آخرین مطالب
دارالفنون؛ دروازه ورود ایران به دانش‌های زمانه
دارالفنون در میانه روزگار پرچالش دوره ناصری و به ابتکار امیرکبیر پایه‌گذاری شد؛ مدرسه‌ای که با دعوت از معلمان خارجی، آموزش علوم نوین و تربیت نخستین نسل متخصصان ایرانی، مسیر نوسازی علمی و فنی کشور را دگرگون کرد و به نقطه آغاز ایران مدرن بدل شد.
اجداد باستانی ما دست خالی به مهمانی نمی رفتند
یک مهمانی در کوه‌های زاگرس ایران نشان داد، اجداد ما دست خالی به مهمانی نمی‌رفتند. این ضیافت ۱۱ هزار سال پیش برگزار شده بود. باستان شناسان با بررسیِ الگوهایِ میکروسکوپیِ رشد و نشانه‌هایِ شیمیاییِ درونِ مینایِ دندانِ پنجِ گراز، دریافتند که حداقل برخی از آنها از فاصله‌ای قابلِ توجه به این محل به عنوان هدیه آورده شده بودند. دندان‌ها به عنوان شواهد زیستی که پس از مرگ از بین نمی‌روند یکی از مدارک قابل اعتماد باستان‌شناسان هستند.
روایت جندی‌شاپور؛ شهری که پیش از آکسفورد و کمبریج طلوع کرد
«شهرهای دانشگاهی» به موتورهای توسعه علمی و اقتصادی جهان بدل شده‌اند و دانشگاه‌های معتبر به قدمت خود افتخار می‌کنند. تاریخ ایران نمونه‌ای برجسته‌تر و کهن‌تر از بسیاری از آنها را در حافظه خود نگه داشته است. جندی‌شاپور، نخستین شهر-دانشگاه ایران و یکی از مهم‌ترین مراکز علمی دوران کهن شناخته می‌شد.
گفت‌وگوی آناتک با استاد «دانشگاه کوچی ژاپن» درباره وارونگی میدان مغناطیسی زمین
میدان مغناطیسی زمین یکی از مهم‌ترین سپر‌های محافظ سیاره ما در برابر تابش‌های خطرناک خورشیدی و پرتو‌های کیهانی است. اما این میدان در طول تاریخ زمین بار‌ها دستخوش وارونگی شده است؛ یعنی قطب‌های مغناطیسی شمال و جنوب جای خود را عوض کرده‌اند. تا امروز تصور غالب آن بود که این وارونگی‌ها معمولا در حدود ۱۰ هزار سال کامل می‌شوند؛ اما یافته‌های تازه از رسوبات کف اقیانوس اطلس شمالی نشان می‌دهد برخی وارونگی‌ها در گذشته بسیار طولانی‌تر بوده‌اند و حتی تا ۷۰ هزار سال ادامه داشته‌اند.
اختراع پسری که سالها در صف آب می‌ایستاد
برنده نوبل شیمی ۲۰۲۵ دستگاهی ساخت که از هوای خشک آب تولید می‌کند
در محله‌ای بیابانی در اَمان (واقع در اردن)، زمزمه «آب در راه است» مثل خبر نجات می‌پیچید و پسربچه‌ای با هر ظرفی که پیدا می‌کرد به استقبالش می‌دوید. سالها بعد، همان کودک در جهانی ایستاده است که میلیون‌ها نفر هنوز با تشنگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ اما این‌بار او راهی یافته تا از دل هوای خشک، آب بیرون بکشد.
گفت‌وگوی آناتک با استاد و پژوهشگر «دانشگاه سنت‌اندروز» درباره تخیل حیوانات
پژوهشگران دانشگاه «جانز هاپکینز» برای نخستین بار در آزمایش‌های کنترل شده نشان داده‌اند که یک «بونوبو» (شامپانزه کوتوله) می‌تواند اشیای خیالی را در ذهن دنبال کند؛ یافته‌ای که تعریف ما از تخیل و بودن آن در انحصار انسان و مرز‌های شناخت حیوانات را به چالش می‌کشد.
کشفی نادر از تدفین نوزادان در پیش از تاریخ ایران
مرگ و شیوه مواجهه انسان با آن، یکی از مهم‌ترین پنجره‌ها برای شناخت فرهنگ‌های باستانی است. پژوهشی تازه درباره دو تدفین نادر نوزاد در محوطه باستانی چپرآباد در شمال‌غرب ایران نشان می‌دهد جوامع پیش از تاریخی ایران، حتی برای نوزادانی که هرگز زنده نماندند، آیین‌های تدفینی ویژه‌ای داشته‌اند. این یافته‌ها که درون ظروف سفالی بوده و یکی از آنها همراه با بقایای جانوری و اشیای تزئینی کشف شده است، تصویری تازه از باورها و سنتهای پس از مرگ در اواسط هزاره پنجم پیش از میلاد ارائه می‌کنند.
دانشمندان محافظان سرطان را علیه خود سرطان به کار گرفتند
سلول‌های ایمنی که تومور‌ها از آنها به عنوان سپر دفاعی استفاده می‌کنند، در یک روش ایمنی‌درمانی جدید به سلاحی علیه خودِ سرطان تبدیل شده‌اند؛ رویکردی که در مدل‌های حیوانی سرطان متاستاتیک ریه و تخمدان، موجب افزایش قابل توجه طول عمر شد و در بسیاری از موارد به درمان کامل انجامید.
گفت‌وگوی آناتک با پژوهشگر کره جنوبی پیشگام در حذف آلاینده‌های تفلونی از آب
بعضی از خطرناک‌ترین آلودگی‌های جهان، بی‌صدا و نامرئی‌اند. همان موادی که باعث می‌شوند تخم‌مرغ به تابه نچسبد، باران روی لباس‌مان سر بخورد و یا مواد به کار برده شده در بسته‌بندی غذا، گروهی از ترکیبات شیمیایی بسیار ماندگار را وارد زندگی ما کرده‌اند؛ موادی که دانشمندان آنها را «پرفلوئوروآلکیل و پلی‌فلوئوروآلکیل» یا PFAS می‌نامند و به دلیل دوام بالایشان به «مواد شیمیایی همیشگی» معروف شده‌اند. پروفسور «کیو-هان کیم»، پژوهشگر پیشگام حذف «مواد شیمیایی همیشگی» در گفتوگو با آناتک درباره فناوری تازه‌ای که قادر است این ترکیبات را با سرعت بالا از آب جذب کرده و سپس تجزیه کند، توضیح می‌دهد.
گفتوگو با پروفسور ریچارد هریسون، استاد دیرینه‌مغناطیس‌شناسی دانشگاه کمبریج
وقتی طبیعت پیش از انسان «جی‌پی‌اس» ساخت
پژوهشی تازه نشان می‌دهد برخی جانوران باستانی ممکن است ده‌ها میلیون سال پیش از نوعی سامانه جهت‌یابی درونی مبتنی بر بلور‌های مغناطیسی استفاده کرده باشند؛ دانشمندان فسیل‌هایی یافته‌اند که آنها را به یک GPS زیستی تشبیه می‌کنند و می‌تواند سرنخ‌های تازه‌ای درباره خاستگاه تکامل جهت‌یابی در حیوانات بدهد.
پروفسور کریمی‌پور، فیزیکدان برجسته ایرانی به این پرسش پاسخ می‌دهد
آیا جهان یک شبیه‌سازی کامپیوتری است؟
آیا ممکن است جهان ما فقط یک شبیه‌سازی کامپیوتری باشد؟ پژوهشی تازه از دانشگاه UBC Okanagan کانادا می‌گوید این ایده نه فقط نامحتمل بلکه از نظر ریاضی ناممکن است. فیزیکدانان در این مطالعه نشان داده‌اند که واقعیت در بنیادی‌ترین سطح خود به چیزی فراتر از محاسبه و الگوریتم نیاز دارد؛ چیزی که آن را «فهم غیرالگوریتمی» می‌نامند. از دید آنان، چون هر شبیه‌سازی ذاتا الگوریتمی است، جهان هرگز نمی‌تواند یک شبیه‌سازی باشد.
نانی مغذی با ضایعات روغن آفتابگردان
پسماند‌های باقی‌مانده از تولید روغن آفتابگردان می‌توانند به ماده‌ای ارزشمند برای ارتقای کیفیت تغذیه‌ای نان تبدیل شوند؛ پژوهشی جدید نشان می‌دهد استفاده از آرد دانه آفتابگردان با چربی کاهش‌یافته، میزان پروتئین، فیبر و آنتی‌اکسیدان نان را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد، بدون آن‌که ایمنی غذایی به خطر بیفتد.
شواهد جدید نشان می‌دهد انسان‌ها، نه یخچال‌های طبیعی، سنگ‌ها را جابه‌جا کرده‌اند
تحلیل‌های معدنی یکی از قدیمی‌ترین معماهای «استون‌هنج» را روشن می‌کند
معمایی که بیش از یک قرن ذهن باستان‌شناسان را درگیر کرده بود، حالا با شواهدی تازه وارد مرحله‌ای جدید شده است؛ پژوهشی علمی نشان می‌دهد سنگ‌های عظیم و اسرارآمیز «استون‌هنج» (Stonehenge)؛ نه به وسیله یخچال‌های طبیعی بلکه با تصمیم و تلاش انسان‌های پیشاتاریخ به «دشت سالزبری» (Salisbury Plain) رسیده‌اند.
گفت‌وگوی آناتک با پژوهشگر دانشگاه کرنل آمریکا:
«تجربه» اضطراب را خاموش می‌کند
تجربه‌های تازه می‌توانند دکمه اضطراب را خاموش کنند؛ حتی اگر این اضطراب سالها در آزمایشگاه شکل گرفته باشد. پژوهشی جدید از دانشگاه کرنل نشان می‌دهد موش‌هایی که از قفس‌های استاندارد به محیط‌های طبیعی کنترل‌شده منتقل می‌شوند، نه تنها اضطراب کمتری نشان می‌دهند، بلکه پاسخ‌های اضطرابی تثبیت‌شده آنها نیز در مدت کوتاهی فروکش می‌کند؛ یافته‌ای که اعتبار آزمون‌های کلاسیک اضطراب و تعمیم‌پذیری نتایج آزمایشگاهی را به چالش می‌کشد.
راز خمیر ترش در دست میکروب‌ها است
آردی که انتخاب می‌کنید تعیین می‌کند کدام میکرب‌ها خمیرترش شما را اداره کنند و طعم آن چگونه باشد. پژوهشی تازه نشان می‌دهد هر آرد، یک دعوت‌نامه متفاوت به میکرب‌هاست و آنها هم دقیقا می‌دانند چه کسی به مهمانی آنها راه پیدا کرده است.
تقویت مغز نه از راه جذب بلکه از مسیر حواس
«فلاوانول‌ها» قواعد تغذیه را به هم می‌زنند
پژوهشی تازه نشان می‌دهد فواید شناختی فلاوانول‌ها، ترکیبات گیاهی موجود در کاکائو، چای و برخی میوه‌ها ممکن است نه از راه جذب در خون بلکه از طریق تحریک حواس دهانی و فعال‌سازی مسیرهای عصبی در مغز و سامانه استرس بدن ایجاد شود؛ سازوکاری که نگاه تازه‌ای به مفهوم «تغذیه حسی» و طراحی غذاهای آینده ارائه می‌دهد.
اسکلتی ۵۵۰۰ ساله قدیمی‌ترین شاهد باکتری‌های مرتبط با سفلیس
بازیابی ژنوم یک باکتری مرتبط با سفلیس از اسکلت انسانی ۵۵۰۰ ساله در کلمبیا، نه‌تنها قدیمی‌ترین شواهد ژنتیکی این بیماری را آشکار کرده، بلکه نشان می‌دهد عوامل بیماری‌زای ترپونمی هزاران سال زودتر از تصور پیشین در قاره آمریکا در حال گسترش و تنوع بوده‌اند.
دندان‌های باستانی، گنجینه‌هایی از رازها
کارکرد دندان‌ها فقط کمک به هضم غذا از طریق جویدن نیست. دندان‌ها حتی از در اختیار قرار دادن اطلاعاتی شامل سن یا ظاهر فرد فراتر می‌روند. دندان‌ها می‌توانند همچون سوابق زیستی دقیق عمل کنند و شواهدی از سلامت، رژیم غذایی و فشارهایی را که یک فرد در طول زندگی خود تجربه کرده است حفظ کنند. در پژوهشی تازه پژوهشگران نشان داده‌اند بقایای دندانی به‌دست‌آمده از محوطه‌ای متعلق به عصر آهن در جنوب ایتالیا، امکان بازسازی دقیق رشد، سلامت و شیوه تغذیه انسان‌هایی را فراهم می‌کند که بیش از ۲۵۰۰ سال پیش می‌زیسته‌اند.
باستان‌شناس آلمانی در گفتوگو با آناتک:
راز شهرنشینی زاگرس باستان، در دل یک کارگاه سفال‌گری نهفته است
کاوش‌ها در یک کارگاه سفال‌گری به‌خوبی حفظ شده در محوطه باستانی «گردی‌بازار» در اقلیم کردستان عراق، نشان می‌دهد سکونتگاه‌های عصر آهن در زاگرس تنها محل سکونت نبوده‌اند بلکه شهر‌هایی با تولید تخصصی، مدیریت منابع و هماهنگی اجتماعی پیشرفته داشته‌اند؛ کشفی که نگاه باستان‌شناسان به سازمان اجتماعی این منطقه در هزاره اول پیش از میلاد را دگرگون می‌کند. برای آشنایی بیشتر با یافته‌های این پژوهش خبرنگار آناتک با «سیلویا آمیکونه»، باستان شناس و نویسنده اصلی این پژوهش گفتوگو کرده است.
فایده شگفت‌انگیز گذراندن وقت با نوه‌ها برای مغز
وقت‌گذرانی با نوه‌ها می‌تواند برای مغز فایده داشته باشد. پژوهشی تازه نشان می‌دهد مراقبت از نوه‌ها نه تنها یک نقش خانوادگی بلکه عاملی بالقوه برای حفظ سلامت شناختی در سالمندی است؛ نقشی که می‌تواند حافظه و توانایی‌های فکری را تقویت کند، البته به شرط آن‌که در بستری حمایتی و داوطلبانه انجام شود.
