ایران خط قرمز ندارد و بانک اهدافش گسترش یافته/ بحران انرژی، اروپا را به تعامل با تهران کشاند

حسین کنعانی‌مقدم، کارشناس مسائل بین‌الملل، با اشاره به پیامدهای اقتصادی جنگ ایران و آمریکا و تغییر لحن برخی کشورهای اروپایی در قبال تهران، تشید تلاش دیپلماتیک اروپا را ناشی از فشار بحران انرژی و نگرانی از تبعات بسته ماندن تنگه هرمز دانست و گفت: اروپایی‌ها در پی آن هستند که با نزدیک شدن به ایران، زمینه‌ای برای مذاکره تهران با غرب ایجاد کنند؛ با این حال، همراهی آنها با سیاست‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی، اعتماد به این رویکرد را دشوار می‌کند.

بحران انرژی، اروپا را به تکاپو انداخته است

کنعانی‌مقدم با تشریح پیامد‌های اقتصادی بسته شدن تنگه هرمز اظهار داشت: بسته شدن تنگه هرمز موجی از بحران ایجاد کرده که اکنون آثار آن به اروپا رسیده است. افزایش قیمت حامل‌های انرژی در شرایطی رخ می‌دهد که جنگ اوکراین و روسیه، خطوط انتقال گاز روسیه به اروپا را عملاً از کار انداخته و کشور‌های اروپایی را با شرایطی دشوار مواجه کرده است.

وی با اشاره به افزایش هزینه تولید برق در اروپا گفت: پیش از این، اروپایی‌ها برای تولید هر مگاوات برق حاصل از سوخت گاز، حدود ۲۵ یورو هزینه می‌کردند، اما اکنون این رقم به ۱۰۰ یورو رسیده است. این وضعیت فشار زیادی بر اقشار مختلف، دولت‌ها، کسب‌وکار‌ها و صنایع اروپایی وارد می‌کند و افزایش قیمت‌ها و تورم نیز اعتراضات مردمی را در پی داشته است.

این کارشناس مسائل بین‌الملل با بیان اینکه اروپا تلاش می‌کند از بحران تنگه هرمز از هر مسیر ممکن اعم از نظامی یا دیپلماسی عبور کند، افزود: آمریکا حتی با آزادسازی ذخایر گازوئیل و نفت خام نیز نتوانسته است بازار انرژی را کنترل کند. قیمت هر بشکه نفت به ۱۲۰ دلار رسیده و بهای نفت در معاملات آتی نیز ممکن است تا ۱۳۰ یا ۱۴۰ دلار افزایش پیدا کند.

کنعانی‌مقدم تلاش برخی کشور‌های اروپایی برای ایفای نقش «پلیس خوب» در قبال ایران را در همین چارچوب ارزیابی کرد و گفت: فرانسه با بحران جدی مواجه است و آلمان، لهستان، اسپانیا، ایتالیا و حتی انگلیس نیز با مشکلات اقتصادی و داخلی روبه‌رو هستند. به همین دلیل، ترجیح می‌دهند در شرایط کنونی با نزدیک شدن به ایران، خود را در جایگاه طرفی میانجی و تسهیل‌کننده روابط نشان دهند.

وی با اشاره به پیشنهاد تشکیل هیئتی متشکل از سه‌کشور برای گفت‌و‌گو با ایران اظهار کرد: منظور اروپایی‌ها از این پیشنهاد ایجاد سازوکاری جدید برای ادامه مذاکرات اسلام‌آباد و احیای نقشی مشابه آنچه در جریان برجام ایفا کردند، بود تا از این طریق بتوانند کاهش تنش را دنبال کنند. با این حال، تجربه نشان داده است که اروپایی‌ها در چنین موضوعاتی رفتاری دوگانه دارند و در عمل نمی‌توان به رویکرد آنها اعتماد کرد؛ چراکه تابع سیاست‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی هستند و دل‌نگرانی آنها برای ایران نیست.

نشست تهران؛ تلاش برای پیوند دادن پیمان مکه با ترتیبات امنیتی منطقه

کنعانی‌مقدم درباره ارتباط نشست استانبول با نشست چهارجانبه امنیتی تهران و پیشنهاد‌های مطرح‌شده از سوی کشور‌های اروپایی گفت: نشست تهران را «۳+۱» نام‌گذاری کرده‌ام؛ به این معنا که ایران در کنار سه طرف دیگر، یعنی عربستان، پاکستان و ترکیه در این چارچوب قرار داشت. در این نشست، طرح آمریکا درباره بازگشایی تنگه هرمز و کنترل قیمت انرژی مطرح شد؛ طرحی که هدف آن برقراری نوعی آتش‌بس نفتی بود تا ترامپ بتواند انتخابات را پشت سر بگذارد و قیمت‌ها را کنترل کند.

وی با اشاره به حضور کشور‌های عضو پیمان مکه در این نشست افزود: اگر هدف پیمان مکه دفاع از ملت فلسطین و مقابله با توسعه‌طلبی رژیم صهیونیستی است، ایران نیز می‌تواند به آن بپیوندد. همچنین بهتر است عراق، مصر، قطر و عمان نیز به این پیمان دعوت شوند تا در ترکیب کشور‌های عضو، نوعی توازن ایجاد شود.

این کارشناس مسائل بین‌الملل با تأکید بر اینکه چنین پیمانی نباید به‌گونه‌ای باشد که جنگ علیه یک کشور مسلمان را مدیریت کند یا زمینه گسترش آن را فراهم آورد، گفت:، اما به نظر می‌رسد که هدف از پییمان مکه ایجاد یک سپر امنیتی برای عربستان است و اطمینان از اینکه ایران در جنگ احتمالی آینده با آمریکا، کشور‌های حاشیه خلیج فارس را هدف قرار ندهد و در برابر آنها اعلام بی‌طرفی کند.

کنعانی‌مقدم تصریح کرد: با این حال، ایران نمی‌پذیرد پایگاه‌های آمریکایی در کشور‌های منطقه مستقر باشند و از همان پایگاه‌ها به خاک ایران حمله شود. بنابراین، پیمان مکه با چنین رویکردی راه به جایی نخواهد برد.

سهم‌خواهی اروپا در سایه بی‌اعتمادی ایران

وی درباره انگیزه کشور‌های اروپایی برای حضور در ترتیبات امنیتی منطقه گفت: اروپایی‌ها احساس می‌کنند اگر در بازگشایی تنگه هرمز حضور داشته باشند، ممکن است در آینده از طریق قرارداد‌های تجاری یا توافق‌هایی برای مشارکت در امنیت منطقه، جایگاهی به دست آورند. برخی کشور‌های حاشیه خلیج فارس نیز از حضور امنیتی اروپایی‌ها در منطقه استقبال می‌کنند.

این کارشناس مسائل بین‌الملل ادامه داد: اروپایی‌ها در شرایط کنونی می‌خواهند نشان دهند که ابتکار عمل و پیشنهاد دارند و می‌توانند نقش میانجی را ایفا کنند؛ به تعبیر دیگر، در پی آن هستند که بگویند «ما هم در این معادله سهم داریم». پاسخ ایران نیز روشن است؛ تا زمانی که آنها از سیاست‌های جنگ‌طلبانه آمریکا حمایت می‌کنند، نمی‌توانند انتظار داشته باشند تهران چنین ابتکار‌هایی را بپذیرد. 

کنعانی‌مقدم در ارزیابی مواضع اخیر نخست‌وزیر انگلیس درباره بازگشایی تنگه هرمز و مشروط کردن تلاش‌های دیپلماتیک به محرومیت ایران از توان هسته‌ای اظهار کرد: پیشنهاد جدید اروپا در چارچوب مطالبات آمریکا درباره مسائل هسته‌ای و انرژی قرار دارد و کشور‌های اروپایی در این زمینه با سیاست کلان واشنگتن همراهی می‌کنند.

وی افزود: با این حال، اروپایی‌ها به دنبال آن هستند که با اعمال فشار بر ایران، دریچه‌ای برای مذاکره با غرب باز کنند. شاید این طور به نظر برسد که در شرایط کنونی که گفت‌وگوی ایران و آمریکا به بن‌بست خورده، تنها مسیر باقی‌مانده برای مذاکره با غرب، اروپا است!

این کارشناس مسائل بین‌الملل با بیان اینکه کشور‌های اروپایی از ابزار‌های دیپلماتیک خود در منطقه برای نزدیک شدن به ایران استفاده می‌کنند، گفت: هدف آنها ایجاد مسیری برای آغاز مذاکرات با غرب است، اما رفتار و عملکردشان با چنین ادعایی همخوانی ندارد. وقتی اتحادیه اروپا در جنگ علیه ایران مشارکت می‌کند، پایگاه‌های خود را در اختیار هواپیما‌های آمریکایی و تسلیحات و امکاناتش را در اختیار رژیم صهیونیستی قرار می‌دهد و هم‌زمان در پی بسیج نیرو‌های اپوزیسیون مستقر در کشور‌های اروپایی برای انجام اقدامات خرابکارانه و شورش علیه ایران است، دیگر نمی‌توان به ادعای ایفای نقش «پلیس خوب» از سوی آن اعتماد کرد.

گسترش جغرافیای جنگ، از تغییر بانک اهداف تا احتمال ورود به جنگی فراگیرتر

کنعانی‌مقدم در پاسخ به پرسشی درباره آمادگی ایران برای عبور از خطوط قرمز و همچنین تاکید بر گسترش جغرافیای جنگ که در بیانات اخیر رهبر انقلاب نیز بر آن تأکید شد؛ اظهار داشت: مطرح شدن این موضوع که ایران دیگر خط قرمزی ندارد، در حوزه دیپلماسی معنای مشخصی دارد و باید آن را از اظهارات مربوط به حوزه نظامی تفکیک کرد.

در حوزه دیپلماسی، عبور از خطوط قرمز به این معناست که ایران دیگر خود را به محدودیت‌هایی که طرف مقابل تعیین کرده، مقید نمی‌داند و می‌تواند در زمینه‌ها و عرصه‌های مختلف پاسخ متناسب بدهد.

این کارشناس مسائل بین‌الملل با اشاره به تغییر بانک اهداف ایران گفت: در حوزه نظامی، بانک اهداف به‌روزرسانی شده است؛ به این معنا که بسیاری از اهدافی که پیش‌تر در فهرست ایران قرار نداشتند، اکنون به این فهرست اضافه شده‌اند حال آنکه ایران توانایی ورود به جنگی گسترده‌تر از محدوده منطقه را نیز دارد و چنین امکانی وجود دارد.

کنعانی‌مقدم درباره احتمال رویارویی مستقیم ایران با اروپا خاطرنشان کرد: اینکه ایران بخواهد با کشور‌های اروپایی وارد تقابل شود و مطابق خواسته ترامپ، ناتو امکانات خود را علیه ایران متمرکز کند، موضوع دیگری است. در این زمینه باید دیپلماسی نقش پررنگ‌تری داشته باشد؛ به‌ویژه آنکه اروپا و ناتو هم‌اکنون درگیر جنگ اوکراین هستند و همین مسئله نیز از عوامل آسیب‌های اقتصادی گسترده‌ای است که کشور‌های اروپایی متحمل شده‌اند.