یک متخصص هوش مصنوعی در گفت‌وگو با آناتک:
از جنگ رمضان تا هوش مصنوعی؛ روایت بهروز شعیبی از چهل‌وسومین جشنواره فیلم کوتاه تهران
نشست خبری بهروز شعیبی، دبیر چهل‌وسومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران، امروز ۱۹ مهرماه در پردیس سینمایی ملت برگزار شد. شعیبی در این نشست ضمن تشریح ویژگی‌های آثار رسیده به جشنواره، از افزایش تولیدات پویانمایی و رشد کیفی فیلم‌های داستانی، به‌ویژه آثار فیلم‌اولی‌ها، خبر داد و درباره بخش بین‌الملل، فعالیت‌های آموزشی، هوش مصنوعی، موضوعات مورد توجه فیلمسازان و وضعیت حضور جشنواره در فهرست رویداد‌های واجد شرایط اسکار توضیحاتی ارائه کرد.
دبیر جشنواره در ابتدای این نشست و پس از پخش تیزر دوره جدید، درگذشت داریوش عیاری، فیلمبردار باسابقه سینما و از چهره‌های مؤثر در سینمای آزاد و انجمن سینمای جوانان ایران، را تسلیت گفت. او همچنین روز جهانی دختر را به دختران ایران تبریک گفت.
شعیبی با اشاره به شرایط متفاوت یک سال گذشته اظهار کرد: یک سال عجیب را پشت سر گذاشتیم و پیش‌بینی روز‌های پیش رو برایمان دشوار بود، اما فرهنگ و هنر به‌عنوان بستری برای بازتاب اتفاقات و شکل‌گیری درام، کار خود را به‌خوبی انجام دادند.
او با اعلام اینکه ۲۴۵۶ اثر به دبیرخانه جشنواره رسیده است، افزود: تعداد آثار امسال در مقایسه با سال‌های گذشته افزایش داشته و در بخش ملی نیز تقریباً با تعداد بیشتری از آثار نسبت به سه سال گذشته مواجه هستیم. یکی از ویژگی‌های قابل توجه این دوره، رشد جدی آثار پویانمایی است که باعث شده زمان اختصاص‌یافته به این بخش افزایش پیدا کند. بخش داستانی نیز رشد داشته و کیفیت آثار، به‌ویژه فیلم‌های اول، برای ما شگفت‌انگیز بوده است.
«اندیشه ایرانی»؛ بازگشت به داشته‌های فرهنگی
شعیبی در ادامه، ضمن معرفی اعضای شورای سیاست‌گذاری، هیئت انتخاب و هیئت داوری بخش‌های مختلف، درباره انتخاب شعار «اندیشه ایرانی» برای فراخوان این دوره توضیح داد: این انتخاب از ابتدا پیش‌بینی ما نبود. زمانی که قرار بود فراخوان منتشر شود، درگیر جنگ رمضان بودیم. در آن شرایط، انگار همه ما دوباره به بازخوانی داشته‌های خود پرداختیم. گاهی پیش از وقوع چنین اتفاقاتی، برخی مسائل را نمی‌بینیم، اما در شرایط جنگی تمایل پیدا می‌کنیم آنها را دوباره بررسی کنیم.
او ادامه داد: منظور از اندیشه ایرانی، توجه به داشته‌هایی است که گاهی از آنها غافل می‌شویم؛ درحالی‌که این داشته‌ها بخشی از پیشینه و فرهنگ ما هستند. به همین دلیل تصمیم گرفتیم عنوان بخش ملی امسال به نوعی رجوع و بازگشت به داشته‌های خودمان باشد.
دبیر جشنواره با اشاره به اهمیت پیوند اندیشه و روایت در سینمای کوتاه گفت: طبق شعاری که انتخاب کرده‌ایم، اندیشه ایرانی در کنار روایت جهانی معنا پیدا می‌کند. ما باید بتوانیم اندیشه‌های خود را به درام و قصه تبدیل کنیم؛ قصه‌هایی که قابلیت عرضه در جهان را داشته باشند. فیلمسازان ما، چه آموزش‌دیدگان انجمن سینمای جوانان و چه فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها، همواره به تکنیک توجه ویژه‌ای دارند. امسال نیز در این زمینه ما را شگفت‌زده کردند، اما نگاه کلان به موضوعات و جهان معاصر هم اهمیت دارد؛ موضوعی که در نشست‌های جشنواره دنبال خواهد شد.
از قصه‌های مدرسه تا مرور سینمای کشور‌های مختلف
شعیبی درباره بخش بین‌الملل جشنواره و شرایط حضور مهمانان خارجی گفت: امسال ۱۶ مهمان قطعی بین‌المللی داریم که تعدادی از آنها داور و تعدادی دیگر فیلمساز هستند. از مجموعه‌های مرتبط با بخش بین‌الملل، از جمله وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت امور خارجه، برای همکاری در این زمینه تشکر می‌کنم. حضور این داوران اتفاق خوبی است و امیدوارم بخش بین‌الملل نیز با استقبال قابل توجهی روبه‌رو شود.
او افزود: از کشور‌های هلند، مکزیک، روسیه، ترکیه و هند، هم داور و هم فیلمساز به‌عنوان مهمان در جشنواره حضور خواهند داشت. همچنین امسال برنامه‌ای برای مرور جشنواره‌های مختلف طراحی کرده‌ایم که در آن به سینمای آفریقا، مصر، ترکیه و روسیه می‌پردازیم. برخی از داوران نیز از همین کشور‌ها هستند. تماشای آثار این جشنواره‌ها و حضور در نشست‌های پس از نمایش آنها می‌تواند تجربه جالبی باشد.
دبیر جشنواره همچنین درباره طرح بین‌المللی «قصه‌های مدرسه» توضیح داد: در این بخش، طرح‌هایی دریافت کردیم که ۱۱ اثر از میان آنها داوری شده‌اند و اکنون در مرحله معرفی نامزد‌ها هستیم. داوران از سه کشور ایران، هند و روسیه هستند که آثار را به‌صورت آنلاین بررسی کرده‌اند و جمع‌بندی نهایی در تهران انجام می‌شود.
در بخش دیگری از نشست، شعیبی درباره حضور فیلمسازانی که در دوره گذشته عضو هیئت داوری بوده‌اند، گفت: در حوزه فیلم کوتاه تلاش می‌کنیم از متخصصان این عرصه برای داوری دعوت کنیم. ممکن است فیلمسازان در سالی که اثری در جشنواره ندارند، داوری را بر عهده بگیرند و سال بعد خودشان فیلم بسازند. این اتفاق طبیعی است و در جشنواره‌های دیگر نیز رخ می‌دهد. خود من هم ممکن است یک سال داور باشم و سال بعد با فیلمی در جشنواره حضور پیدا کنم.
کارگاه‌ها و نشست‌ها؛ فرصتی برای فراتر رفتن از تکنیک
شعیبی درباره برنامه‌های آموزشی و نشست‌های تخصصی جشنواره اظهار کرد: بخشی از کارگاه‌هایی که در سال‌های گذشته پایه‌گذاری شده‌اند، امسال نیز ادامه خواهند داشت؛ از جمله «کارگاه استعداد نو» که برای فیلمسازان فیلم‌اولی برگزار می‌شود. همچنین با توجه به تجربه خوب سال گذشته، از پیشکسوتان و چهره‌های فرهنگی دعوت کرده‌ایم تا در نشست‌ها حضور پیدا کنند.
او با اشاره به برنامه نشست‌های تخصصی افزود: یک‌پنجم باکس‌های نشست را به هیئت انتخاب واگذار کرده‌ایم. حجم بالای آثار می‌تواند تصویری از وضعیت امروز سینمای ایران، به‌ویژه از منظر تکنیک و نگاه فیلمسازان، ارائه دهد. احساس ما این بود که انتقال بخشی از این تجربه‌ها می‌تواند به فیلمسازان جوان کمک کند؛ به همین دلیل در‌های این نشست‌ها را به روی اهالی رسانه و فیلمسازان باز می‌کنیم.
به گفته دبیر جشنواره، دو نشست تخصصی نیز برای عکاسانی که در بخش عکس جشنواره اثر دارند، در نظر گرفته شده است. همچنین منتور‌هایی که تجربه حضور در جشنواره‌های جهانی را دارند، در نشست‌ها شرکت خواهند کرد.
او تأکید کرد: تلاش می‌کنیم فرصت‌هایی را که در طول سال برای فیلمسازان کوتاه فراهم نمی‌شود، در جشنواره ایجاد کنیم تا فعالیت‌های آموزشی صرفاً به مسائل تکنیکی محدود نماند.
مدیرعامل انجمن سینمای جوانان ایران در پاسخ به پرسشی درباره بخش «کتاب و سینما» و جایگاه آن در جشنواره نیز گفت: بخش اقتباس برای ما یک بخش جنبی نیست. فیلم‌هایی که در این بخش حضور دارند، از این امتیاز برخوردارند که امکان راهیابی به جشنواره منطقه‌ای را پیدا کنند. تلاش ما این است که فیلمنامه‌های برگزیده نیز مورد حمایت انجمن قرار بگیرند.
او با اشاره به همکاری با خانه کتاب ادامه داد: ما معتقدیم همکاری با نهاد‌های مختلف باید دوسویه باشد. علاقه‌مندیم با خانه کتاب همکاری کنیم، به شرط آنکه دغدغه سینما و فیلم نیز برای دوستان ما در این مجموعه پررنگ باشد.
از بازنمایی جنگ رمضان تا توجه به آثار شهرستان‌ها
شعیبی در پاسخ به پرسشی درباره آثار مرتبط با اتفاقات سال گذشته و رویکرد جشنواره به این فیلم‌ها گفت: در بخش «وطن به روایت من» ۱۸ اثر داریم و باکسی ویژه آثار مربوط به جنگ رمضان در نظر گرفته شده است. آثار ارسالی در این زمینه زیاد بود، اما سختگیری در انتخاب آنها کاهش پیدا نکرد.
او افزود: امسال آثاری داریم که صرفاً تولیدات ارگانی نیستند و فیلمسازان مستقل نیز درباره جنگ فیلم ساخته‌اند. تلاش کردیم فضای بیشتری به این موضوع اختصاص دهیم. بچه‌های میناب هم یکی از موضوعات اصلی بودند که فیلمسازان به آن پرداختند.
دبیر جشنواره در پاسخ به پرسشی درباره ارسال فیلم‌هایی پیرامون وقایع دی‌ماه گفت: تقریباً در کنار هیئت انتخاب، فیلم‌ها را دیده‌ام و به یاد ندارم اثری درباره وقایع دی‌ماه ساخته شده باشد؛ دست‌کم فیلمی با این موضوع به جشنواره ارسال نشده است.
او همچنین درباره سهم فیلمسازان شهرستانی در جشنواره اظهار کرد: ۷۴ درصد آثار جشنواره متعلق به فیلمسازان شهرستانی است. البته باید میان مسئولیت‌های انجمن سینمای جوانان ایران و معیار‌های انتخاب در جشنواره فیلم کوتاه تهران تفاوت قائل شد. انجمن وظیفه دارد تجهیزات و امکانات را به استانها برساند، اما جشنواره تهران یک رویداد بین‌المللی است و شاخصه‌های داوری متفاوتی دارد.
شعیبی ادامه داد: نگاه حمایتی به آثار استانها می‌تواند کمک بزرگی به هنرمندان باشد، اما امسال در انتخاب آثار، نگاه حمایتی ویژه‌ای به استانها نداشتیم. بااین‌حال، فیلمسازان شهرستانی آثار باکیفیتی تولید کرده‌اند که در بخش‌های مختلف جشنواره حضور دارند.
هوش مصنوعی، ممیزی و آینده حضور در اسکار
دبیر چهل‌وسومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران در بخش دیگری از این نشست به حضور آثار مبتنی بر هوش مصنوعی پرداخت و گفت: حضور هوش مصنوعی در سینما برای خود من هم بسیار ترسناک شده است. اگر این موضوع را نادیده بگیریم، هزینه فرهنگی به همراه خواهد داشت. ملاک داوری آثار این بخش، نگاه به هوش مصنوعی به‌عنوان یک ابزار بود. متأسفانه برخی آثار از نظر تکنیکی بسیار خوب بودند، اما قصه و فیلمنامه نداشتند.
او با تأکید بر ضرورت بررسی مسائل حقوقی این فناوری افزود: هرچه هوش مصنوعی جایگاه بیشتری در سینما پیدا می‌کند، باید مباحث حقوقی مربوط به آن نیز مورد بررسی قرار بگیرد.
شعیبی در پاسخ به پرسشی درباره آثار دارای موضوعات چالشی و معیار‌های ممیزی جشنواره گفت: وقتی درباره جشنواره فیلم کوتاه تهران و انجمن سینمای جوانان صحبت می‌کنیم، خود فیلمسازان نیز میان رویداد‌های مختلف تفاوت قائل می‌شوند و برخی آثار را برای ما ارسال نمی‌کنند. در این دو سال با فیلمی مواجه نشده‌ام که از منظر حجاب مشکل خاصی داشته باشد.
او ادامه داد: ممیزی در شکل کلان وجود ندارد، اما فرهنگ عمومی مردم برای ما اهمیت دارد. ممکن است فیلمی از نظر ظاهری مشکلی نداشته باشد، اما در آن از کلمات یا شوخی‌های زننده استفاده شده باشد. موضوع خاصی از پیش برای ما ممنوع نیست و مواجهه ما با موضوعات به نحوه روایت فیلمساز بستگی دارد. در واقع، با اثری مواجه نشده‌ایم که انتخاب آن برایمان چالش‌برانگیز باشد؛ بااین‌حال، تأکید می‌کنم که چنین آثاری معمولاً برای ما ارسال نمی‌شوند. امسال با سینمای کوتاه قدرتمندی مواجه هستیم که قابل اعتناست.
او همچنین درباره استقلال داوری آثار گفت: رابطه ما با هیئت انتخاب و هیئت داوری، رابطه‌ای حرفه‌ای است و هیچ موضوعی را از قبل به آنها اعلام نکرده‌ایم. داوران نیز تلاش می‌کنند فارغ از روابط شخصی، آثار را بررسی کنند. افزون بر این، دو سال است که فیلم‌ها بدون درج لوگوی نهاد تولیدکننده برای داوری ارسال می‌شوند.
شعیبی درباره وضعیت جشنواره در مسیر حفظ شرایط لازم برای معرفی آثار به اسکار نیز اظهار کرد: از سال گذشته، عطا مجابی سازمان‌دهی بخش بین‌الملل جشنواره را بر عهده گرفته و به‌صورت فعال در این زمینه کار می‌کند. امسال سال آخر اسکار کوالیفای بودن جشنواره است و تمام مراحل اداری انجام شده و منتظر پاسخ آکادمی اسکار هستیم. فکر می‌کنم مسئله‌ای وجود نداشته باشد، مگر اینکه مسائل غیرسینمایی در این تصمیم دخیل باشند.
مدرسه مجازی، تولید ۹۵ اثر و راه‌اندازی پلتفرم فیلم کوتاه
شعیبی در تشریح برنامه‌های آموزشی انجمن سینمای جوانان ایران گفت: سال گذشته با همکاری دوستان حوزه آموزش، برای ارتقای زیرساخت‌های آموزشی اقدام کردیم. امیدواریم امسال مدرسه مجازی انجمن راه‌اندازی شود و سرفصل‌های آموزشی را به نقاط مختلف کشور برسانیم.
او با اشاره به توجه ویژه انجمن به بخش تولید افزود: امسال پیچینگ‌های جدیدی برگزار کردیم و پیچینگ‌های منطقه‌ای را نیز آغاز کرده‌ایم. بلافاصله پس از جشنواره، دو پیچینگ دیگر در مناطق آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی برگزار خواهیم کرد. روند تولید جشنواره تا این مرحله برای ما قابل قبول بوده و حدود ۹۵ اثر تولید کرده‌ایم.
دبیر جشنواره همچنین از برنامه انجمن برای ایجاد یک پلتفرم تخصصی فیلم کوتاه خبر داد و گفت: راه‌اندازی پلتفرم‌های ویژه فیلم کوتاه از اهداف انجمن است. متأسفانه به دلیل مراحل اجرایی، این طرح به جشنواره امسال نرسید، اما حتماً در طول سال پلتفرم تخصصی را راه‌اندازی خواهیم کرد.
او با اشاره به ادامه اکران‌های برنامه «قرار» توضیح داد: حدود یک سال است که اکران «قرار» برگزار می‌شود و فیلم‌ها با بلیت نیم‌بها به نمایش درمی‌آیند تا ارتباط مخاطبان با سینمای کوتاه برقرار بماند.
شعیبی در پایان درباره تغییرات بخش جوایز جشنواره گفت: جایزه بازیگری از سال گذشته به جشنواره اضافه شد، زیرا با تعداد زیادی از بازیگران خوب در فیلم‌ها مواجه بودیم. همچنین امسال جایزه صدابرداری و صداگذاری ادغام شده است، چراکه تفکیک این دو بخش در فرایند داوری دشوار بود.
انتهای پیام/
