامه به دومین مؤلفه با عنوان نظریه «اکوسیستم اطلاعاتی» و شکستهای عملیاتی اشاره کرد و گفت: در ساختارهای مترقی، تمرکز بر تداخل فرآیندهای رسانهای و اطلاعاتی است. این نوع سیستمها، توان مقاومت در برابر عملیاتهای روانی و شناختی را افزایش میدهند؛ چراکه اطلاعات درون این اکوسیستمها، در معرض تداخل و تصحیح مداوم قرار دارند.
پایداری و انعطافپذیری در مقابل سوگیری و عملیاتهای روانی
وی بیان کرد: در این چارچوب، شکست در جنگ شناختی بهدلیل فقدان «پیشبینیپذیری» و «یکپارچهسازی عملیاتها» است، چراکه اطلاعات و واکنشها بسیار سریع و چندلایه هستند.
بازسازی اعتبار و اعتماد در فضای دیجیتال
امامی در تشریح سومین مؤلفه با عنوان «مفهوم «چرخش قدرت و اعتبار» در مقابل عملیات روانی» اظهار کرد: رسانههای اجتماعی و اکوسیستم اطلاعاتی، بهطور طبیعی، فرآیندهای اعتمادسازی و اعتبارسازی را تسهیل میکنند. این امکان را به مخاطبان میدهند تا نقد و بررسی بیشتری بر عملیاتهای روانی داشته باشند، در نتیجه، آسیبپذیری این عملیاتها افزایش مییابد.
پویایی در ایجاد و انتقال اطلاعات معتبر و معتبرسازی مجدد
این کارشناس ارشد رسانه تصریح کرد: شکست «جنگ شناختی» در گرو این است که مخاطبان، بهواسطه منابع معتبر و شبکههای مستقل، عملیاتهای روانی را شناسایی و خنثی میکنند.
پراکندهسازی اطلاعات و خودتنظیمی جامعه
امامی در تشریح چهارمین مؤلفه با عنوان تحلیل شکست در قالب مفاهیم «بیمرکزی» و «پراکنش خودتنظیمی» در فضای دیجیتال خاطرنشان کرد: فضای دیجیتال، امکان ایجاد ساختارهای مستقل و خودتنظیم بهعنوان عامل شکست عملیاتهای شناختی را فراهم میسازد.
وی گفت: این ساختارها، مانع از تمرکز عملیاتهای روانی و موثر بودن بر افکار عمومی میشوند.
پدیده «تداخل گفتگوها» و «پولاریزاسیون»
امامی بیان کرد: بهجای تمرکز بر یک روایت واحد، تحلیلهای جدید نشان میدهند که جریانها و گفتوگوهای چندوجهی و چندگانه، عملیاتهای روانی را خنثی میکنند. در کل، تحلیل شکست «جنگ شناختی» آمریکا در چارچوب نظریههای رسانههای اجتماعی و اکوسیستمهای اطلاعاتی، نشان میدهد که: تمرکز بر شبکههای چندقطبی، عدمتمرکز قدرت، و تداخل اطلاعات، باعث شکست عملیاتهای روانی میشود.
امامی افزود: دیجیتالیزهشدن و توسعه فضای دیجیتال، اعتمادسازی و اعتبارسازی مجدد را تسهیل میکند و در نتیجه، عملیات شناختی را محدود میسازد.
این کارشناس ارشد رسانه در پایان این بخش تصریح کرد: پروپاگاندای عملیاتهای روانی در برابر پویایی، انعطافپذیری و خودتنظیمی جامعه، راه به جایی نبرده است.
امامی در پاسخ به پرسش دوم خبرنگار آنا که پرسید از منظر اخلاق رسانهای، چه راهکارهایی برای مقابله با «استعمار شناختی» و حفظ استقلال روایی ملتها در عصر جنگهای ترکیبی پیشنهاد میدهید؟ گفت: برای مقابله با استعمار شناختی و حفظ استقلال روایی ملتها در عصر جنگهای ترکیبی، از منظر اخلاق رسانهای، راهکارهای متعددی وجود دارد که در چند محور کلیدی قابل بررسی هستند.
آموزش همگانی
امامی در تشریح نخستین راهکار با عنوان «تقویت سواد رسانهای و تفکر انتقادی» اظهار کرد: برنامههای جامع و مستمر برای آموزش سواد رسانهای به آحاد جامعه، از سنین پایین تا بزرگسالان، ضروری است.
وی افزود: این آموزشها باید شامل نحوه شناسایی اخبار جعلی، درک سازوکارهای تولید و انتشار محتوا، تشخیص جهتگیریها و سوگیریهای رسانهای، و ارزیابی منابع اطلاعاتی باشد.
ترویج تفکر انتقادی
امامی تصریح کرد: تشویق جامعه به پرسشگری، تحلیل چندوجهی مسائل، و عدم پذیرش منفعلانه اطلاعات، به ویژه اطلاعاتی که از منابع خارجی و با اهداف خاص منتشر میشوند.
تقویت رسانههای داخلی
وی در تشریح دومین راهکار با عنوان «حمایت از تولید محتوای داخلی و بومی» گفت: حمایت مادی و معنوی از رسانههای مستقل و حرفهای داخلی که قادر به تولید محتوای عمیق، تحلیلگرانه و متناسب با فرهنگ و ارزشهای بومی باشند.
تولید محتوای جذاب و رقابتی
امامی خاطرنشان کرد: سرمایهگذاری در تولید محتوای رسانهای (فیلم، سریال، مستند، پادکست، بازیهای ویدئویی و…) که ضمن برخورداری از استانداردهای روز، بازتابدهنده هویت ملی، تاریخ، فرهنگ و آرمانهای جامعه باشد و بتواند با محتوای خارجی رقابت کند.
وی افزود: باید از پلتفرمهای نوین و شبکههای اجتماعی برای انتشار محتوای بومی و مقابله با روایتهای بیگانه بهرهگیری کرد.
افشای منابع و اهداف
امامی در تشریح سومین راهکار با عنوان «شفافیت و پاسخگویی رسانهای» اظهار کرد: رسانهها (به خصوص رسانههایی که ادعای بیطرفی دارند) باید در مورد منابع مالی، مالکان و اهداف احتمالی خود شفاف باشند تا مخاطبان بتوانند با دید بازتری به محتوای آنها نگاه کنند. باید اصلاح و راستیآزمایی صورت گیرد. ایجاد سازوکارهایی برای اصلاح سریع اخبار نادرست و شفافسازی در مورد اشتباهات صورت گرفته و همچنین ارائه گزارشهای راستیآزمایی مستقل.
تدوین و اجرای منشورهای اخلاقی
امامی در تشریح چهارمین راهکار با عنوان «توسعه اخلاق حرفهای در رسانه» بیان کرد: پایبندی رسانهنگاران و نهادهای رسانهای به منشورهای اخلاقی که بر دقت، انصاف، استقلال، و مسئولیتپذیری در قبال جامعه تأکید دارند.
مقابله با خبرسازی و اطلاعات نادرست
وی تصریح کرد: جریمهها و اقدامات بازدارنده برای رسانهها و افرادی که به صورت سازمانیافته اقدام به تولید و انتشار اخبار جعلی و اطلاعات گمراهکننده میکنند.
تبیین روایت ملی
امامی در تشریح پنجمین راهکار با عنوان «دیپلماسی رسانهای و روایتگری فعال» اظهار کرد: فعالان در صحنه بینالمللی و با استفاده از ابزارهای رسانهای، روایت ملی و دیدگاههای خود را در مورد مسائل مختلف تبیین کرده و در برابر روایتهای تحریفشده یا مغرضانه، موضعگیری و پاسخگویی کند. همچنین ایجاد و تقویت همکاری با رسانهها و نهادهای رسانهای در کشورهای دوست و همسو برای مقابله با جنگهای ترکیبی و استعمار شناختی باید صورت گیرد.
قوانین حمایتی و کنترلی
امامی در تشریح ششمین و آخرین راهکار با عنوان «قانونگذاری و نظارت هوشمند» خاطرنشان کرد: وضع قوانینی که هم از آزادی بیان حمایت کند و هم سازوکارهای لازم برای مقابله با سوءاستفاده از رسانهها و ابزارهای ارتباطی در جهت تضعیف استقلال روایی و شناختی ملتها را فراهم آورد.
نظارت بر پلتفرمهای خارجی
وی گفت: اتخاذ رویکردهای نظارتی هوشمندانه بر فعالیت پلتفرمهای خارجی و محتوای منتشر شده در آنها، به نحوی که منافع ملی و امنیت روانی جامعه به خطر نیفتد. این راهکارها نیازمند یک رویکرد چندوجهی، همکاری بینبخشی (دولت، رسانهها، دانشگاهیان، جامعه مدنی) و سرمایهگذاری بلندمدت هستند تا بتوانند اثربخشی لازم را در مقابله با چالشهای نوین ارتباطی داشته باشند.
انتهای پیام/
