بازار سیاه در کمین سفره مردم/ تکرار تجربه تلخ کوپن

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری آنا، حذف ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی با هدف جراحی اقتصادی و حذف رانت انجام شد، اما ظهور بازار سیاه در طرح کالابرگ نشان می‌دهد که غده بدخیم واسطه گری تنها از بخشی به بخش دیگر منتقل شده است.

نقد کردن اعتبار کالابرگ با کسر درصد، عملا به معنای غارت بودجه حمایتی کشور توسط سودجویان است. این اتفاق نه تنها قدرت خرید خانوار را ترمیم نمی‌کند، بلکه بخشی از منابع عمومی را مستقیما به جیب شبکه‌های غیررسمی سرازیر می‌کند.

بازگشت به عصر سیاه کوپن

تجربه تاریخی نظام کوپنی در دهه‌های گذشته ثابت کرده است که هرگاه فاصله میان قیمت دستوری و قیمت بازار افزایش یابد و نظارت سیستمی جایگزین شفافیت نشود، اقتصاد زیرزمینی متولد می‌شود. در شرایط فعلی، نقد کردن کالابرگ به معنای شکست هدف امنیت غذایی است؛ چرا که اعتبار تخصیص یافته برای خرید کالا‌های اساسی (پروتئین، لبنیات و ...) صرف جبران چاله‌های پولی دیگر می‌شود و در نهایت، سوءتغذیه در دهک‌های پایین به قوت خود باقی می‌ماند.

نقدینگی کاذب و تشدید تورم

یکی دیگر از ابعاد خطرناک نقد کردن کالابرگ، انحراف منابع پولی است. کالابرگ طراحی شده تا تقاضا را به سمت کالا‌های مشخص هدایت کند و از فشار نقدینگی بر سایر بخش‌ها بکاهد. وقتی این اعتبار نقد می‌شود، عملا به حجم پول نقد در گردش اضافه شده و می‌تواند در بازار‌های موازی جرقه‌های تورمی جدید ایجاد کند.

فروشگاه‌هایی که این اقدام را انجام می‌دهند، در واقع در حال پولشویی حمایتی هستند. آنها کالای دولتی را در بازار آزاد به قیمت بالاتر می‌فروشند و اعتبار نقدی مردم را با کسر سود برمی دارند. این چرخه فساد، هم نظام توزیع را مختل می‌کند و هم آمار‌ها و برآورد‌های دولتی از مصرف کالا‌های اساسی را به غلط می‌اندازد. این انحراف اطلاعاتی، تصمیم گیری‌های کلان را در سال آینده با چالش جدی رو‌به‌رو خواهد کرد.

ضرورت برخورد و نظارت هوشمند

برای صیانت از سفره مردم، راهکاری جز نظارت هوشمند و برخورد قاطع قضایی وجود ندارد. نهاد‌های مسئول باید با استفاده از تراکنش‌های بانکی و پایش لحظه‌ای موجودی انبار فروشگاه‌های متصل به طرح، گلوگاه‌های فساد را شناسایی کنند. هر فروشگاهی که اقدام به نقد کردن اعتبار کالابرگ می‌کند، باید بلافاصله از شبکه توزیع حذف و با جریمه‌های بازدارنده رو‌به‌رو شود.
در این میان آگاهی بخشی به مردم نیز مسئله‌ای حیاتی است؛ آنها باید بدانند که با نقد کردن این اعتبار، نه تنها به خود ضرر می‌زنند، بلکه به چرخه‌ای کمک می‌کنند که در بلندمدت منجر به گرانی بیشتر و حذف حمایت‌های دولتی خواهد شد.

دو راهی کارآمدی یا شکست

حفظ کارآمدی طرح کالابرگ نیازمند صیانت از روح عدالت محور آن است. اگر دولت نتواند مانع از شکل گیری بازار سیاه شود، کالابرگ نیز به سرنوشت کوپن‌های دهه ۷۰ دچار خواهد شد؛ ابزاری برای رانت خواری عده‌ای خاص و تحقیر معیشتی عامه مردم.

درحال حاضر دولت باید نشان دهد که قدرت نظارتی اش بر قدرت واسطه‌ها می‌چربد. امنیت غذایی خط قرمز هر حکمرانی عاقلانه‌ای است و اجازه دادن به عده‌ای برای سودجویی از حق معیشت مردم، عبور از این خط قرمز است. زمان آن رسیده که با شفاف سازی کامل و حذف واسطه‌های فیزیکی و دیجیتالی، اعتبار حمایتی را مستقیما به کالای سر سفره مردم تبدیل کنیم.