تفکر انتقادی، پیشنیاز استفاده هوشمندانه از فناوری هوش مصنوعی است
ابطحی با اشاره به تغییر جایگاه علوم کامپیوتر در زندگی روزمره بیان کرد: آموزش کامپیوتر باید با هدف مشخصی دنبال شود و صرف یادگیری این حوزه نمیتواند بهتنهایی هدف نهایی آموزش باشد؛ با این حال، گسترش فناوریهایی مانند هوش مصنوعی و تأثیرگذاری آنها بر سبک زندگی، اهمیت یادگیری و شناخت این فناوریها را افزایش داده است.
وی افزود: دستاوردهای جدید حوزه رایانه باید به جوانان کمک کنند تا توانایی مواجهه با فناوریهای اثرگذار و در عین حال تهدیدآمیز را به دست آورند. جوانان برای بهرهگیری از فرصتهای این فناوریها و مقابله با آسیبهای احتمالی، باید دو ویژگی اساسی عاملیت و کنشگری را در خود تقویت کنند.
عاملیت و کنشگری؛ دو مهارت ضروری برای مواجهه با فناوری
ابطحی با تشریح مفهوم عاملیت و کنشگری گفت: جامعهای فعال به جوانانی نیاز دارد که در مواجهه با فناوری صرفاً مصرفکننده و منفعل نباشند و بتوانند نقش مؤثری در استفاده از ظرفیتهای آن ایفا کنند. آموزش این تواناییها را میتوان از سنین پایین آغاز کرد و رایانه را بهعنوان نخستین ابزار برنامهپذیری در اختیار کودکان قرار داد تا یاد بگیرند چگونه رفتار آن را متناسب با خواسته و هدف خود تنظیم کنند.
عضو هیئت علمی دانشکده کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف با تأکید بر نقش آموزشهای مکمل در شکلگیری این توانمندیها بیان کرد: برای پرورش عاملیت و کنشگری در کودکان، باید به آموزش هوش اخلاقی نیز توجه شود. هوش اخلاقی با آموزش سنتی اخلاق که عمدتاً بر نصیحت استوار است، تفاوت دارد و به پرورش قابلیتهایی کمک میکند که فرد را از توجه صرف به منافع شخصی فراتر میبرد.
وی بردباری، قناعت، همدلی با دیگران و وجدان را از جمله مؤلفههای هوش اخلاقی دانست و افزود: انسان باید بتواند علاوه بر منافع فردی، خیر جمعی را نیز در تصمیمگیریهای خود لحاظ کند. هوش اخلاقی قابلیتی آموختنی است و میتوان آن را از دوران کودکی در افراد پرورش داد.
ابطحی با اشاره به ضرورت تقویت تواناییهای فکری در کنار آموزش اخلاق گفت: آموزش مهارت تفکر، مباحثه و گفتوگو به کودکان کمک میکند تا از فرصتهای فناوریهایی مانند هوش مصنوعی برای تأمین منافع فردی و خیر عمومی بهصورت همزمان استفاده کنند. چنین افرادی میتوانند در برابر موقعیتهایی که منفعت شخصی با منافع عمومی در تعارض قرار میگیرد، تصمیمهای آگاهانهتری بگیرند.
آموزش تفکر انتقادی برای شناخت فرصتها و تهدیدهای هوش مصنوعی
او با تأکید بر ضرورت آموزش تفکر انتقادی به نسل جدید اظهار کرد: فناوریهای جدید، بهویژه ابزارهای هوش مصنوعی و سامانههای خودمختار، در کنار فرصتهای متعدد میتوانند پیامدها و آسیبهایی نیز به همراه داشته باشند. بنابراین، کودکان باید از سنین پایین یاد بگیرند که در مواجهه با این فناوریها پرسشگر باشند و اطلاعات را بدون درک و بررسی نپذیرند.
وی با بیان اینکه یادگیری انتقادی به معنای فهمیدن و ارزیابی اطلاعات است، افزود: کودکان باید بیاموزند که به جای تبعیت بدون شناخت، درباره موضوعات سؤال کنند، پاسخها را بفهمند و با آگاهی تصمیم بگیرند. زمانی که فرد از طریق پرسشگری یاد میگیرد، دلیل آموختن هر موضوع را درک میکند و اطلاعات جدید را به دانش قبلی خود پیوند میدهد.
این استاد دانشگاه با اشاره به ارتباط علوم کامپیوتر و تفکر انتقادی بیان کرد: آموزش علوم کامپیوتر باید به تقویت توانایی پرسشگری و تحلیل کمک کند. برای مثال، دانشآموز هنگام استفاده از هوش مصنوعی باید در کنار توجه به مزایای آن، پیامدهای احتمالی استفاده از این ابزار را نیز بررسی کند.
ابطحی ادامه داد: اگر دانشآموز از هوش مصنوعی برای انجام تمرینهای درسی استفاده میکند، باید درباره پیامدهای این کار نیز فکر کند. برای نمونه، ارائه پاسخ یک مسئله از طریق هوش مصنوعی بدون صرف تلاش و یادگیری، در مقایسه با دانشآموزی که ساعتها برای حل همان مسئله وقت گذاشته است، میتواند پرسشهایی درباره عدالت، وجدان و همدلی ایجاد کند.
وی تأکید کرد: آموزش تفکر انتقادی کمک میکند دانشآموز به جای اتکای منفعلانه به ابزارهای هوشمند، درباره شیوه استفاده از آنها تصمیم بگیرد و پیامدهای انتخاب خود را بسنجد. چنین رویکردی زمینه استفاده مسئولانه از فناوری را فراهم میکند.
بهرهگیری از هوش مصنوعی باید در خدمت کاهش نابرابری باشد
ابطحی با اشاره به گسترش کاربرد هوش مصنوعی در حوزههای مختلف از جمله حکمرانی گفت: نگرانی درباره این فناوری صرفاً به استفادههای روزمره محدود نمیشود و بخشی از دغدغهها به قابلیت سامانههای خودمختار برای مداخله در حوزههای تصمیمگیری و حکمرانی مربوط است.
این عضو هیئت علمی دانشکده کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به پیامدهای اجتماعی این فناوری افزود: هوش مصنوعی میتواند بر نابرابریهای موجود در جهان تأثیر بگذارد و در شرایطی به گسترش آنها منجر شود. در مقابل، همین فناوری ظرفیتهایی برای کاهش نابرابری و محدود کردن شکافهای دانشی نیز در اختیار جامعه قرار میدهد.
وی در خاتمه با تأکید بر اهمیت نحوه استفاده از دستاوردهای هوش مصنوعی خاطرنشان کرد: جهتگیری استفاده از این فناوری و توانایی افراد در شناخت فرصتها و تهدیدهای آن تعیین میکند که هوش مصنوعی چه تأثیری بر جامعه داشته باشد. پرورش جوانانی برخوردار از عاملیت، هوش اخلاقی و تفکر انتقادی میتواند زمینه استفاده آگاهانه از این ظرفیتها را در مسیر منافع فردی و خیر عمومی فراهم کند.
انتهای پیام/