سیره رهبر شهید و معماری آینده/ از توسعه علمی تا خودکفایی ملی

خبرگزاری آنا ـ حسین بوذری؛ در عصر حاضر که دانش و فناوری، ستون‌های اصلی قدرت ملی و استقلال کشورها را تشکیل می‌دهند، نقش دانشگاه‌ها فراتر از آموزش ساده، به عرصه‌ تولید دانش بومی و حل چالش‌های استراتژیک تغییر یافته است.

در این میان، دانشگاه آزاد اسلامی با تکیه بر ظرفیت‌های علمی و پژوهشی خود، گام‌های بلندی در مسیر جهانی شدن برداشته است.

تبلور این نگاه، مستلزم آن است که دانشگاه‌ها از نقش سنتیِ صرفاً آموزشی فراتر رفته و به کانون‌های «پژوهش‌محور» و «مهارت‌محور» تبدیل شوند؛ جایی که در آن، تفکرِ پرسش‌گر، تجربه‌ خطا و خلّاقیت در حل مسائل واقعی جامعه، به یک فرهنگ جاری بدل شود.

در این مسیر، دانشگاه‌ها موظفند میان آموزه‌های اخلاقی-سیره‌ای و دستاوردهای تجربی-علمی پیوندی ناگسستنی برقرار کنند تا خروجی‌های علمی، از کلاس‌های درس عبور کرده و در قلب صنایع، مزارع و زیرساخت‌های حیاتی کشور تجلی یابند.

خبرنگار آنا در گفت‌وگو با شهرم لک عضو هیئت علمی و رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان خوزستان و واحد اهواز در پی آن است که این مسیر پیوند میان «مبانی فکری» و «عملکرد علمی» را با محور بیانیات رهبر شهید مورد واکاوی قرار دهد.

بنابراین از سپهرِ والای سیره و منش رهبر شهید آغاز می‌کنیم؛ آموزه‌ای که مسیر حرکت ما را از خودکفایی علمی به سوی استقلال راهبردی سوق داده است.

این گفت‌وگو به چگونگی دستیابی به عرصه‌ عمل پاسخ می‌دهد؛ جایی که با تکیه بر رویکرد «حل مسئله»، به بررسی چالش‌های حیاتی کشور در حوزه انرژی و ضرورت توسعه فناوری‌های نوین در استان‌های استراتژیک نظیر خوزستان خواهد پرداخت.

گپ و گفت آنا با لک عضو هیئت علمی و رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان خوزستان و واحد اهواز در پی می‌آید:

تبلور منش رهبر شهید در محیط‌های دانشگاهی؛ نگاهی به توسعه علمی بومی

آنا: مایلیم این گفتگو را با محور سیره و منش رهبر شهید آغاز کنیم. با توجه به جایگاه حساس دانشگاه‌ها به‌‌خصوص دانشگاه آزاد اسلامی، به نظر شما چگونه می‌توان سیره و روش رهبر شهید را در محیط‌های دانشگاهی تبلور بخشید تا این آموزه‌ها در زندگی روزمره استادان و دانشجویان جاری شود؟

لک: بسم‌الله الرحمین الرحیم. در پاسخ به این پرسش باید عرض کنم که توجه ویژه و تأکید مستمر رهبر شهید بر علم و فناوری، عاملی تعیین‌کننده در تغییر چشمگیر وضعیت دانشگاه‌ها بوده است.

رهبر شهید انقلاب اسلامی همواره بر ضرورت اتکاء به توانمندی‌های داخلی به‌خصوص توانمندی دفاعی و نظامی تأکید داشتند و این رویکرد که ما را به سمت خودکفایی سوق داد، در مواقع بحرانی به‌‌خصوص در حوزه دفاعی و توانمندی‌های موشکی، مانع از تسلیم شدن کشور در برابر فشار‌های استکبار جهانی شد و برعکس این استکبار بود که مقابل جمهوری اسلامی و ملت ایران زانو زد.

بنابراین بومی‌سازی علم و فناوری توصیه همیشگی و بنیادین رهبر شهید انقلاب اسلامی بود که امروز ما را در جایگاه قدرتمندی قرار داده که قادر به ایستادگی هستیم.

برای تبلور این سیره مقدس، باید این آموزه‌ها را به‌عنوان سرلوحه فعالیت‌های علمی در پیش بگیریم تا آینده‌ای روشن برای نسل‌های آینده رقم بزنیم.

آنا: بر ضرورت بومی‌سازی و دانش بومی اشاره کردید؛ در دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز و به طور کلی در استان خوزستان چه سیاست‌ها و راهبرد‌های عملیاتی را برای پیاده‌سازی این سیره در سطح مدیریت و تعامل با جامعه اتخاذ کرده‌اید و هدف این است که دانشجویان و مسئولان، به‌خصوص در عرصه‌های اجتماعی با منش و روش رهبر شهید انقلاب اسلامی آشنا و با آن همسو شوند.

لک: راهبرد اصلی ما در این راستا، تکیه بر سرمایه‌های اصلی کشور یعنی جوانان است.

اعتماد به توانمندی‌های جوانان از سفارشات کلیدی رهبر شهید انقلاب اسلامی بود و ما در دانشگاه آزاد اسلامی بر این اصل استوار هستیم و تلاش می‌کنیم تا با انجام اقدامات عملی شاگردی شایسته‌ برای رهبر شهید انقلاب اسلامی باشیم، چراکه ایشان معلم ما بودند و حمایت از منویاتشان بر همه ما لازم و ضروری است.

این یعنی تبدیل منویات و تفکرات ایشان به برنامه‌های اجرایی، با تمرکز بر اعتماد به دانش جوانان، حفظ استقلال علمی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های نوظهور دانشجویان.

آنا: از منظر رهبر شهید انقلاب اسلامی، چگونه می‌توان بین تئوری‌های علمی و نیاز‌های ملموس جامعه پیوند برقرار کرد؟

لک: این پیوند از طریق تحقیق و توسعه در حوزه‌های کاربردی امکان‌پذیر است که در ادامه به آن اشاره خواهم کرد.

ازمنظر کاربردی دستاورد‌های دانشگاه آزاد اسلامی در رفع چالش‌های منطقه‌ای خوزستان نظیر آلودگی محیط زیست، حفظ منابع آبی و افزایش راندمان انرژی (که با چالش تأمین انرژی نیز مواجه است) بوده است.

بنابراین تمرکز اصلی ما در فعالیت‌های تحقیقاتی بر «حل مسئله» در دو بخش استراتژیک یعنی «صنعت» و «کشاورزی» استوار است؛ چراکه استان خوزستان یکی از قطب‌های مهم کشور در این دو حوزه محسوب می‌شود.

همکاران ما در پژوهش‌های مربوط به مدیریت منابع آبی، مقابله با آلودگی‌ها و بهینه‌سازی انرژی تلاش‌های بسیار گسترده‌ای را انجام داده‌اند تا چالش‌های بومی استان خوزستان را با راهکار‌های علمی مرتفع سازند.

استراتژی «حل مسئله»؛ گذار از دانش تئوری به دانش کاربردی

آنا: درباره تعامل دانشگاه با بدنه صنعت «طرح پویش» را داریم، در این راستا چه اقدامات عملی صورت گرفته و میزان جذب دانشجویان و تعامل با صنایع در این طرح چگونه بوده است؟

لک: در ارزیابی‌های سال گذشته، دانشگاه آزاد اسلامی استان خوزستان و واحد اهواز از نظر نتایج حاصل از طرح پویش در رتبه‌های برتر قرار داشت.

در این مسیر، دانشکده مهارت و کارآفرینی نقش بسیار فعالی ایفا کرد و ما با فراخواندن صنایع به فضای دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز، بستری برای تعامل فراهم کردیم تا دانشجویان بتوانند پروژه‌های خود را در محیط‌های واقعی آزمایش کنند.

با توجه به صنایع مادر در استان خوزستان به‌خصوص در حوزه‌های نفت و پتروشیمی، تلاش کردیم تا پیوند مستحکمی میان دانش دانشگاه و نیاز‌های عملیاتی این مراکز ایجاد کنیم تا خروجی پژوهش‌ها مستقیماً در خدمت توسعه صنعتی منطقه قرار گیرد.

آنا: در تازه‌ترین گزارش‌های خبری به موفقیت چشمگیر دانشگاه‌های ایرانی در رتبه‌بندی جهانی «کیو اِس ۲۰۲۷» (QS ۲۰۲۷) اشاره شده؛ به‌طوری که ۱۱ دانشگاه ایرانی در میان برترین‌های جهان قرار گرفته‌اند که دانشگاه آزاد اسلامی نیز با کسب رتبه یازدهم در میان دانشگاه‌های کشور، موفق به این جایگاه شده است. با توجه به اینکه شاخص‌های رتبه‌بندی کلاس جهانی بسیار گسترده و پیچیده است ـ شامل مواردی نظیر اعتبار علمی (Academic Reputation)، کیفیت پژوهش و اکتشاف، نرخ اشتغال‌پذیری فارغ‌التحصیلان، نتایج تجربی و ارزیابی‌های یادگیری مبتنی بر فرآیند (به جای ارزیابی‌های واحد محور کلی) ـ مایلیم بدانیم از دیدگاه شما، عوامل اصلی این پیشرفت در دانشگاه آزاد اسلامی چه بوده است؟ با توجه به اینکه این شاخص‌ها بر «نتایج ملموس» و «اشتغال‌پذیری» تاکید دارند، آیا دانشگاه آزاد اسلامی برنامه‌ای ویژه‌ای برای همسو کردن خروجی‌های علمی با استاندارد‌های جهانی این رتبه‌بندی‌ها دارد؟

لک: این نشان از جهش دانشگاه آزاد اسلامی دارد.

آنا: با توجه به چالش‌های جاری در حوزه انرژی؛ در حال حاضر دولت بر ضرورت مدیریت مصرف و صرفه‌جویی در توزیع انرژی، به‌‌خصوص در بخش برق، تأکید ویژه‌ای دارد. همان‌طور که پیش‌تر به رویکرد «حل مسئله» اشاره کردید، می‌خواهیم بدانیم دانشگاه آزاد اسلامی استان خوزستان در حوزه انرژی چه اقدامات راهبردی را برای یاری رساندن به دولت دنبال کرده است؟ به‌طور مشخص، در زمینه توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر مانند پنل‌های خورشیدی و سایر تکنولوژی‌های مشابه، چه برنامه‌هایی تدوین شده است؟

لک: در این باره باید عرض کنم که اگرچه از نظر انتخاب‌های استانی، دانشگاه ما در فهرست استان‌های منتخبِ اولیه برای ورود به پروژه‌های گسترده پنل‌های خورشیدی قرار نداشت، اما این موضوع صرفاً به‌دلیل ملاحظات و شرایط اقلیمی و محیطی خاص استان خوزستان بود. با این شرایط، برخی از مناطق استان خوزستان، نظیر شهر مسجد سلیمان، با توجه به شرایط آب و هوایی بسیار مناسب خود، ظرفیت بالایی برای این فعالیت‌ها دارند.

ما در این راستا، طرح‌های خود را برای این مناطق تدوین کرده و درخواست‌های لازم را نیز به صورت رسمی ارائه کرده‌ایم و در حال حاضر، منتظر نتایج ارزیابی‌های سازمان مربوطه هستیم تا ان‌شاءالله به محض نهایی شدن فرآیندها، بتوانیم در شهر‌هایی که از نظر فنی و اقلیمی امکان‌پذیر هستند، وارد عرصه عملیاتی شده و در حل چالش انرژی ایفای نقش کنیم.

آنا: و سخن پایانی...

لک: امیدواریم این تلاش‌ها منجر به شکوفایی بیشتر دانشگاه و حل چالش‌های استراتژیک منطقه شود.