خودروهای هوشمند چقدر از زندگی خصوصی کاربران خبر دارند؟

به گزارش خبرگزاری آنا، به نقل از «Gizmodo»؛ شرکت جنرال‌موتورز با پرداخت ۲۲۰ میلیون دلار به توافقی برای حل‌وفصل اتهام‌های مربوط به فروش اطلاعات شخصی و داده‌های رانندگی مشتریان دست یافته است. این پرونده‌ که بار دیگر توجه‌ها را به یکی از جنبه‌های کمتر دیده‌ شده خودروهای هوشمند یعنی جمع‌آوری اطلاعات از زندگی روزمره رانندگان جلب می‌کند.

این توافق پس از پیگیری ائتلافی متشکل از ۳۶ دادستان کل ایالت‌ها و ناحیه کلمبیا در آمریکا حاصل شد. بر اساس ادعاهای مطرح‌شده، جنرال‌موتورز اطلاعات مربوط به رفتار رانندگی و موقعیت مکانی مشتریان را در اختیار کارگزاران داده قرار می‌داد و این شرکت‌ها نیز داده‌ها را به شرکت‌های بیمه منتقل می‌کردند. اطلاعاتی که در برخی موارد برای ارزیابی رانندگان و تعیین نرخ بیمه مورد استفاده قرار گرفت.

خودرو از راننده چه اطلاعاتی ثبت می‌کند؟

ماجرا به قابلیت‌هایی مربوط می‌شود که در نگاه نخست قرار است رانندگی را ایمن‌تر و تجربه استفاده از خودرو را راحت‌تر کنند. خودروهای متصل به اینترنت و خدمات دیجیتال می‌توانند بسته به تجهیزات و تنظیماتشان، اطلاعات مختلفی درباره عملکرد خودرو، نحوه رانندگی و موقعیت مکانی آن ثبت و منتقل کنند.

برای نمونه، اطلاعاتی مانند تعداد دفعات استفاده از خودرو، زمان آغاز و پایان سفر، ترمزهای ناگهانی، شتاب‌گیری‌های شدید و عبور از سرعت مجاز می‌توانند بخشی از داده‌های ثبت‌شده باشند. موقعیت مکانی نیز امکان بررسی مسیرهای طی‌شده و محل توقف خودرو را فراهم می‌کند.

در پرونده جنرال‌موتورز، برنامه‌ای با عنوان «Smart Driver» از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۴ عادت‌های رانندگی میلیون‌ها نفر را ثبت می‌کرد. این قابلیت با این هدف معرفی شده بود که رانندگان بتوانند رفتار خود را بهتر بشناسند و ایمن‌تر رانندگی کنند؛ اما بررسی دادستان‌ها نشان داد اطلاعات جمع‌آوری‌شده به کارگزاران داده فروخته شده و در نهایت به شرکت‌های بیمه رسیده است.

بر اساس گزارش دادستانی کل ایالت واشنگتن، برخی نمایندگی‌ها هنگام خرید خودرو، بدون اطلاع و رضایت آگاهانه مشتریان، آن‌ها را در این برنامه ثبت‌نام کرده بودند. حتی در مواردی، اپلیکیشن OnStar به بیش از ۳۷۰ هزار راننده اعلام کرده بود که عضو برنامه Smart Driver نیستند؛ در حالی که اطلاعات رانندگی آن‌ها همچنان جمع‌آوری می‌شد.

چه اتفاقی برای اطلاعات رانندگی می‌افتد؟

اهمیت این داده‌ها فقط به شناخت مسیرهای رفت‌وآمد محدود نیست. وقتی اطلاعات مربوط به ترمز، سرعت، شتاب‌گیری و میزان استفاده از خودرو در اختیار شرکت‌های دیگر قرار بگیرد، می‌تواند به ابزاری برای ارزیابی رفتار و ریسک راننده تبدیل شود.

در پرونده جنرال‌موتورز، کارگزاران داده اطلاعات رانندگی را به شرکت‌های بیمه منتقل می‌کردند و این اطلاعات در برخی موارد برای تعیین یا تغییر حق بیمه مشتریان به کار می‌رفت. به این ترتیب، رفتاری که راننده تصور می‌کرد صرفاً برای ارائه خدمات بهتر یا افزایش ایمنی ثبت می‌شود، می‌توانست بر هزینه‌های مالی او نیز اثر بگذارد.

کمیسیون تجارت فدرال آمریکا نیز پیش‌تر به دلیل نحوه جمع‌آوری و فروش اطلاعات موقعیت مکانی دقیق و رفتار رانندگی مشتریان، علیه جنرال‌موتورز و سرویس OnStar اقدام کرده بود. دستور نهایی این نهاد، شرکت را ملزم می‌کند برای جمع‌آوری، استفاده یا اشتراک‌گذاری داده‌های خودروهای متصل، رضایت صریح مشتریان را دریافت کند و امکان دسترسی به اطلاعات و درخواست حذف آن‌ها را برای مصرف‌کنندگان آمریکایی فراهم سازد.

وعده فورد برای حفظ حریم خصوصی رانندگان چه بود؟

در میانه افزایش حساسیت‌ها نسبت به شیوه استفاده خودروسازان از اطلاعات مشتریان، شرکت فورد نیز از ابتکاری با عنوان «تعهد حریم خصوصی فورد» رونمایی کرده است. این شرکت وعده داده اطلاعات مربوط به نحوه رانندگی مشتریان را به شرکت‌های واسطه فروش داده یا شرکت‌های بیمه نفروشد.

فورد همچنین اعلام کرده کاربران باید کنترل و شفافیت بیشتری درباره اطلاعاتی داشته باشند که خودروهای متصل جمع‌آوری می‌کنند. با این حال، استفاده نکردن از برخی خدمات اشتراک‌گذاری داده می‌تواند به معنای از دست دادن بخشی از قابلیت‌های خودرو باشد؛ برای مثال، برخی امکانات اتصال اینترنتی، سامانه رانندگی بدون دخالت دست BlueCruise و ردیابی موقعیت خودرو از طریق اپلیکیشن فورد ممکن است در دسترس نباشند.

این موضوع نشان می‌دهد حریم خصوصی در خودروهای هوشمند فقط به یک گزینه روشن یا خاموش محدود نمی‌شود. گاهی راننده برای استفاده از امکاناتی که هنگام خرید خودرو به آن‌ها توجه کرده، ناچار است بخشی از اطلاعات خود را در اختیار سازنده قرار دهد.

چگونه خریداران کنترل بیشتری بر اطلاعات خودرو داشته باشند؟

نخستین قدم، بررسی تنظیمات حریم خصوصی خودرو و اپلیکیشن متصل به آن است. رانندگان باید بدانند کدام قابلیت‌ها اطلاعات مکانی یا رفتار رانندگی را ثبت می‌کنند و آیا امکان محدود کردن یا غیرفعال‌کردن این دسترسی‌ها وجود دارد یا نه.

مطالعه سیاست حریم خصوصی خودروساز نیز اهمیت دارد؛ زیرا نوع اطلاعات جمع‌آوری‌شده، هدف استفاده از آن‌ها و شرکت‌هایی که ممکن است به داده‌ها دسترسی داشته باشند، در این اسناد توضیح داده می‌شود. همچنین هنگام فروش خودرو یا واگذاری آن به شخص دیگر، بازنشانی تنظیمات و حذف حساب‌های متصل اهمیت دارد تا اطلاعات و دسترسی‌های مالک قبلی باقی نماند.

البته همه خودروها اطلاعات یکسانی جمع‌آوری نمی‌کنند. میزان و نوع داده‌ها به مدل خودرو، تجهیزات ارتباطی، خدمات فعال و انتخاب‌های کاربر بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان گفت هر خودروی جدیدی به طور حتمی تمام اطلاعات راننده را ثبت یا برای شرکت‌های دیگر ارسال می‌کند.

حریم خصوصی پشت فرمان هم باید معنا داشته باشد

سال‌ها تصور می‌شد اطلاعات شخصی کاربران در تلفن همراه، رایانه و شبکه‌های اجتماعی در معرض جمع‌آوری قرار دارد؛ اما خودروهای متصل نشان داده‌اند که مرز زندگی دیجیتال به صفحه نمایش گوشی محدود نمی‌شود. وسیله‌ای که هر روز برای رفت‌وآمد، کار و سفرمورد استفاده می‌گیرد، می‌تواند تصویری دقیق از عادت‌ها و مسیرهای زندگی کاربران بسازد.

مسئله فقط ثبت داده نیست؛ مسئله این است که راننده تا چه اندازه از این فرایند خبر دارد و چه اختیاری برای تعیین سرنوشت اطلاعاتش در اختیار او قرار گرفته است. امکانات هوشمند خودرو زمانی در خدمت کاربر قرار می‌گیرند که دسترسی به آن‌ها به بهای واگذاری بی‌اطلاع حریم خصوصی تمام نشود.