پُل قدیم دزفول؛ ۱۸ قرن ایستادگی و روایت تمدن ایرانی/ پیوند تاریخی بینالنهرین و جندیشاپور
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، نزدیک به هزار و ۸۰۰ سال از عمر پل قدیم دزفول میگذرد؛ پلی که ریشههای تولدش به یکی از مهمترین نبردهای تاریخ ایران و روم بازمیگردد. نبرد اُدسا؛ جایی که امپراتور روم، «والرین»، از شاپور اول ساسانی شکست خورد و سرنوشت این پیروزی، در قالب سازهای ماندگار بر رود دز ثبت شد.
حمیدرضا خادم رییس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دزفول، میگوید: برخلاف تصور عمومی، پل با مهندسی رومی ساخته نشده؛ بلکه با دانش ایرانی و با استفاده از نیروی سرای رومی شکل گرفته است؛ آن هم با نهایت انسانمداری که در اسناد تاریخی به آن اشاره شده.
پل دز؛ پیوند میانالنهرین و جندیشاپور
پل قدیم دزفول تنها یک گذرگاه نبوده است. این پل مسیر ارتباطی میان بینالنهرین و منطقه علمی–تمدنی جندیشاپور را برقرار میکرد؛ منطقهای که با بهرهگیری از دانش هیدرولیک زمان خود، آب رود دز را از طریق تونلهایی زیرزمینی به طول حدود ۱۲ کیلومتر منتقل میکرد؛ تونلهایی که هنوز در حافظه تاریخی این سرزمین با نام «قومِش» شناخته میشوند.
به گفته خادم، پیش از شکلگیری هسته فعلی دزفول، سکونتگاههای اصلی در همین محدوده جندیشاپور بوده و بعدها با احداث قلعهای در مجاورت پل، محلهای شکل گرفت که امروز هم با نام «محله قلعه» شناخته میشود.
دزفول؛ شهر محلهها و لهجهها
دزفول شهری است با ۲۸ محله تاریخی، هرکدام با هویت، نام و حتی گویش خاص خود. خادم میگوید:اگر در محلههای قدیمی شهر قدم بزنید، هنوز میتوان تفاوت لهجهها را تشخیص داد؛ این یعنی با شهری زنده از دل تاریخ روبهرو هستیم.
کوچههای تنگ آجری، دیوارهایی که با اقلیم سازگارند و بافتی که آسایش محیطی در آن اولویت داشته، دلیل روشنی است برای اینکه دزفول را «شهر آجر» مینامند.
مرمتهای تاریخی؛ از آلبویه تا امروز
پل قدیم دزفول در طول تاریخ بارها مرمت شده؛ از دوره آلبویه و صفویان گرفته تا دوران عضدالدوله دیلمی و آخرین مرمت پیش از انقلاب در دوره پهلوی.
اما به گفته مدیر میراث فرهنگی دزفول، «اساسیترین مرمت پل» در سال گذشته انجام شد.
پایان عبور خودرو؛ آغاز نجات پل
پل قدیم دزفول تا چند دهه پیش مسیر عبور خودرو بود و بهعنوان قدیمیترین پل ماشینرو جهان شناخته میشد. اما همین ویژگی، تهدیدی جدی برای بقا و استحکام آن به شمار میرفت.
خادم توضیح میدهد: برای جلوگیری از آسیب بیشتر، پل را کاملاً عابرپیاده کردیم. لایههای آسفالتی برداشته شد، سبکسازی انجام گرفت، بیسهای زیرین تقویت و در نهایت یک لایه آجری متناسب با هویت تاریخی پل اجرا شد.
راز ایستادگی پل؛ مهندسی موجشکنها
یکی از ویژگیهای منحصربهفرد پل قدیم دزفول، پایههایی با فرم «دماغه کشتی» است؛ پایههایی که نقش موجشکن دارند و با دانشی پیشرفته از هیدرولیک طراحی شدهاند.
این ویژگی سبب شد پل حتی در سیل ویرانگر سال ۱۳۹۸، با وجود کنده شدن آسفالت و خم شدن بتنهای جدید، هیچ آسیب سازهای جدی نبیند؛ اتفاقی که بار دیگر نبوغ مهندسی ساسانی را به رخ کشید.
آسیابها، آب و زندگی زیر پل
زیر پل جدید دزفول، بقایای سازههای آسیاب آبی دیده میشود؛ آسیابهایی که با شدت و دبی آب رود دز میچرخیدند و تا سالها منبع تولید آرد بودند.
خانوادههای آسیابان هنوز هم در دزفول شناختهشدهاند؛ نشانی زنده از پیوند سازه، معیشت و فرهنگ.
نوروز ۱۴۰۵؛ نورپردازی تخصصی برای پل
برای نوروز امسال، پل قدیم دزفول با نورپردازی جدید و تخصصی آماده میشود. به گفته خادم برای نورپردازی از مشاور تخصصی سازههای تاریخی استفاده کردیم. نور نباید دیده شود؛ خود پل باید دیده شود. اولویت، برجستهسازی سازه است نه تجهیزات نور.
چالشهای امروز؛ جلبکها و زبالهها
یکی از دغدغههای جدی میراث فرهنگی، رشد جلبکها و خزهها در بستر رود دز است. شهرداری دزفول متعهد شده پاکسازی دورهای انجام دهد، اما به دلیل ماهیت زیستی آب، این فرآیند باید چند بار در سال تکرار شود.
از سوی دیگر، رهاسازی زباله در حاشیه و بستر رودخانه همچنان یک معضل است. خادم با اشاره به برگزاری جشنواره «صد روز با رود دز» میگوید:فرهنگسازی زمانبر است، اما امیدواریم روزی برسد که هیچکس زبالهاش را در رودخانه رها نکند.
بافت تاریخی؛ روایت آینده از دل گذشته
امروز بسیاری از خانههای تاریخی اطراف پل در حال تبدیل شدن به اقامتگاههای بومگردی هستند؛ خانههایی که گاه با تجمیع چند پلاک، به فضاهای اقامتی سنتی بدل میشوند.
به گفته خادم: ما هیچوقت نمیگوییم یک سازه تاریخی تمام و کمال مرمت شده؛ این بناها همیشه نیازمند مراقبتاند. هدف ما حفظ، صیانت و روایت درست تاریخ دزفول است.
پلی که هنوز زنده است
پل قدیم دزفول فقط یک اثر تاریخی نیست؛ لایهای زنده از تمدن، دانش، زیست و هویت ایرانی است. پلی که از جنگ زاده شد، قرنها سیل و زمان را تاب آورد و حالا در آستانه نوروز، آماده است تا دوباره روایتگر شکوه دزفول برای ایران و جهان باشد.
انتهای پیام/
