دانشگاهها در خط مقدم تابآوری؛ از پدافند غیرعامل تا تداوم آموزش
دکتر یونس نورالهی، در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری آنا با تأکید بر جایگاه دانشگاهها بهعنوان قلب تپنده توسعه و امید آینده کشور اظهار داشت: دانشگاهها تنها مراکز آموزشی نیستند؛ آنها کانون تولید دانش، پرورش نیروی انسانی متخصص و حفظ هویت ملیاند. بنابراین، هرگونه اختلال در فعالیت این مراکز، نهتنها بر روند آموزش، بلکه بر امنیت روانی جامعه و تابآوری ملی تأثیر مستقیم دارد.
حفاظت از جان دانشجویان و اساتید
استاد دانشکده مهندسی انرژی دانشگاه تهران با بیان اینکه در هر سناریوی مدیریتی، حفظ جان انسانها در اولویت مطلق قرار دارد، گفت: دانشگاهها باید پروتکلهای اضطراری خود را بر مبنای استانداردهای بینالمللی پدافند غیرعامل بهروز کنند. این پروتکلها شامل شناسایی پناهگاههای ایمن، تعیین مسیرهای تخلیه اضطراری، آموزش تیمهای واکنش سریع دانشجویی و کارمندی، و ایجاد سامانههای اطلاعرسانی فوری است. وی افزود: تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که دانشگاههایی که پیشتر سناریوهای بحران را تمرین کردهاند، در شرایط واقعی با کمترین تلفات و اختلال از مرحله عبور کردهاند. نورالهی خاطرنشان کرد: برگزاری دورههای منظم آمادگی در برابر بحران برای دانشجویان و کارکنان، نه یک فعالیت فوقبرنامه، بلکه یک ضرورت راهبردی است.
پدافند سایبری: صیانت از دادههای علمی و سامانههای آموزشی
نورالهی با اشاره به دیجیتالیشدن فرآیندهای آموزشی و پژوهشی، هشدار داد: امروزه بخش قابلتوجهی از فعالیتهای دانشگاهی – از ثبتنام و کلاسهای مجازی تا پژوهشهای حساس و دادههای علمی – در فضای سایبر جریان دارد. بنابراین، تقویت زیرساختهای امنیت سایبری باید در صدر برنامههای حفاظتی دانشگاهها قرار گیرد. وی راهکارهای کلیدی در این حوزه را ایزولهسازی سامانههای حیاتی، پشتیبانگیری امن و توزیعشده دادههای مهم در چندین نقطه جغرافیایی، آموزش امنیت دیجیتال به کاربران از طریق کارگاههای اجباری برای اساتید، دانشجویان و کارمندان، و همکاری با مراکز تخصصی امنیت سایبری برای واکنش سریع به حملات دانست. نورالهی تأکید کرد: یک حمله سایبری موفق میتواند ماهها فعالیت آموزشی و پژوهشی را متوقف کند؛ بنابراین، پیشگیری بسیار کمهزینهتر از بازسازی است.
تداوم آموزش: از کلاسهای مجازی تا دانشگاههای سیار
این استاد دانشگاه تهران با اشاره به اهمیت تداوم خدمترسانی آموزشی در شرایط بحران، گفت: یکی از درسهای مهم دوران همهگیری کرونا، ظرفیت بالای آموزش مجازی بود. امروز دانشگاهها باید زیرساختهای لازم برای انتقال سریع به حالت آموزش ترکیبی یا تماممجازی را در کمترین زمان ممکن فعال کنند. وی افزود: برای این منظور، ایجاد پلتفرمهای آموزشی مقاوم با قابلیت کار در شرایط پهنایباند پایین و قطع اینترنت سراسری، آمادهسازی بستههای آموزشی آفلاین برای دانشجویانی که به اینترنت پایدار دسترسی ندارند، استفاده از پیامرسانهای داخلی، رادیوهای آموزشی محلی و حتی روشهای سنتی مانند توزیع جزوات چاپی در شرایط اضطراری، و در سناریوهای بسیار حاد، استفاده از ظرفیت خوابگاهها، مدارس تعطیلشده یا حتی فضاهای عمومی برای برگزاری کلاسهای کوچک و پراکنده، از راهکارهای عملیاتی محسوب میشوند.
حفاظت از زیرساختهای فیزیکی: آزمایشگاهها، کتابخانهها و مراکز پژوهشی
نورالهی با تأکید بر ارزش مادی و معنوی تجهیزات دانشگاهی، گفت: بسیاری از آزمایشگاههای تخصصی، کتابخانههای مرجع و مراکز پژوهشی، دارای تجهیزات گرانقیمت، نمونههای نایاب و دادههای انباشتهشده سالها تحقیق هستند. حفاظت از این داراییها نیازمند برنامهریزی چندلایه است. وی راهکارهای عملیاتی را شناسایی نقاط آسیبپذیر فیزیکی و سایبری هر مرکز برای کاهش ریسک خسارت، ذخیره نمونههای پژوهشی و اسناد ارزشمند در پناهگاههای ضدضربه و ضدحریق، پوشش بیمهای تجهیزات حساس در برابر حوادث غیرمترقبه، و ترکیب نیروی انسانی آموزشدیده با دوربینهای هوشمند و سنسورهای حرکتی برای افزایش ضریب امنیت فیزیکی برشمرد.
نقش دانشجویان و اساتید: از آگاهیبخشی تا واکنش سریع
استاد دانشکده مهندسی انرژی دانشگاه تهران با تأکید بر نقش محوری جامعه دانشگاهی، گفت: دانشجویان و اساتید نهتنها ذینفع حفاظت از دانشگاه هستند، بلکه میتوانند بهعنوان فعالان تابآوری عمل کنند. وی افزود: تشکیل تیمهای داوطلب تابآوری دانشگاهی متشکل از دانشجویان رشتههای مهندسی، پزشکی، روانشناسی و مدیریت، میتواند در شرایط بحران، وظایفی مانند اطلاعرسانی، کمکهای اولیه، پشتیبانی فنی و حمایت روانی را بر عهده بگیرد. نورالهی خاطرنشان کرد: شفافیت در اطلاعرسانی، پرهیز از شایعهپراکنی و حفظ آرامش جمعی، از مهمترین مسئولیتهای اخلاقی هر عضو دانشگاه در شرایط حساس است.
همکاریهای بیندانشگاهی و دیپلماسی علمی
نورالهی با اشاره به ظرفیت شبکههای علمی ملی و بینالمللی، گفت: در شرایط بحران، دانشگاهها نباید بهصورت جزیرهای عمل کنند. ایجاد شبکه تابآوری دانشگاههای کشور با قابلیت اشتراکگذاری منابع، زیرساختهای آموزشی و تجربیات مدیریتی، میتواند ضریب اطمینان کلی نظام آموزش عالی را افزایش دهد. وی افزود: همچنین، حفظ کانالهای دیپلماتیک علمی با دانشگاههای معتبر منطقه و جهان، حتی در شرایط تنش، میتواند به انتقال دانش، دریافت پشتیبانی فنی و حفظ اعتبار بینالمللی نظام آموزش عالی ایران کمک کند.
دانشگاه تابآور، جامعه تابآور
دکتر نورالهی در پایان با تأکید بر اینکه دانشگاه تابآور، زیربنای جامعه تابآور است، خاطرنشان کرد: سرمایهگذاری در حفاظت از دانشگاهها، سرمایهگذاری در آینده کشور است. ترکیب مدیریت هوشمند بحران، فناوریهای مقاوم، آموزش مستمر و مشارکت فعال جامعه دانشگاهی میتواند دانشگاههای ایران را به الگویی از پایداری و امید در منطقه تبدیل کند. وی افزود: پیام من به مسئولان دانشگاهی این است که امروز زمان آن است که پروتکلهای بحران را نه در کشو، بلکه در عمل بهروز کنیم. و پیام من به دانشجویان و اساتید: شما نگهبانان دانش و امید این سرزمین هستید؛ هوشیار، متحد و آماده باشید.
انتهای پیام/
