دستیابی جهاددانشگاهی به دانش فنی اصلاح بذر و تولید سلول‌های بنیادی گیاهی/ تولید دو داروی کمک‌درمانی دیابت در پژوهشکده گیاهان دارویی

نسرین قوامی، رئیس پژوهشکده گیاهان دارویی جهاددانشگاهی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار آنا، با اشاره به مأموریت جهاددانشگاهی در حوزه توسعه فناوری و ارتباط دانشگاه با صنعت، اظهار کرد: یکی از مأموریت‌های اصلی جهاددانشگاهی، تبدیل دانش و نتایج حاصل از پژوهش‌ها به فناوری و قرار دادن این فناوری‌ها در اختیار صنعت و جامعه است. پژوهشکده گیاهان دارویی نیز در همین راستا فعالیت می‌کند و تلاش دارد دستاورد‌های پژوهشی خود را متناسب با نیاز متقاضیان و صنایع مختلف به محصولات و فناوری‌های کاربردی تبدیل کند.

وی افزود: ما در پژوهشکده گیاهان دارویی، زنجیره نسبتاً کاملی از فعالیت‌ها را در اختیار داریم؛ به‌عبارتی، از مزرعه و کشت گیاهان دارویی تا تولید دارو‌ها و فرآورده‌های طبیعی در این مجموعه فعالیت می‌کنیم. خوشبختانه در هر یک از این حوزه‌ها نیز متخصصان و اعضای هیئت علمی توانمندی حضور دارند که فعالیت‌های تخصصی و پژوهشی مختلفی را دنبال می‌کنند.

قوامی با اشاره به چالش‌های بخش کشاورزی و تولید گیاهان دارویی بیان کرد: یکی از مشکلات عمده در حوزه گیاهان دارویی، مسئله بذر است. در این حوزه با چالش‌های جدی در زمینه تأمین و اصلاح بذر مواجه هستیم، اما خوشبختانه پژوهشکده توانسته است در زمینه اصلاح بذر برخی گیاهان به دستاورد‌های فناورانه‌ای دست پیدا کند.

وی ادامه داد: در حال حاضر در زمینه اصلاح بذر چند گونه گیاهی فعالیت کرده‌ایم و به فناوری‌هایی دست یافته‌ایم که می‌توانند متناسب با نیاز کشور در اختیار شرکت‌ها و مجموعه‌های فعال قرار گیرند. یکی از نمونه‌های این دستاوردها، فناوری اصلاح بذر شقایق است که با توجه به نیاز‌های موجود در کشور، ظرفیت عرضه و بهره‌برداری صنعتی دارد.

تولید سلول‌های بنیادی گیاهی برای صنایع دارویی و آرایشی و بهداشتی

رئیس پژوهشکده گیاهان دارویی جهاددانشگاهی با اشاره به فعالیت‌های این مجموعه در حوزه بیوتکنولوژی گفت: یکی دیگر از زمینه‌های فعالیت ما، تولید فرآورده‌ها و محصولات گیاهی با استفاده از ظرفیت‌های زیست‌فناوری است. در این حوزه، تولید سلول‌های بنیادی گیاهی از جمله فناوری‌هایی است که مورد توجه صنایع داروسازی و به‌ویژه صنایع آرایشی و بهداشتی قرار گرفته است.

وی توضیح داد: سلول‌های بنیادی گیاهی در واقع از ظرفیت‌های ویژه گیاهان برای تولید ترکیبات ارزشمند بهره می‌برند و می‌توانند در تولید مواد اولیه مورد استفاده در صنایع مختلف کاربرد داشته باشند. خوشبختانه پژوهشکده در این زمینه نیز به دانش فنی و فناوری تولید سلول‌های بنیادی از برخی گیاهان دارویی دست یافته است.

قوامی تصریح کرد: از جمله گیاهانی که در این زمینه روی آنها کار کرده‌ایم، می‌توان به گل محمدی و شاهدانه یا کانابیس اشاره کرد. در مجموع، فناوری تولید سلول‌های بنیادی گیاهی از حدود دو گونه گیاه دارویی در پژوهشکده توسعه یافته و این دستاورد‌ها می‌توانند در اختیار شرکت‌های فعال در صنایع آرایشی و بهداشتی قرار گیرند.

توسعه دارو‌های کمک‌درمانی دیابت با تکیه بر پژوهش‌های فارماکولوژی

وی در ادامه با اشاره به فعالیت‌های دارویی پژوهشکده و توجه به نیاز‌های سلامت جامعه اظهار کرد: یکی از مشکلاتی که جامعه امروز با آن مواجه است، بیماری‌های متابولیک و از جمله بیماری دیابت است. به همین دلیل، پژوهشکده از سال‌ها قبل در کنار سایر محور‌های تحقیقاتی خود، تولید دارو‌های کمک‌درمانی برای بیماران مبتلا به دیابت را نیز در دستور کار قرار داده است.

رئیس پژوهشکده گیاهان دارویی جهاددانشگاهی افزود: در این زمینه یکی از همکاران متخصص ما در گروه فارماکولوژی فعالیت‌های گسترده‌ای انجام داده و یک خط پژوهشی مشخص را دنبال کرده است. حاصل این فعالیت‌ها تاکنون ارائه دو دارو در حوزه کمک‌درمانی دیابت بوده که به بازار مصرف عرضه شده‌اند.

تولید آفت‌کش‌های گیاهی و آنتی‌بیوتیک‌های گیاه‌پایه

قوامی یکی دیگر از محور‌های فناورانه پژوهشکده را تولید آفت‌کش‌های گیاهی و آنتی‌بیوتیک‌های گیاه‌پایه عنوان کرد و گفت: در این زمینه دو طرح فناورانه را دنبال کرده‌ایم که به مراحل قابل توجهی از پیشرفت رسیده‌اند و از جمله برنامه‌های مهم ما برای توسعه محصولات گیاه‌پایه محسوب می‌شوند.

وی با اشاره به اهمیت تولید محصولات کشاورزی سالم و ارگانیک اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که امروز در بازار مورد توجه قرار گرفته، تولید محصولات ارگانیک است. این مسئله در حوزه گیاهان دارویی اهمیت بیشتری دارد؛ چراکه ماده مؤثره دارویی موجود در گیاه باید از کیفیت و شرایط مناسبی برخوردار باشد و استفاده از نهاده‌های مناسب در فرایند تولید اهمیت زیادی دارد.

وی ادامه داد: به همین دلیل، تولید آفت‌کش‌های گیاهی را به‌عنوان یکی از محور‌های فناورانه خود مورد توجه قرار داده‌ایم. این محصولات با هدف پاسخ‌گویی به نیاز‌های حوزه کشاورزی و کمک به تولید محصولات سالم توسعه پیدا می‌کنند و برنامه ما این است که این فعالیت‌ها در آینده نیز ادامه داشته باشد.

حمایت از شرکت‌های فناور در مرکز رشد تخصصی گیاهان دارویی

رئیس پژوهشکده گیاهان دارویی جهاددانشگاهی درباره حمایت از شرکت‌های فناور و ایده‌های نوآورانه نیز گفت: خوشبختانه در مجموعه جهاددانشگاهی مراکز رشد و ظرفیت‌هایی برای حمایت از شرکت‌های فناور وجود دارد و در پژوهشکده نیز فعالیت‌هایی در زمینه حمایت از شرکت‌هایی که در حوزه گیاهان دارویی کار می‌کنند، انجام می‌شود.

قوامی افزود: شرکت‌هایی که در مراحل اولیه توسعه محصول یا ورود به مرحله رشد قرار دارند، می‌توانند از حمایت‌های اولیه پژوهشکده بهره‌مند شوند. این حمایت‌ها صرفاً به ارائه مشاوره محدود نیست و خدمات مختلفی را در بر می‌گیرد.

وی ادامه داد: از جمله این خدمات می‌توان به استفاده از امکانات آزمایشگاهی و خدمات آنالیز موجود در پژوهشکده، کمک به تولید فرآورده‌ها، ارائه خدمات مشاوره‌ای و پشتیبانی تخصصی اشاره کرد. تلاش ما این است که شرکت‌های فعال در حوزه گیاهان دارویی بتوانند با استفاده از ظرفیت‌های علمی و آزمایشگاهی پژوهشکده، مسیر توسعه فناوری و تجاری‌سازی محصولات خود را با سهولت بیشتری طی کنند.

توسعه ارتباط با صنایع دارویی و کشاورزی برای شناسایی نیاز‌های فناورانه

قوامی با اشاره به اهمیت ارتباط پژوهشکده با صنایع مختلف اظهار کرد: یکی از مسیر‌های ارتباط دانشگاه و صنعت، ظرفیت‌های موجود در حوزه ارتباطات و تجاری‌سازی فناوری است. از طریق این بسترها، سازمان‌ها و حتی برخی وزارتخانه‌ها نیاز‌های فناورانه خود را اعلام می‌کنند و این نیاز‌ها می‌تواند زمینه تعریف پروژه‌های مشترک با مجموعه‌های پژوهشی را فراهم کند.

وی افزود: علاوه بر این، خود پژوهشکده نیز ارتباطات مستقیمی با برخی شرکت‌های بزرگ، به‌ویژه شرکت‌های دارویی، برقرار کرده است. این ارتباطات به ما کمک می‌کند نیاز‌های واقعی صنعت را شناسایی کرده و ظرفیت‌های علمی و تخصصی خود را برای پاسخ‌گویی به آنها به کار بگیریم.

رئیس پژوهشکده گیاهان دارویی جهاددانشگاهی با اشاره به همکاری با شرکت‌های دارویی گفت: برای نمونه، یکی از شرکت‌های بزرگ دارویی کشور حدود پنج مورد از پروژه‌های مرتبط با کارآزمایی بالینی و تکمیل فرمولاسیون دارو را به پژوهشکده ارجاع داده است تا فرایند‌های تخصصی و مراحل مربوط به نهایی‌سازی فرمولاسیون آنها انجام شود.

وی همچنین به ارتباط با شرکت‌های فعال در حوزه کشاورزی اشاره کرد و افزود: در بخش کشاورزی نیز شرکت‌هایی برای دریافت عصاره و فرآورده‌های حاصل از گیاهان دارویی با ما ارتباط برقرار کرده‌اند و در برخی موارد درخواست‌هایی برای اصلاح و بهینه‌سازی این محصولات مطرح شده است. این ارتباطات نشان می‌دهد ظرفیت‌های پژوهشکده می‌تواند در پاسخ‌گویی به نیاز‌های متنوع صنایع دارویی و کشاورزی مورد استفاده قرار گیرد.

برگزاری رویداد فراخوان برای شناسایی نیاز‌های صنعت

قوامی با اشاره به اقدامات پژوهشکده برای تقویت ارتباط با صنایع اظهار کرد: علاوه بر ارتباطات مستقیمی که با شرکت‌ها و مجموعه‌های صنعتی داریم، یک رویداد فراخوان نیز در پژوهشکده برگزار کردیم تا بتوانیم نیاز‌های صنایع را به‌صورت مشخص شناسایی کنیم.

وی خاطرنشان کرد: در این رویداد تلاش کردیم از صنایع دعوت کنیم چالش‌ها و نیاز‌های خود را در حوزه‌های مرتبط با تخصص‌ها، دانش فنی و امکانات پژوهشکده مطرح کنند. هدف این است که بتوانیم بر اساس نیاز‌های واقعی صنعت و ظرفیت‌هایی که در پژوهشکده وجود دارد، زمینه همکاری‌های مشترک، تعریف پروژه‌های فناورانه و توسعه محصولات جدید را فراهم کنیم.