مواجهه پیوسته با اخبار جنگ، اضطراب جمعی را تشدید کرده است
جامعه در معرض حجم بیسابقهای از اخبار، بهویژه اخبار مربوط به جنگ، بحرانهای انسانی و رویدادهای خشونتآمیز قرار گرفته است. در شرایطی که مرز میان «اطلاعرسانی سالم» و «مصرف آسیبزای اخبار» بهسادگی قابل تشخیص نیست، آگاهی از سازوکارهای روانی و راهبردهای محافظتی اهمیت ویژهای پیدا میکند. بررسی علمی این موضوع به خانوادهها، والدین، معلمان و حتی مدیران رسانه کمک میکند تا الگوهای سالمتری برای مواجهه با اخبار و مدیریت هیجانات جمعی طراحی کنند.
مریم شالیها، روانشناس و مشاور، در گفتوگو با خبرنگار آناتک، به بررسی پیامدهای روانی مصرف بیشازحد اخبار، بهویژه در دوران بحران و جنگ، پرداخته است. وی در این گفتوگو به نشانههای اولیه فرسودگی روانی، معیارهای تشخیص مصرف سالم اخبار، مکانیسمهای روانی فعال در مواجهه با تصاویر خشونتآمیز، الگوهای مناسب مصرف رسانهای برای کودکان و همچنین نخستین گامهای عملی برای بازیابی تعادل روانی اشاره میکند.
در شرایطی که اخبار جنگ یا بحران در رسانهها و شبکههای اجتماعی دائما منتشر میشود، اولین نشانههای فرسودگی روانی ناشی از مصرف بیشازحد اخبار چیست؟
در شرایطی که اخبار مربوط به جنگ یا بحران بهطور مداوم منتشر میشود، نخستین نشانههای افسردگی و فرسودگی روانی ناشی از مصرف بیشازحد اخبار در خانوادهها بهوضوح قابل مشاهده است. اکنون تقریبا تمام اعضای خانواده، از کوچک تا بزرگ، بهطور مداوم اخبار را دنبال میکنند و متاسفانه این نگرانی و آشفتگی به کودکان نیز منتقل شده است.
همه افراد نسبت به آینده، رویدادهای احتمالی و پیامدهای بحران احساس دلواپسی و اضطراب دارند. برای مدیریت این وضعیت، ضروری است که والدین به رده سنی افراد توجه کنند و میزان بازگویی اخبار در محیط خانواده را کنترل نمایند. همچنین لازم است فرصتی برای تخلیه هیجانی و روانی اعضای خانواده فراهم شود تا بتوان در چنین شرایطی مدیریت موثرتری بر بحران داشت.
شالیها: وظیفه ماست که در این شرایط بحرانی مراقب افراد کمسنتر و همچنین سالمندان خانواده باشیم. زیرا آنها بیش از دیگران در معرض اختلالاتی مانند حملات پانیک قرار دارند و این وضعیت میتواند در بلندمدت آسیبهای روانی جدیتری به همراه داشته باشد
شما چه معیارهایی پیشنهاد میکنید تا افراد بتوانند تشخیص دهند چه میزان دنبالکردن اخبار «کافی» و چه میزان «آسیبزا» است؟
معمولا اخبار روزانه در طول روز چندین بار تکرار میشود و ضرورتی ندارد که افراد در تمام ساعات شبانهروز آن را دنبال کنند. بهتر است زمانی مشخص از روز را به دریافت اخبار اختصاص دهند و از پیگیری مداوم و طولانیمدت آن خودداری کنند. میدانیم که بسیاری از فعالیتهای روزمره تحت تاثیر شرایط جنگی مختل شده و بسیاری از والدین که پیشتر شاغل بودهاند، اکنون بیشتر در خانه حضور دارند و همین امر باعث شده است فضای خانواده بیش از پیش تحت تاثیر نگرانیهای ناشی از اخبار قرار گیرد.
برای مدیریت بهتر، رعایت رده سنی و محدودکردن زمان مواجهه با اخبار ضروری است. در چنین شرایط بحرانی، هر اندازه که افراد حال و هوای یکدیگر را درک کنند، آرامش بیشتری در کنار هم تجربه خواهند کرد. توجه به نیازهای یکدیگر و ایجاد فضایی آرام میتواند نقش مهمی در کاهش استرس جمعی داشته باشد.
در مواجهه با تصاویر و ویدئوهای خشونت آمیز، چه مکانیسمهای روانی فعال میشود و چگونه میتوانیم از خودمان در برابر این محرکها محافظت کنیم؟
در مواجهه با تصاویر و ویدئوهای خشونتآمیز، معمولا بسیاری از رویدادهایی که در اطراف ما رخ میدهد خارج از کنترل ماست. تنها اقدامی که میتوانیم انجام دهیم، مدیریت میزان مواجهه با این تصاویر است. زمانی که ناخواسته با چنین محتواهایی روبهرو میشویم، مکانیسمهای روانی مختلفی در ما فعال میشود که میتواند اضطراب و تنش را افزایش دهد. برای محافظت از خود در برابر این محرکها، لازم است مهارت «خودمدیریتی» را در خود تقویت کنیم و به مدیریت بحران بپردازیم.
در بسیاری از موارد، حتی دانشآموزان و دانشجویان نیز درگیر این وضعیت میشوند. برخی از دانشآموزان من در دورههایی که شرایط نامطلوبی در زندگیشان وجود داشت، دچار استرس شدید بودند و همین شرایط باعث شده بود که نیاز به صحبت و دریافت آرامش داشته باشند. مسئولیت ما بزرگسالان در چنین شرایطی این است که مراقب کودکان و نوجوانان باشیم و آرامش روانی را به آنها هدیه کنیم تا بتوانند شرایط را بهتر مدیریت کنند.
نباید منتظر بمانیم که تنها بزرگسالان یا سالمندان با ما ارتباط برقرار کنند؛ وظیفه ماست که در این شرایط بحرانی مراقب افراد کمسنتر و همچنین سالمندان خانواده باشیم. زیرا آنها بیش از دیگران در معرض اختلالاتی مانند حملات پانیک قرار دارند و این وضعیت میتواند در بلندمدت آسیبهای روانی جدیتری به همراه داشته باشد. برای مدیریت بهتر بحران، باید با آنها همدلی و همدردی کنیم، آرامش ببخشیم و با خونسردی صحبت کنیم. این یک واقعیت جمعی است که همه ما با آن مواجه شدهایم و تنها با مدیریت استرس میتوانیم از این مرحله عبور کنیم.
برای والدینی که نگران تاثیر اخبار بر کودکان هستند، چه الگوی مصرف رسانهای را توصیه میکنید که هم واقعبینانه باشد و هم محافظتکننده؟
برای والدینی که نگران تاثیر اخبار بر کودکان هستند، لازم است الگویی اتخاذ شود که هم واقعبینانه باشد و هم نقش محافظتی داشته باشد. کودکان گاهی ناخواسته با برخی محتواها مواجه میشوند؛ برای مثال، هنگام استفاده از شبکههای مجازی برای امور تحصیلی ممکن است تصاویر نامناسب را مشاهده کنند. برای مدیریت بحران، ضرورتی ندارد که جزئیات رویدادها برای آنها توضیح داده شود. کافی است اطلاعات کلی و ساده در اختیارشان قرار گیرد تا بتوانند واقعیت را درک کنند، اما در عین حال از جزئیات آسیبزا دور بمانند.
همچنین میتوان به آنها آموزش داد که در شرایط بحرانی چگونه از خود محافظت کنند؛ برای مثال، نحوه حفظ ایمنی در اتاق، چگونگی واکنش در صورت وقوع حادثه یا شیوه مدیریت هیجانات. این آموزشها به آنها کمک میکند احساس کنترل بیشتری داشته باشند و اضطرابشان کاهش یابد.
اگر فردی احساس کند کنترل مصرف اخبار از دستش خارج شده، اولین قدم عملی برای بازگرداندن تعادل روانی چیست؟
نخستین گام این است که فرد آگاهانه یک وقفه رسانهای برای خود ایجاد کند؛ یعنی برای مدتی کوتاه، حتی چند ساعت در روز، از تمام منابع خبری فاصله بگیرد. در این فاصله باید فعالیتهایی انجام دهد که به او احساس آرامش، حضور در لحظه و بازگشت به زندگی واقعی میدهد؛ مانند پیادهروی، صحبت با دوستان، انجام کارهای روزمره یا تمرینهای تنفسی. این وقفه کوتاه به ذهن فرصت میدهد تا از حالت هشدار دائمی خارج شود و تعادل روانی بهتدریج بازگردد.
انتهای پیام/
