حضور مردم در کنار نمادها؛ «تجمعات سپاس» چگونه بازتاب بینالمللی یافت؟
به گزارش خبرگزاری آنا، تهران در هفتههای گذشته میزبان سلسله تجمعاتی بود که برگزارکنندگان آن از آن با عنوان «تجمعات سپاس» یاد میکنند؛ برنامههایی که مقابل چند سفارتخانه خارجی برگزار شد و هدف آن، به گفته طراحان، استفاده از ظرفیتهای مردمی برای تقویت دیپلماسی عمومی و انتقال پیام قدردانی در قبال برخی مواضع کشورهای منطقه عنوان شده است. این برنامهها که با مشارکت چند مجموعه فرهنگی و مردمنهاد شکل گرفت، علاوه بر جنبه نمادین، بازتاب رسانهای قابل توجهی نیز پیدا کرد.
اندیشکده دیپلماسی فرهنگی با همکاری و همراهی ده مجموعه مردمنهاد دیگر، طراح و برگزارکننده این برنامهها بودند. تجمع نخست سیزدهم فروردینماه مقابل سفارت اسپانیا برگزار شد، سپس سوم اردیبهشتماه تجمعی مقابل سفارت عراق شکل گرفت، پنجم اردیبهشتماه نیز برنامهای مشابه مقابل سفارت جمهوری یمن، هفتم اردیبهشت ماه تجمع مقابل سفارت ترکیه و در نهایت نهم اردیبهشت مقابل سفارت مالزی برگزار شد.
برگزارکنندگان میگویند تمام این تجمعات با هماهنگی وزارت امور خارجه، شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی و با مجوز فرمانداری تهران بزرگ برگزار شده است تا روند برگزاری آنها در چارچوبهای قانونی و رسمی انجام شود.
دیپلماسی عمومی؛ از عرصه دولتها تا میدان حضور مردم
سید محمدتقی قریشی، مدیر اندیشکده دیپلماسی فرهنگی و از برگزارکنندگان این برنامهها، در گفتوگو با خبرنگار ما با اشاره به اهمیت مفهوم دیپلماسی عمومی در جهان امروز میگوید: «در روابط بینالملل معاصر، تعامل میان ملتها و افکار عمومی اهمیت فزایندهای پیدا کرده است. دولتها همچنان نقش اصلی را در سیاست خارجی دارند، اما در کنار آن، جامعه مدنی، نهادهای فرهنگی و گروههای مردمی نیز میتوانند پیامهای خود را به افکار عمومی جهانی منتقل کنند. تجمعات سپاس نیز در همین چارچوب طراحی شد.»
به گفته او، ایده اصلی این برنامهها ایجاد یک حرکت نمادین و فرهنگی بود تا از طریق آن، پیام قدردانی مردم نسبت به برخی مواضع کشورهای مختلف منتقل شود. قریشی توضیح میدهد: «در بسیاری از کشورها، حرکات نمادین مردمی بخشی از فضای دیپلماسی عمومی محسوب میشود. ما نیز تلاش کردیم با استفاده از ظرفیتهای فرهنگی و اجتماعی، نمونهای از این نوع فعالیتها را در تهران تجربه کنیم.»
نمادها و پیامها در یک تجمع مردمی
برنامههای برگزار شده در مقابل سفارتخانهها از ساختاری تقریباً مشابه برخوردار بود. شرکتکنندگان با در دست داشتن پرچم کشور میزبان و همچنین پرچم برخی کشورهای مرتبط با تحولات منطقه در محل تجمع حضور پیدا میکردند. در کنار این نمادها، پرچم فلسطین نیز در همه تجمعات برافراشته بود؛ موضوعی که برگزارکنندگان آن را نشانهای از توجه به یک مسئله انسانی و جهانی میدانند.
در جریان این برنامهها، شرکتکنندگان با اهدای دستهگل و نصب تابلوی سپاس، پیام قدردانی خود را به صورت نمادین ابراز کردند. همچنین نامهای چندزبانه تهیه شده بود که شرکتکنندگان آن را امضا کردند. این نامه قرار بود پیام قدردانی شرکتکنندگان را به شکل رسمی و قابل انتقال به مخاطبان بینالمللی منعکس کند.
قریشی درباره این بخش از برنامهها میگوید: «در دیپلماسی عمومی، زبان نمادها بسیار مهم است. گاهی یک حرکت ساده، اما معنادار میتواند در فضای رسانهای بازتاب پیدا کند و پیام خود را به مخاطبان گستردهتری منتقل کند. ما تلاش کردیم این تجمعات از نظر پیام و نمادپردازی، چارچوبی فرهنگی و محترمانه داشته باشد.»
حضور مردمی؛ نقطه قوت تجمعات
یکی از ویژگیهای برجسته این تجمعات، حضور اقشار مختلف مردم در آن بود. دانشجویان، فعالان فرهنگی، خانوادهها و علاقهمندان به مسائل منطقهای و جهانی از جمله شرکتکنندگان در این برنامهها بودند.
قریشی در این باره میگوید: «حضور مردم مهمترین بخش این برنامهها بود. اگر چنین برنامهای صرفاً به یک فعالیت تشکیلاتی محدود میشد، پیام آن به اندازه کافی دیده نمیشد. اما وقتی مردم با انگیزه شخصی در یک حرکت نمادین شرکت میکنند، آن برنامه معنا و اعتبار بیشتری پیدا میکند.»
به گفته برگزارکنندگان، همین حضور مردمی باعث شد این تجمعات در رسانهها نیز مورد توجه قرار گیرد. گزارشهایی از این برنامهها در رسانه ملی منتشر شد و برخی رسانههای بینالمللی نیز به آن پرداختند.
قریشی در این باره میافزاید: «پوشش رسانهای باعث شد پیام این تجمعات از محل برگزاری آن فراتر برود. در واقع رسانهها نقش مهمی در تبدیل یک رویداد محلی به یک پیام گستردهتر دارند.»
تجمع مقابل سفارت یمن؛ برنامهای با بخشهای متنوع
در میان پنج تجمع برگزارشده، برنامه مقابل سفارت یمن از نظر تنوع برنامهها گستردهتر بود. در این مراسم، گروهی از نوجوانان به اجرای سرود پرداختند و فضای برنامه حالوهوای فرهنگی بیشتری به خود گرفت.
همچنین بخش دیگری از برنامه به قرائت بیانیه اختصاص داشت که به سه زبان فارسی و عربی و انگلیسی قرائت شد. برگزارکنندگان میگویند انتخاب سه زبان برای قرائت بیانیه به منظور رساندن پیام برنامه به مخاطبان فارسیزبان و عربزبان و انگلیسی زبان انجام شده است.
در جریان این تجمع، برخی شرکتکنندگان شعارهایی در ارتباط با مسائل منطقه سر دادند و در کنار آن از مردم یمن نیز قدردانی شد. در پایان نیز متن بیانیه رسمی تجمع قرائت شد.
جایگاه آرمان فلسطین در این تجمعات
یکی از محورهایی که در تمامی این تجمعات دیده میشد، حضور نمادهای مرتبط با فلسطین بود. پرچم فلسطین در کنار پرچمهای دیگر کشورها در دست شرکتکنندگان قرار داشت و در برخی بخشهای برنامه نیز به این موضوع اشاره میشد.
قریشی درباره این موضوع میگوید: «فلسطین در فضای اجتماعی و فرهنگی و سیاسی جهان جایگاه خاصی دارد و برای بسیاری از مردم به یک نماد مهم تبدیل شده است. در جامعه ایران نیز این موضوع سابقه طولانی دارد و طبیعی است که در تجمعاتی که به مسائل جهانی مربوط میشود، این نماد حضور داشته باشد.»
او تأکید میکند که در طراحی برنامهها تلاش شده است این موضوع بیشتر در قالب پیامهای انسانی و فرهنگی مطرح شود.
تجربهای از نقشآفرینی نهادهای مردمی
به گفته برگزارکنندگان، یکی از اهداف اصلی این برنامهها نشان دادن ظرفیت نهادهای مردمی در عرصه ارتباطات بینالمللی بوده است. سید محمد تقی قریشی در این باره میگوید: «در دنیای امروز، دیپلماسی فقط به مذاکرات رسمی میان دولتها محدود نیست. افکار عمومی، رسانهها و فعالیتهای فرهنگی نیز بخشی از این فرآیند هستند. نهادهای مردمی میتوانند در این حوزه نقشآفرینی کنند و پیامهای فرهنگی و اجتماعی خود را به مخاطبان جهانی منتقل کنند.»
او در پایان با اشاره به تجربه برگزاری این تجمعات میگوید: «این برنامهها نشان داد که فعالیتهای مردمی اگر با نظم، برنامهریزی و چارچوب قانونی همراه باشد، میتواند در فضای اجتماعی و رسانهای بازتاب پیدا کند. شاید بتوان از این تجربه برای طراحی برنامههای فرهنگی مشابه در آینده نیز استفاده کرد؛ برنامههایی که هدف آنها ایجاد گفتوگو با افکار عمومی در سطح منطقه و جهان باشد.»
انتهای پیام/
