«اهل کتاب» در برابر اهل تحریف؛ الگوی رهبر شهید از مطالعه شخصی تا روایت درست تاریخ

به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، بر اساس بیانات و سیره عملی شهید آیت الله العظمی سید علی خامنه ای، نقش ایشان در عرصه کتاب و کتابخوانی را می توان در سه محور اصلی «نظریه پردازی و تبیین اهمیت کتاب»، «عمل و حضور میدانی»، و «سیاستگذاری و مطالبه از مسئولان» خلاصه کرد.

نگاه راهبردی: کتاب، نیاز حیاتی و هویت ایرانی-اسلامی

رهبر شهید انقلاب همواره بر این باور بودند که «هیچ چیزی نمی تواند جای کتاب را بگیرد». ایشان با تأکید بر اینکه «بیسوادی» امروز نه در خواندن، که در «غفلت از مطالعه عمیق» معنا می شود، تنبلی در کتابخوانی را «پرخسارت ترین تنبلی ها» میدانستند.

مهمترین مؤلفه های فکری ایشان در این زمینه:

کتاب، شناسنامه انقلابی: ایشان هشدار میدهند که اگر نسل جوان تاریخ خود را ندانند، «شناسنامه انقلابی» خود را گم میکنند و این کمبود، آنها را در برابر تهاجمات فکری آسیب پذیر میکند .

تاب آوری در برابر فضای مجازی: با وجود باور به کارآمدی فضای مجازی، ایشان تصریح میکنند که «نباید فضای مجازی جای کتابخوانی را بگیرد» و فعالان این فضا موظفند به جای تضعیف، به ترویج «کتاب های مفید» بپردازند 

کتاب خوب، در برابر کتاب منحرف: ایشان نسبت به «دست های فعالی» که با مقاصد سیاسی و با ظاهری فرهنگی، کتاب های انحرافی و ترجمه های مسموم وارد بازار میکنند، هشدار داده و خواستار هدایت مردم به سمت کتابهای مفید و عمیق می شوند .

عمل میدانی: مجریِ کتابخوانی در مقام رهبری

شاید مهمترین ویژگی نقش ایشان، «عمل شخصی» و حضور در عرصه کتاب است.

بازدیدهای چند ساعته از نمایشگاه کتاب: ایشان بارها با حضور چند ساعته (حدود ۳ ساعت) در نمایشگاه بین المللی کتاب تهران، ضمن گفت وگو با ناشران، از نزدیک در جریان تازه های نشر قرار میگیرند. ایشان انگیزه خود را «میل شخصی و علاقه به کتاب» و نیز «زمینه سازی برای ترویج کتابخوانی» اعلام کرده اند.

تحلیل کمی و کیفی بازار: ایشان به جزئیات نمایشگاه توجه دارند؛ مثلاً در بازدید اخیر، از «افزایش کارهای جدید، افزایش شمارگان کتابها و تجدید چاپ مکرر» به عنوان خبرهای خوب یاد کردند .

سیاستگذاری و مطالبه: وظایف مسئولان و ناشران

ایشان نقش «راهنما» و «فرمانده مطالبه گر» را برای مسئولان ایفا میکنند:

تولید کتاب برای نسل جوان: ایشان به صراحت میگویند: درباره موضوعات مهمی مانند مشروطیت، دفاع مقدس، انقلاب و شخصیت امام خمینی (ره) «یا کتاب مناسب وجود ندارد و یا کتاب خواندنی بسیار کم است» .

تکلیف دستگاهها: وزارت ارشاد و سازمان تبلیغات را موظف به حمایت از ناشران میدانستند، اما تأکید ویژه داشتند بر وزارت آموزش و پرورش و وزارت علوم که باید کتابخوانی را در مدارس و دانشگاه ها نهادینه کنند . 

توصیه به ناشران: از ناشران و مترجمان میخواهند به جای سلیقه شخصی، به «نیازها و خلأهای فکری جامعه» نگاه کرده و بر اساس خلأهای فکری و نیازهای اعتقادی، کتاب تولید کنند .

نقش آیت الله خامنه ای در عرصه کتاب، تلفیقی از «نظریه پردازی عمیق» (مبنی بر ضرورت کتاب برای بقای انقلاب)، «رفتار الگویی» (حضور شخصی در نمایشگاه و مطالعه مستمر) و «مدیریت فرهنگی» (الزام دستگاهها به پر کردن خلأهای تاریخی و مقابله با هجمه نرم از طریق کتاب) است. ایشان کتاب را نه یک کالای لوکس، بلکه ابزاری برای «هوشیاری ملی» و «تداوم تمدن اسلامی-ایرانی» تعریف میکنند.

تقریظ‌های رهبری بر کتاب‌ها

یکی از امور مهم فرهنگی و تربیتی مقام معظم رهبری، نگارش «تقریظ» (بیان مکتوب نظر و تأیید) بر کتاب‌های ارزشمند، به‌ویژه در حوزه دفاع مقدس، جهاد و مقاومت و تاریخ انقلاب است. این کار ابعاد متعددی دارد:

الف) تشویق و هدایت نویسندگان و ناشران:

رهبری شهید با نگارش تقریظ، ضمن قدردانی از تلاش نویسندگان، آنان را به ادامه راه در تراز بالاتری امیدوار می‌کردند. به عنوان نمونه، ایشان در تقریظ کتاب «روح‌الله» (زندگی‌نامه بنیان‌گذار انقلاب) نوشتند: «خواندن این کتاب برای جوانان ما بسیار سودمند است» و آن را تصویری «نزدیک به واقعیت» و «قوی» توصیف کردند.

ب) پر کردن خلأهای روایی و تاریخی:

ایشان در تقریظ کتاب «ایستگاه روزولت» که به تسخیر لانه جاسوسی می‌پردازد، نوشتند: «این کتاب یکی از خلأهای رسانه‌ای و تبلیغاتی ما را پر می‌کند... دشمنان از این غفلت سوءاستفاده کرده و بسیاری از وقایع را تحریف کرده‌اند». این نشان می‌دهد که تقریظ‌ها در «جنگ روایت‌ها» یک سلاح راهبردی محسوب می‌شوند.

ج) معرفی الگوهای گمنام و زنانه:

بسیاری از تقریظ‌های رهبری معطوف به خاطرات مادران، همسران و زنان ایثارگر است. ایشان درباره کتاب «مهاجر سرزمین آفتاب» (خاطرات تنها مادر ژاپنی شهید در ایران) نوشتند: «خواندن این ماجرای ماجراجویانه و جذاب واقعاً جالب بود... ساخت فیلم بر اساس زندگی این بانو نباید مورد غفلت قرار گیرد». همچنین در مراسمی در آبان ۱۴۰۴، تقریظ سه کتاب دیگر با محوریت زنان قهرمان رونمایی شد که نشانه استمرار این سنت است.

بازدید سالانه از نمایشگاه کتاب تهران

مهم‌ترین جلوه عینی حامیِ کتاب بودنِ رهبری، بازدید چند ساعته و مستمر ایشان از نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران است. این بازدیدها دارای مختصات زیر است:

سابقه تاریخی و مستمر: نمایشگاه کتاب تهران اولین بار در سال ۱۳۶۶ (دوران ریاست جمهوری ایشان) برگزار شد و از آن زمان تاکنون، معظم‌له در بیشتر سال‌ها شخصاً از آن بازدید کرده‌اند.

بازدید پس از کرونا: پس از سه سال وقفه به دلیل همه‌گیری کرونا، ایشان در اردیبهشت ۱۴۰۲ (۳۴‌مین دوره) و مجدداً در اردیبهشت ۱۴۰۳ (۳۵‌مین دوره) حضور یافتند و ساعت‌ها در غرفه‌ها به گفت‌وگو با ناشران و بررسی آخرین آثار پرداختند.

محتوای صحبت‌ها در بازدیدها:

رهبری شهید در جریان بازدید اردیبهشت ۱۴۰۳ فرمودند: «هیچ چیز نمی‌تواند جای کتاب را بگیرد... فضای مجازی نباید جای کتابخوانی را بگیرد و کتاب همواره باید در اوقات فراغت مردم جایگاه ویژه‌ای داشته باشد». ایشان همچنین «افزایش کتاب‌های جدید، افزایش شمارگان و تجدید چاپ مکرر» را از «خبرهای خوب» نمایشگاه برشمردند.

این دو سنت (بازدید سالانه و تقریظ‌نویسی) در کنار هم، تصویر یک «رهبر کتابخوانِ کتاب‌دار» را می‌سازد؛ کسی که نه تنها به کتاب به مثابه ابزار نگاه می‌کند، بلکه خود در متن تولید، توزیع و ترویج کتاب حضور فیزیکی و معنوی دارد.

تأکید آیت‌الله خامنه‌ای بر مطالعه و جلوگیری از تحریف تاریخ

چارچوب فکری: مطالعه، کلید دروازه تمدن ایرانی-اسلامی

مقام معظم رهبری مطالعه را «تنها راه دستیابی به دانش» می‌دانند و معتقدند جامعه‌ای می‌تواند علمی و توسعه‌یافته باشد که افراد آن به مطالعه کتاب عادت کرده باشند . ایشان با اشاره به گذشته درخشان ایران، دانشمندانی چون ابوعلی سینا، بیرونی، فارابی و شاعران بزرگی همچون سعدی، حافظ و مولوی را ثمره انس ملت ایران با کتاب می‌شمرند و تأکید می‌کنند: «همه این افتخارات ارزشمند، ریشه در میزان علاقه وافر ملت ایران به کسب دانش از طریق مطالعه دارد» .

هشدار نسبت به دو آفت بزرگ تاریخی: فراموشی و تحریف

آیت‌الله خامنه‌ای بارها هشدار داده‌اند که «قدرت‌های سلطه‌گر جهانی با دو ترفند "فراموشی" و "تحریف" در تلاشند رویدادهای بزرگ تاریخی را از حافظه ملت‌ها پاک کنند» . ایشان مصادیق این تهدید را در دو عرصه مهم برشمرده‌اند:

الف) تحریف دفاع مقدس: رهبر شهید ما با اشاره به اینکه «نیروهای تحریف به دنبال ایجاد تردید در حقایق جنگ تحمیلی هستند»، هفت واقعیت اساسی درباره دفاع مقدس را تبیین کرده‌اند تا مانع تحریف آن شوند؛ از جمله اینکه پیروزی ایران در این جنگ «به روشنی خورشید» است و دفاع مقدس یکی از عقلانی‌ترین حرکت‌های ملت ایران بود .

ب) تحریف انقلاب مشروطه: ایشان با نقد جدی نحوه روایت تاریخ مشروطه، خواستار تدوین «کتابی مستند، جامع، شفاف و دقیق» از این رویداد شده‌اند و هشدار داده‌اند که استعمارگران بریتانیایی با سوءاستفاده از ساده‌اندیشی برخی روشنفکران غرب‌زده، ابعاد اسلامی و ملی مشروطه را حذف کردند .

راهکار عملی: کتاب و هنر متعهد، سلاح مقابله با تحریف

رهبر معظم انقلاب برای مقابله با تحریف تاریخ، راهکارهایی عملی ارائه داده‌اند:

تولید ادبیات مقاومت و انقلاب: ایشان تشکیل «جبهه‌ای پیشرو و تأثیرگذار در حوزه ادبیات مقاومت و انقلاب» را برای «جلوگیری از تحریف مفاهیم و حقایق انقلاب اسلامی» ضروری دانسته و تأکید کرده‌اند که این حرکت، نیاز کشور به ادبیات وارداتی را برطرف کرده است .

مقایسه تطبیقی انقلاب اسلامی با سایر انقلاب‌ها: ایشان خواستار پژوهش تطبیقی بین ادبیات دفاع مقدس و ادبیات سایر جنگ‌های معاصر و نیز مقایسه انقلاب اسلامی با سایر انقلاب‌های جهان شده‌اند، زیرا انقلاب اسلامی با وجود عمق و قوت بیشتر، آن‌چنان که باید مورد توجه قرار نگرفته است .

اسناد و فیلم‌های مستند: ایشان به فیلم‌سازان جوان توصیه کرده‌اند که مستندهایشان می‌تواند «ذهن‌ها را روشن کند» و در برابر دروغ‌پردازی و تغییر واقعیت توسط دشمن بایستد .

از مطالعه شخصی تا تکلیف ملی

آیت‌الله خامنه‌ای خود الگوی عملی یک «اهل کتاب» هستند. ایشان بارها از عادت مطالعه خود گفته‌اند: «در خانه ما همه با کتاب می‌خوابند. من خودم نیز چنین هستم. فکر می‌کنم همه خانواده‌های ایرانی باید این گونه باشند» .

 ایشان همچنین از مطالعه کتاب‌های قطور در اتوبوس در سال‌های قبل از انقلاب سخن گفته و استفاده از اوقات تلف‌شده را به همه توصیه کرده‌اند .

در نهایت، از نگاه ایشان، مطالعه و مقابله با تحریف تاریخ نه فقط یک عادت فردی و ملی، که یک «تکلیف شرعی» است ؛ چراکه همان‌طور که قرآن با فرمان «اقرأ» آغاز شد، بقای هویت و تمدن ایرانی-اسلامی نیز در گرو انس با کتاب و روایت درست تاریخ است.