بازیافت نخاله‌های ساختمانی راهبردی برای کاهش هزینه‌های بازسازی پس از جنگ

به گزارش خبرگزاری آنا از وزارت راه و شهرسازی، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در جنگ رمضان، به تدوین مطالعات و پیشنهاداتی در حوزه‌های پژوهشی پرداخت. در این زمینه، علی دوستی عضو هیات علمی و رییس بخش مصالح و فراورده‌های ساختمانی، محمد شکرچی‌زاده عضو هیات علمی دانشگاه تهران و رییس اسبق مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، محمدمهدی توسلی و مهران رفیعی مدیر آموزش این مرکز، در گزارشی تحلیلی به موضوع مدیریت پسماند‌های ناشی از تخریب ساختمان‌های در جنگ اخیر (جنگ تحمیلی سوم) پرداختند.

این گزارش با اشاره به اینکه رشد جمعیت، توسعه سریع ساخت و ساز و تغییر الگو‌های مصرف، سبب افزایش قابل توجه تولید ضایعات ساختمانی شده که بخش قابل توجهی از آن نیز بدون استفاده مفید از چرخه عمرانی ساختمان خارج می‌شود، مدیریت پسماند‌های ساختمانی و وارد کردن مجدد آنها به مدار تولید را مورد تاکید قرار داده است.

پژوهش انجام شده، با مدنظر قرار دادن تجربیات جهانی در حرکت به سمت توسعه پایدار و مدل‌های تولید و مصرف سبز، صنعت ساخت و ساز ایران را با دو چالش روبه رو دانسته است. نخست، نیاز مبرم به بازسازی زیرساخت‌ها و توسعه مسکن و دوم، مدیریت حجم عظیم پسماند‌های ساختمانی.

در این پژوهش، جنگ تحمیلی سوم که آثار تخریبی فراوانی در ساختمان‌ها به جای گذاشت به عنوان فرصتی برای استفاده از پسماند‌های ساختمانی و وارد کردن آنها به چرخه ساخت و ساز عنوان شده است. بر همین اساس نیز رویکرد بازیافت و بهره برداری مهندسی از ضایعات حاصل از ساخت و ساز و تخریب به عنوان ضرورتی اقتصادی، فنی و راهبردی مورد تاکید قرار گرفته است.

در این مدل پژوهشی، رویکرد «اقتصادی چرخشی» مورد تاکید است. بر همین اساس، نیز راهبرد‌هایی شده است تا اقتصاد ساخت وساز از مدل استخراج محور به مدل بازیافت محور کوچ کند.

کاهش آثار مخرب زیست محیطی دفن ضایعات ساختمانی با استفاده مجدد از آنها

علی دوستی، عضو هیات علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در توضیح ضرورت‌های این مدل پژوهشی به تجربیات جهانی دراین خصوص اشاره کرده و گفته است: در اتحادیه اروپا سالانه حدود ۸۵۰ میلیون تن ضایعات ناشی از فعالیت‌های تخریب تولید می‌شود که معادل حدود ۳۱ درصد از کل پسماند تولیدی این منطقه است. مقایسه سرانه تولید پسماند جامد در کشور‌های مختلف نشان‌دهنده تفاوت‌های قابل توجه است. در سال ۲۰۱۱، میزان تولید پسماند جامد در ایالات متحده آمریکا حدود ۲ کیلوگرم در روز به ازای هر نفر، در انگلستان حدود ۱.۱۸ کیلوگرم در روز و در سطح اتحادیه اروپا به طور متوسط حدود ۱.۴ کیلوگرم در روز برآورد شده است. در کشور تایلند نیز در همین سال، میزان تولید پسماند جامد شهری حدود ۹۸/۱۵ میلیون تن گزارش شده که سرانه تولید آن حدود ۰.۶۵ کیلوگرم در روز برای هر نفر بوده و تنها حدود ۴۰ درصد از این پسماند‌ها به شیوه‌های مناسب بازیافت یا دفن شده‌اند.

به گفته دوستی، در ایران نیز حجم تولید ضایعات ساختمانی بسیار قابل توجه است. بر اساس برآورد‌های موجود، با جمعیتی در حدود ۸۰ میلیون نفر، روزانه بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار تن ضایعات ساختمانی در کشور تولید می‌شود که معادل حدود ۲.۵ کیلوگرم در روز به ازای هر نفر است. این رقم نشان‌دهنده بالاترین سرانه تولید ضایعات ساختمانی در میان کشور‌های مورد مقایسه است. این حجم گسترده، علاوه بر ایجاد فشار بر سامانه‌های مدیریت پسماند شهری، ضرورت برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری مؤثر در زمینه توسعه زیرساخت‌های بازیافت و تدوین استاندارد‌های فنی را بیش از پیش آشکار می‌سازد.

وی ادامه داد: این ضایعات ترکیبی متنوع از مواد مختلف نظیر بتن، مصالح بنایی، فلزات، چوب، شیشه، آسفالت و خاک را دربر می‌گیرند و بخش قابل توجهی از جریان پسماند‌های شهری را تشکیل می‌دهند. از میان این مواد، مصالح معدنی مانند بتن، آجر و سنگ بیشترین سهم وزنی ضایعات ساختمانی را تشکیل می‌دهند و به دلیل ماهیت فیزیکی خود از قابلیت بالایی برای بازیافت و استفاده مجدد در پروژه‌های عمرانی برخوردار هستند. از سوی دیگر، در روز‌های اخیر وقوع درگیری‌ها و تخریب‌های گسترده ناشی از جنگ در کشور، حجم بی‌سابقه‌ای از ضایعات ساختمانی ایجاد کرده است.

عضو هیات علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی ادامه داد: تخریب ساختمان‌های مسکونی، تأسیسات عمرانی، پل‌ها، جاده‌ها و سایر زیرساخت‌های شهری، نه‌تنها موجب افزایش ناگهانی حجم نخاله‌های ساختمانی شده، بلکه فشار قابل توجهی بر نظام مدیریت پسماند شهری وارد آورده است. در چنین شرایطی که کشور با چالش‌های عمرانی، زیرساختی، اقتصادی و لجستیکی ناشی از جنگ مواجه است، مدیریت اصولی این حجم از ضایعات ساختمانی اهمیتی دوچندان می‌یابد.

رییس بخش مصالح و فرآورده‌های ساختمانی افزود: در کنار این چالش‌ها، حجم گسترده تخریب‌ها، چالشی جدی در زمینه تأمین مصالح مورد نیاز برای بازسازی نیز ایجاد کرده است.

به گفته عضو هیات علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، در این شرایط، استفاده بهینه از مصالح حاصل از تخریب ساختمان‌ها و زیرساخت‌ها می‌تواند نقش مهمی در کاهش هزینه‌های بازسازی، تسریع روند احیای زیرساخت‌های حیاتی و کاهش وابستگی به منابع طبیعی ایفا کند. بر این اساس، رویکرد بازیافت و بهره‌برداری مهندسی از ضایعات حاصل از ساخت‌وساز و تخریب، نه تنها یک گزینه زیست‌محیطی، بلکه ضرورتی اقتصادی، فنی و راهبردی محسوب می‌شود.

وی یکی از مهم‌ترین راهکار‌های کاهش آثار مخرب زیست‌محیطی ناشی از دفن ضایعات ساختمانی را بازیافت و استفاده مجدد از این مواد عنوان کرد و گفت: نتایج مطالعات مختلف نشان داده است که ضایعات ساختمانی می‌توانند در پروژه‌های عمرانی به عنوان مصالح جایگزین مورد استفاده قرار گیرند؛ از جمله در زیرسازی راه‌ها، لایه‌های خاکریزی، پرکننده ترانشه‌ها، تولید قطعات بتنی، سنگفرش‌ها و مسیر‌های پیاده‌روی.