سخنگوی قوه قضائیه در گفتوگو با آنا مطرح کرد
در گفتوگو با آنا مطرح شد
حجتالاسلاموالمسلمین کاشانی:
از موشکهای مافوقصوت تا شکار زیرسطحی/دفاع مقدسی که از خاکریزهای دیروز به نبردهای فناورانه امروز رسید
به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری آنا، ۳۱ شهریور برای ایرانیها تنها یادآور آغاز جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق علیه کشورمان در سال ۱۳۵۹ نیست؛ این روز در حافظه ملی ایران به نماد ایستادگی، مقاومت و دفاع از تمامیت ارضی کشور تبدیل شده است؛ نمادی که حالا با تجربه جنگهای سالهای اخیر، معنایی تازه پیدا کرده است.
امسال هفته دفاع مقدس در شرایطی آغاز میشود که ایران طی بیش از یک سال گذشته با مجموعهای از تهدیدات و درگیریهای نظامی مواجه بوده است؛ از جنگ ۱۲روزه ایران و رژیم صهیونیستی تا جنگ رمضان و سپس رویاروییهای گستردهتر با آمریکا و متحدانش.
در این دوره، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بار دیگر در موقعیتی قرار گرفتند که باید در کوتاهترین زمان ممکن، توان عملیاتی، اطلاعاتی، موشکی، پهپادی، پدافندی، دریایی و جنگ الکترونیک خود را به میدان میآوردند.
اما این بار تفاوت بزرگی با سالهای ابتدایی دفاع مقدس وجود داشت؛ ایران تنها با سلاحهای وارداتی و تجهیزات بهجامانده از دوران دفاع مقدس وارد میدان نشد، بلکه بخش مهمی از توان دفاعی کشور محصول چند دهه سرمایهگذاری، تجربهاندوزی و بومیسازی فناوریهای نظامی بود.
جنگ اخیر از این منظر، تنها یک میدان درگیری نبود؛ بلکه به آزمونی واقعی برای بخشی از توانمندیهایی تبدیل شد که طی سالهای گذشته در حوزههای موشکی، پهپادی، پدافندی، دریایی، جنگ الکترونیک و صنایع دفاعی توسعه یافته بودند.
از دفاع مقدس هشتساله تا دفاع مقدس جدید
اگر دفاع مقدس هشتساله با تانک، توپخانه، جنگنده، عملیات زمینی و نبردهای کلاسیک شناخته میشد، جنگهای جدید ماهیت متفاوتی دارند. امروز یک جنگ میتواند همزمان در آسمان، زمین، دریا، فضای سایبری و عرصه اطلاعاتی جریان داشته باشد.
پهپادهای شناسایی و رزمی، موشکهای بالستیک و کروز، جنگندههای پیشرفته، سامانههای پدافند هوایی، جنگ الکترونیک و سامانههای بدونسرنشین، بخشی از ابزارهای اصلی میدان نبرد جدید هستند.
از همین رو، دفاع از ایران نیز دیگر صرفاً به حضور نیروهای نظامی در مرزهای زمینی محدود نیست؛ بلکه به یک شبکه گسترده از توانمندیهای دفاعی نیاز دارد.
درواقع میان دفاع مقدس هشتساله، جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان تفکیکی وجود ندارد و همه این مقاطع را در امتداد مفهوم دفاع از ملت، کشور و مقاومت قرار داده است.
پدافند؛ جنگی که در آسمان جریان داشت
یکی از دشوارترین مأموریتهای نیروهای مسلح در جنگ اخیر، حفاظت از آسمان ایران بود؛ جایی که پدافند هوایی باید در برابر ترکیبی از پهپادهای شناسایی و رزمی، موشکهای کروز، جنگندهها و دیگر تهدیدات هوایی واکنش نشان میداد. در چنین شرایطی، دیگر یک سامانه منفرد نمیتوانست امنیت آسمان را تأمین کند و مقابله با تهدیدات نیازمند عملکرد هماهنگ و شبکهای مجموعهای از سامانههای دفاعی بود.
رادارها باید تهدید را کشف میکردند، شبکه فرماندهی و کنترل آن را شناسایی و طبقهبندی میکرد و سامانههای جنگ الکترونیک نیز در صورت امکان، ارتباطات و تجهیزات دشمن را مختل میکردند تا در نهایت سامانه متناسب با نوع تهدید وارد عمل شود. این روند در جریان جنگ اخیر با موفقیتهای پدافند هوایی در شناسایی و شکار شمار قابل توجهی از پهپادهای دشمن همراه شد.
البته این بخش از جنگ، یادآور واقعیت مهم دیگری نیز هست؛ پشت فناوریهای دفاعی، انسانهای فداکاری ایستادهاند که در سختترین شرایط، مسئولیت بهرهگیری از این تجهیزات و تصمیمگیری در لحظات سرنوشتساز را بر عهده داشتند و شماری از آنان نیز در مسیر دفاع از آسمان کشور به شهادت رسیدند.
موشک؛ ستون قدرت بازدارندگی ایران
اگر بخواهیم یکی از مهمترین عرصههای تحول دفاعی ایران در چهار دهه گذشته را نام ببریم، بدون تردید باید به صنعت موشکی اشاره کنیم.
ایران در سالهای گذشته از موشکهای کوتاهبرد به موشکهای میانبرد و دوربرد، موشکهای بالستیک با دقت بالاتر و سپس نسلهای جدید موشکهای مافوقصوت حرکت کرده است.
جنگ اخیر نیز نشان داد که موشک همچنان یکی از اصلیترین ابزارهای پاسخ ایران در برابر حملات هوایی و موشکی دشمن است.
در همین زمینه، محسن رضایی دبیر شورای امنیت ملی در اظهارات اخیر خود گفت: ایران سرعت موشکهای مافوقصوت خود را از ۶ ماخ به ۱۰ ماخ افزایش داده و همزمان توان جنگ الکترونیک و دفاع هوایی خود را ارتقا داده است.
اگر این موضوع در چارچوب توانمندیهای جدید دفاعی ایران دنبال شود، به نکته قابل توجهی میرسیم و آن اینکه رقابت نظامی آینده صرفاً بر سر تعداد موشکها نخواهد بود، بلکه سرعت، دقت، مانورپذیری، قدرت نفوذ در سامانههای دفاعی و امکان ترکیب موشک با سایر ابزارهای رزمی نیز از عوامل تعیینکننده خواهد بود؛ موضوعی که اظهارات دبیر شورای عالی امنیت ملی نشان میدهد ایران نیز با سرعت در حال حرکت به سمت آن است.
پهپادها؛ سلاحی که میدان نبرد را تغییر داد
در کنار موشک، شاید هیچ فناوری دیگری به اندازه پهپاد در سالهای اخیر جایگاه خود را در دکترین دفاعی ایران تثبیت نکرده باشد. تجربه جنگهای اخیر، پهپاد را به یکی از مؤلفههای مهم توان رزمی ایران تبدیل کرد؛ قابلیتی که در کنار افزایش تولید، با توسعه تنوع مأموریتی و عملیاتی پهپادها همراه بوده است.
در جریان جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان، پهپادهای ایرانی در مأموریتهای مختلف از شناسایی و پایش گرفته تا عملیات رزمی و انهدامی به کار گرفته شدند و خانوادههای مختلف پهپادی، بهویژه پهپادهای شاهد، بخشی از ظرفیت عملیاتی کشور را تشکیل دادند. این تنوع نشان میدهد که نقش پهپاد در ساختار دفاعی ایران صرفاً به یک پرنده انتحاری محدود نیست و طیفی از مأموریتهای شناسایی، رزمی و تهاجمی را پوشش میدهد.
اهمیت این ظرفیت زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم توسعه پهپادهای انهدامی پس از جنگ ۱۲روزه نیز با سرعت بیشتری دنبال شده است. طوری که معاون اجرایی ارتش در سال جاری اعلام کرده که تولید پهپادهای انهدامی ارتش در دوره پس از جنگ ۱۲روزه رشد چشمگیری داشته و میزان تولید این پهپادها حدود ۱۰ برابر شده است. این روند را میتوان نشانهای از تلاش نیروهای مسلح برای افزایش ظرفیت تولید، تنوعبخشی به ناوگان پهپادی و آمادهسازی آن برای مأموریتهای مختلف در میدانهای نبرد آینده دانست.
هرمز؛ جایی که فناوری و جغرافیا به هم میرسند
تنگه هرمز در معادلات دفاعی ایران جایگاهی متفاوت دارد. جغرافیای منطقه، اهمیت انرژی و حجم بالای تردد دریایی در این محدوده باعث شده است هر تحول نظامی در این منطقه پیامدهایی فراتر از یک عملیات معمولی داشته باشد.
ایران طی سالهای گذشته تلاش کرده است توان دریایی خود را با تکیه بر شناورهای تندرو، موشکهای ضدکشتی، پهپادهای دریایی، تجهیزات شناسایی و سامانههای بدونسرنشین توسعه دهد؛ ظرفیتی که یکی از نمونههای قابل توجه آن را میتوان در شناسایی و به غنیمت گرفتن یک زیرسطحی بدونسرنشین آمریکایی مشاهده کرد.
در اطلاعیه سپاه اعلام شد این وسیله از فناوریهای جدید حوزه زیرسطحی برخوردار بوده و در سال ۲۰۲۵ به ناوگان ارتش آمریکا تحویل شده است.
فارغ از جزئیات فنی این سامانه و مأموریت آن، اعلام چنین عملیاتی از سوی سپاه، توجه را به توسعه توانمندیهای ایران در حوزه نبرد زیرسطحی، شناسایی دریایی و فناوریهای بدونسرنشین جلب میکند. این موضوع همچنین نشان میدهد عرصه فناوری نظامی ایران تنها به موشک و پهپادهای هوایی محدود نمانده و حوزه دریا و زیرسطح نیز به بخشی از رقابت فناورانه تبدیل شده است. در این چارچوب، دفاع دریایی نیز بیش از گذشته به سمت استفاده از سامانههای هوشمند، تجهیزات بدونسرنشین و ایجاد یک شبکه چندلایه برای شناسایی و مقابله با تهدیدات حرکت کرده است.
از پدافند تا آفند؛ تغییر در مفهوم بازدارندگی
یکی از تفاوتهای اصلی وضعیت امروز ایران با دهههای گذشته، تغییر مفهوم «بازدارندگی» است. در دوران ۸ سال دفاع مقدس، بخش بزرگی از تلاش نیروهای مسلح معطوف به متوقف کردن پیشروی دشمن و دفاع از خاک کشور بود.
امروز، اما بازدارندگی صرفاً به معنای داشتن نیروی دفاعی نیست؛ بلکه دشمن باید بداند که هرگونه حمله میتواند با پاسخ موشکی، پهپادی، دریایی، الکترونیکی و چندلایه مواجه شود. این همان نقطهای است که فناوری به مفهوم بازدارندگی پیوند میخورد.
هرچه دقت موشک بیشتر شود، ماندگاری پهپاد افزایش یابد، شبکه پدافندی هوشمندتر شود، جنگ الکترونیک توسعه پیدا کند و توان شناسایی دریا و آسمان افزایش یابد، محاسبات دشمن نیز پیچیدهتر خواهد شد.
جنگ، دانشگاه و صنعت دفاعی را به هم نزدیکتر کرد
یکی از دستاوردهای کمتر دیدهشده سالهای اخیر، شکلگیری پیوند میان نیروهای مسلح، دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان و صنایع دفاعی است. بخشی از فناوریهای مورد استفاده در حوزههای پهپادی، هوش مصنوعی، رادار، اپتیک، ارتباطات و جنگ الکترونیک نیازمند دانش تخصصی و نیروی انسانی نخبه است.
از این منظر، دفاع دیگر فقط مسئله یک وزارتخانه یا یک نیروی نظامی نیست؛ بلکه به یک زنجیره علمی و فناورانه نیاز دارد. به بیان دیگر، جنگ امروز از کارخانه و پادگان آغاز نمیشود؛ از آزمایشگاه، دانشگاه، مرکز طراحی و شرکت دانشبنیان نیز عبور میکند.
دفاع مقدس سوم؛ تجربهای که هنوز ادامه دارد
بنابراین، هفته دفاع مقدس امسال در شرایطی آغاز میشود که مفهوم دفاع مقدس دیگر تنها به خاطره سالهای ۵۹ تا ۶۷ محدود نیست. هفته دفاع مقدس ۱۴۰۵ را میتوان فرصتی برای مرور یک سال پرحادثه دانست؛ سالی که در آن فناوری چهره جنگ را تغییر داده است.
اگر دفاع مقدس اول، روایت ایستادگی برای حفظ خاک ایران بود، تجربه جنگهای جدید نشان میدهد که دفاع از کشور در قرن جدید به معنای ساخت فناوری، حفظ توان بازدارندگی، تربیت نیروی متخصص و تبدیل تجربه میدان نبرد به توانمندی جدید نیز هست؛ و شاید مهمترین روایت هفته دفاع مقدس امسال همین باشد؛ اینکه در فاصله میان جنگ دیروز و جنگ امروز، سلاحها تغییر کردهاند، میدان نبرد پیچیدهتر شده و فناوری وارد قلب دفاع شده است، اما اصل ماجرا همچنان دفاع از ایران و تمامیت ارضی کشور است ثابت مانده است.
انتهای پیام/
