انتقاد از سهم ناچیز پویانمایی ایران از بازار داخلی و تاکید بر مبارزه با قاچاق غیرقانونی

 به گزارش خبرگزاری آنا، ناصر جاهدنیا، مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران، در نشست خبری صبح امروز ۱۹ آبان ماه به تشریح فعالیت‌ها و برنامه‌های این بنیاد پرداخت.

 وی در ابتدای این نشست، تسهیل‌گری، تنظیم‌گری، حمایت از تولید و توسعه بازار داخلی و بین‌المللی را از مهم‌ترین محور‌های فعالیت بنیاد برشمرد و تاکید کرد: «تمرکز اصلی ما در این مجموعه بر تسهیل‌گری و توسعه بازار داخلی و خارجی انیمیشن قرار گرفته است و در کنار آن، حمایت از تولیدات پویانمایی نیز در دستور کار قرار دارد.»

جاهدنیا با اشاره به برگزاری رویداد‌های سرمایه گذاری در جهت جذب سرمایه برای تولید پروژه‌های انیمیشن توضیح داد: «نخستین رویداد سرمایه‌گذاری انیمیشن در آذرماه سال گذشته برگزار شد. یکی از نخستین اقدامات بنیاد، برگزاری این رویداد با هدف حمایت از نمونه‌سازی اولیه محصولات پویانمایی بود. در این الگو، از تولید دو یا سه قسمت ابتدایی یک مجموعه حمایت می‌شود تا پس از عرضه و بررسی بازخورد مخاطبان و ارزیابی بازار، امکان سرمایه‌گذاری در مراحل بعدی تولید فراهم شود.»

او ادامه داد: «در نخستین دوره این رویداد، ۲۴۵ اثر از ۲۵ استان کشور ثبت‌نام کردند که از میان آنها ۶۳ اثر برای حضور در بخش پیچینگ انتخاب شدند. از این تعداد، ۱۳ اثر در بخش تولید حداقل محصول پذیرفتنی (MVP) سریال، هشت اثر در بخش نمونه‌سازی سریالی و ۱۵ اثر نیز در بخش آثار هنری مورد توجه قرار گرفتند. همچنین ۱۹ طرح سریال و هشت طرح سینمایی در فرآیند پیچینگ ارائه شدند.»

مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی با انتقاد از بدعهدی نهاد‌های دولتی در حمایت از پروژه‌ها تاکید کرد: «انتظار داشتیم با برگزاری این رویداد، دستگاه‌های اجرایی و مجموعه‌های دولتی نیز برای حمایت از آثار منتخب پای کار بیایند، اما متأسفانه این اتفاق به شکل مورد انتظار رخ نداد. تا این لحظه، به‌جز مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی که در راستای مأموریت‌های خود با دو اثر قرارداد همکاری منعقد کرده است، سایر دستگاه‌های اجرایی کشور اقدام مؤثری در این زمینه انجام نداده‌اند.»

جاهدنیا با خطاب قرار دادن رسانه‌ها از آنها خواست در این‌باره بررسی‌های لازم را انجام دهند و گفت: «منابعی که در اختیار بنیاد قرار دارد، منابع ملی است و فعالان زیست‌بوم انیمیشن باید بدانند آثار بر چه مبنایی انتخاب می‌شوند و چرا حمایت‌های پیش‌بینی‌شده به نتیجه نمی‌رسند. انتظار داریم رسانه‌ها این موضوع را مطالبه و پیگیری کنند.»

مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی با اشاره به آثاری که تحت حمایت و تولید دارد، بیان کرد: «در حال حاضر تمرکز بنیاد بر بخش نمونه‌سازی و آثار کوتاه قرار دارد. برای ۹ اثر در حال طی کردن فرآیند عقد قرارداد هستیم که سه اثر قرارداد خود را منعقد کرده‌اند و پرداخت‌های مربوط به آنها نیز انجام شده است. سایر آثار در مرحله امضای قرارداد قرار دارند. همچنین برای پنج سریال و سه اثر در بخش نمونه‌سازی، فرآیند تنظیم قرارداد در حال انجام است.»

جاهدنیا با انتقاد از عملکرد پلتفرم‌ها و عدم دسترسی انیمیشن‌های ایرانی به بازار داخلی تاکید کرد: «یکی از مشکلات اساسی محصولات انیمیشن ایرانی، دسترسی نداشتن به بازار داخلی و نبود سازوکار مناسب برای بهره‌مندی از ظرفیت اقتصادی این بازار است. در شرایط فعلی، بسیاری از محصولات به‌صورت رایگان دانلود و با هزینه‌های ناچیز در پلتفرم‌ها منتشر می‌شوند. حتی گاهی ادعا می‌شود که برخی مجموعه‌ها با استفاده از هوش مصنوعی، آثار را دوبله و بدون پرداخت هزینه متناسب در دسترس مخاطبان قرار می‌دهند. طبیعی است که در چنین شرایطی، انگیزه‌ای برای خرید قانونی و سرمایه‌گذاری روی این محصولات باقی نمی‌ماند.»

او با یادآوری اینکه بسیاری از کشور‌های صاحب صنعت پویانمایی از قوانین حمایتی و کپی‌رایت برخوردارند، افزود: «در این کشورها، بستر‌های مختلف پخش و نمایش، از شبکه‌های تلویزیونی گرفته تا سایر پلتفرم‌ها، ملزم به رعایت قوانین حمایت از تولیدات داخلی و پرداخت حقوق مربوط به استفاده از آثار هستند. در برخی کشور‌ها حتی سازوکار‌های حمایتی در حوزه گمرک نیز پیش‌بینی شده است، اما ما در کشور از چنین ظرفیت‌های قانونی برخوردار نیستیم. متأسفانه بسیاری از بستر‌های نمایش از محصولات ایرانی استفاده می‌کنند، اما در چرخه حمایت از تولیدات داخلی قرار نمی‌گیرند. این موضوع یکی از بخش‌هایی است که رسانه‌ها می‌توانند با مطالبه‌گری، آن را به گوش مسئولان برسانند. یکی از مسائل مهم در حوزه رسانه و پویانمایی، نبود ابزار‌های کافی برای حفاظت از حقوق تولیدکنندگان است. اگرچه در کشور قوانین جامع کپی‌رایت نداریم، اما باید بتوانیم از محصولات تولید داخل نیز محافظت کنیم.»

او در همین راستا با تاکید بر شناسه‌گذاری اختصاصی محصولات پویانمایی گفت: «موضوع ایجاد سامانه شناسه‌گذاری اختصاصی محتوا را دنبال می‌کنیم تا برای هر محصول رسانه‌ای یک شناسه انحصاری تعریف شود. با استفاده از این سازوکار، امکان شناسایی محتوای منتشرشده در بستر‌های مختلف وب فراهم می‌شود و در صورت انتشار غیرقانونی آثار، می‌توان آنها را شناسایی و پیگیری کرد. این اقدام می‌تواند ضمن حفاظت از حقوق تولیدکنندگان، به فعالیت قانونی بستر‌های نمایش نیز کمک کند.»

مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران با اشاره به مصرف بالای انیمیشن در پلتفرم‌های داخلی یادآوری کرد: «در حال حاضر آمار دقیق و جامعی از میزان مصرف انیمیشن در پلتفرم‌های داخلی وجود ندارد، اما بر اساس برآورد‌های اولیه و اطلاعاتی که از پلتفرم‌ها در اختیار داریم، بیش از ۵۰ درصد محتوای مصرفی آنها به انیمیشن اختصاص دارد. در این حوزه با مخاطبانی مواجه هستیم که یک اثر را بار‌ها تماشا می‌کنند. برای نمونه، برخی آثار شناخته‌شده مانند «باب‌اسفنجی» ۲۵۲ بار از سوی یک مخاطب دیده می‌شوند. این میزان تماشای مجدد، ظرفیت اقتصادی قابل توجهی برای صنعت پویانمایی ایجاد می‌کند که باید مورد توجه قرار گیرد.»

جاهدنیا با بیان ایجاد زمینه‌های مشترک برای همکاری بین‌المللی تاکید کرد: «در حوزه همکاری‌های بین‌المللی و در چارچوب تعاملات دستگاه‌های هم‌خانواده وزارت فرهنگ، توافق‌نامه تولید مشترک میان وزارت فرهنگ ایران و روسیه به امضا رسیده است که بخشی از آن به حوزه تولیدات پویانمایی مربوط می‌شود. در حال حاضر در حال بررسی سازوکار‌های اجرایی این توافق هستیم تا بتوانیم همکاری مشترک با روسیه را به‌عنوان نخستین تجربه در این مسیر عملیاتی کنیم. برای دو کشور مالزی و چین هم در حال پیگیری برای امضای تفاهم‌نامه و برگزاری پیچینگ در آن کشور‌ها هستیم.»

مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران همچنین از پیگیری طرح‌هایی خبر داد که به گفته او، طی سال‌های گذشته در صنعت انیمیشن کشور مغفول مانده‌اند و توضیح داد: تهیه آمارنامه انیمیشن، شناسایی استودیو‌های فعال، تدوین اطلس پویانمایی ایران و ایجاد گنجینه انیمیشن کشور از جمله برنامه‌هایی است که در بنیاد دنبال می‌کنیم. هدف ما این است که هنرمندان، فعالان و پروژه‌های این حوزه به‌صورت دقیق شناسایی و اطلاعات آنها در یک مجموعه جامع گردآوری شود. فعالیت‌های پژوهشی بنیاد نیز آغاز شده است و برگزاری یک سمینار پژوهشی را در دستور کار داریم. همچنین رصد میزان و الگوی مصرف محتوای پویانمایی و دستیابی به آمار‌های اولیه درباره وضعیت مصرف انیمیشن در کشور از دیگر برنامه‌های ماست.»

او برگزاری دوره‌های آموزشی فیلم‌سازی و تولید انیمیشن را نیز از دیگر محور‌های فعالیت بنیاد عنوان کرد.

جاهدنیا با تشریح چشم‌انداز پنج‌ساله بنیاد ملی پویانمایی ایران تا افق ۱۴۱۰ اظهار کرد: سندی را به‌عنوان نقشه راه بنیاد تدوین کرده‌ایم که در آن اهداف کمی و کیفی صنعت پویانمایی کشور مشخص شده است. بر اساس این برنامه، قصد داریم ظرفیت تولید انیمیشن ایران را از حدود ۱۵۰ ساعت فعلی به ۴۶۰ ساعت در سال برسانیم.

این مدیر فرهنگی با اشاره به وضعیت استودیو‌های فعال کشور افزود: «در حال حاضر حدود ۲۰ استودیوی فعال در حوزه پویانمایی داریم و هدف‌گذاری ما افزایش این تعداد به ۱۰۰ استودیو تا سال ۱۴۱۰ است. همچنین بنا داریم ظرفیت نیروی انسانی متخصص این صنعت را به حدود دو هزار نفر برسانیم.»

جاهدنیا با بیان اینکه تنها سهم تولیدات داخلی از پلتفرم‌ها تنها سه درصد است، تصریح کرد: «یکی از ضعف‌های جدی صنعت پویانمایی کشور، سهم بسیار اندک آثار ایرانی از بازار داخلی است. سهم تولیدات داخلی در پلتفرم‌ها و فضای مجازی، به‌جز بخشی که از طریق تلویزیون عرضه می‌شود، کمتر از سه درصد برآورد می‌شود. هدف ما این است که این سهم تا افق ۱۴۱۰ به ۲۵ درصد افزایش پیدا کند.»

وی با اشاره به ضرورت خلق شخصیت‌ها و برند‌های ملی در صنعت انیمیشن کشور خاطرنشان کرد: «یکی از ضعف‌های مهم پویانمایی ایران، نداشتن تعداد کافی شخصیت‌ها و برند‌های شناخته‌شده ملی است. صنعت انیمیشن ما هنوز نتوانسته متناسب با نیاز مصرف‌کننده، شخصیت‌هایی خلق کند که به برند‌های ماندگار تبدیل شوند. امیدواریم با برنامه‌ریزی در این حوزه، زمینه ایجاد دست‌کم ۱۵ کاراکتر و شخصیت شناخته‌شده ملی فراهم شود.»

جاهدنیا چهار محور اصلی نقشه راه بنیاد را اقتصاد و بازار، افزایش ظرفیت صنعت، شکل‌گیری نظام داده‌محور و توسعه دانش و فناوری عنوان کرد و گفت: «تلاش می‌کنیم با تمرکز بر این چهار محور، خلأ‌های موجود در صنعت پویانمایی کشور را برطرف کنیم.»

مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران در ادامه از برگزاری دومین رویداد سرمایه‌گذاری پویانمایی در شهر کرمان خبر داد و گفت: «دومین دوره این رویداد را با همکاری استانداری کرمان و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان برگزار خواهیم کرد. کرمان از استان‌های دارای ظرفیت در صنعت انیمیشن کشور است و در حال حاضر شش استودیو در این استان شناسایی شده‌اند که سه استودیو از آنها فعال هستند. همچنین در سال‌های گذشته آثار قابل توجهی در حوزه تلویزیون و سینما از این استان تولید شده است. یکی از وظایف خود می‌دانیم که توجه به ظرفیت‌های پویانمایی را از پایتخت فراتر ببریم و زمینه حضور و فعالیت بیشتر استان‌ها را فراهم کنیم. به همین دلیل، پس از برگزاری دوره گذشته در کاشان، امسال کرمان را برای میزبانی این رویداد انتخاب کردیم.»

جاهدنیا با اشاره به پیش‌بینی بخش ویژه‌ای با عنوان «کرمان، شهر قصه‌ها؛ روایتی نو از قصه‌های کهن» در این دوره گفت: «این بخش با هدف بهره‌گیری از ظرفیت‌های فرهنگی، هنری و میراث تاریخی کرمان طراحی شده است. معتقدیم پویانمایی می‌تواند در معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی استان و تبدیل آن به مقصدی مطرح در گردشگری نقش داشته باشد. یکی از کارکرد‌های مهم این رویداد نیز کمک به برندسازی فرهنگی استان کرمان است.»

مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران درباره روند ثبت‌نام دومین رویداد سرمایه‌گذاری نیز توضیح داد: «فراخوان این رویداد از دوم آبان‌ماه منتشر شده و تاکنون حدود ۱۴۰ اثر برای حضور در آن ثبت‌نام کرده‌اند. مهلت تکمیل و ارسال آثار تا پایان آبان‌ماه ادامه دارد و امیدواریم امسال شاهد حضور پرشورتر فعالان زیست‌بوم پویانمایی کشور باشیم. امسال تلاش داریم حضور بخش‌های حاکمیتی و خصوصی را در فرآیند سرمایه‌گذاری پررنگ‌تر کنیم. همچنین پیش‌بینی می‌کنیم ظرفیت آثار انتخاب‌شده برای مرحله پیچینگ دو برابر دوره قبل باشد. در این دوره، ابتدا تعداد بیشتری از آثار انتخاب می‌شوند و پس از برگزاری کارگاه‌های آموزشی و فرآیند منتورینگ، نیمی از این آثار برای حضور در مرحله نهایی پیچینگ انتخاب خواهند شد.»

جاهدنیا ادامه داد: «پیش‌بینی ما انتخاب حدود ۴۸ اثر برای مرحله نخست است. پس از آن، برای هر پروژه دو تا سه منتور تخصصی در نظر گرفته می‌شود تا صاحبان آثار تا زمان برگزاری رویداد از مشاوره و راهنمایی تخصصی برخوردار شوند. همچنین کارگاه‌های آموزشی امسال خارج از تهران و به شکل کمپ آموزشی برگزار خواهد شد. پس از اعلام آثار راه‌یافته به مرحله بعدی در ۱۱ آذرماه انجام می‌شود و امیدواریم از ۲۲ تا ۲۵ دی‌ماه میزبان فعالان صنعت پویانمایی در شهر کرمان باشیم. محل دقیق برگزاری هنوز قطعی نشده، اما احتمال دارد تالار فرهنگ و هنر شهر کرمان میزبان این رویداد باشد.»

در ادامه نشست خبرنگاران حاضر پرسش‌های خود را مطرح کردند.

جاهدنیا در پاسخ به پرسشی درباره اینکه بنیاد تا چه اندازه قدرت مقابله با قاچاق آثار انیمیشن در پلتفرم‌ها را دارد و گفت: «بنیاد متولی تخصصی صنعت انیمیشن است و قطعاً در این زمینه نقش دارد، اما این موضوع مسئله‌ای پیچیده و چندوجهی است که بخشی از آن به قوانین و بخشی دیگر به ضمانت‌های اجرایی و برخورد با تخلفات مربوط می‌شود. در این زمینه هماهنگی‌هایی در حال انجام است و طی یک سال گذشته نسبت به ابعاد اقتصادی و فرهنگی قاچاق انیمیشن میان دستگاه‌های دولتی حساسیت بیشتری ایجاد کرده‌ایم. متأسفانه نظارت کافی بر این محصولات وجود ندارد چراکه اساساً حوزه کودک و نوجوان آن‌طور که باید جدی گرفته نمی‌شود. امیدواریم با تدوین مجموعه‌ای از قوانین و آئین‌نامه‌های داخلی، حداکثر ظرف ۶ ماه آینده الزامات لازم در این زمینه را فراهم کنیم.»

مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی درباره شیوه حمایت این نهاد از تولید آثار نیز توضیح داد: «وظیفه ما تهیه‌کنندگی به‌عنوان شخص حقیقی یا حقوقی نیست. بنیاد ملی پویانمایی تنها نهادی است که از صنعت انیمیشن حمایت می‌کند، اما مالکیت آثار را در اختیار نمی‌گیرد. متأسفانه برخی نهاد‌های دولتی با استفاده از بودجه عمومی، مالکیت معنوی آثار را تصاحب می‌کنند و پس از تغییر مدیران، آن محصولات نیز به حاشیه می‌روند و امکان بهره‌برداری از آنها از بین می‌رود. درواقع خود من نیز که سال‌ها در حوزه ساخت انیمیشن فعالیت داشتم، قصد تهیه کنندگی آثار را ندارم.»

جاهدنیا درباره احتمال موازی‌کاری بنیاد ملی پویانمایی با سایر نهاد‌های فعال در این حوزه بیان کرد: «در بنیاد ملی پویانمایی، کارگروه پویانمایی با حضور دستگاه‌های مختلف تشکیل شده است تا از موازی‌کاری جلوگیری شود. تاکنون هیچ نهادی به‌صورت تخصصی متولی صنعت انیمیشن نبوده و دستگاه‌های مختلف عمدتاً در جایگاه تولیدکننده انیمیشن فعالیت کرده‌اند. برای الگوسازی و ایجاد رویه‌های جدید، وارد حوزه ساخت سریال شده‌ایم چراکه ناگزیر هستیم مسیر‌های تازه‌ای ایجاد کنیم و با بخش‌های مختلف حاکمیتی تعامل داشته باشیم. قطعاً بخشی از این سریال‌های انیمیشنی از تلویزیون پخش خواهند شد، اما تمام آثار تولیدشده محدود به این بستر نخواهند بود.»

او درباره قرارداد‌های منعقد شده بنیاد و برخی انتقاد‌ها از این قراداد‌ها توضیح داد: «فیلتر ما در همکاری با افراد حرفه‌ای سخت‌تر است و زیربار برخی مسائل نمی‌رویم، چون ما شرایط فعلی افراد و وضعیت پروژه‌ها را در نظر می‌گیریم. در پروژه اشاره شده، مبالغی عنوان شد که غیرواقعی بودند و ما مسیر رشد فرد را با صدور فاکتور تأمین نمی‌کنیم. در واقع مدل قرارداد‌های ما حق بهره‌برداری است، چون منابع عمومی در اختیار داریم و باید بخشی از آن را برگردانیم.»

مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی درباره میزان بودجه تخصیص‌داده شده به این نهاد توضیح داد: «بودجه مصوب بنیاد در سال گذشته ۶۰ میلیارد تومان بود که از این میزان، ۲۴ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان تخصیص یافت. بودجه امسال نیز ۱۴۰ میلیارد تومان مصوب شده که تاکنون ۱۸ میلیارد تومان آن تخصیص پیدا کرده است.»

وی درباره معیار‌های بنیاد برای عقد قرارداد و حمایت از پروژه‌ها توضیح داد: «به دنبال حاشیه‌سازی نیستیم، اما طبیعتاً معیار‌های ارزیابی برای افراد حرفه‌ای سخت‌گیرانه‌تر خواهد بود. ما صرفاً بر اساس رزومه افراد بودجه اختصاص نمی‌دهیم، بلکه وضعیت فعلی پروژه‌ها را نیز در نظر می‌گیریم. صرف حضور یک کارگردان در یک رویداد بین‌المللی نمی‌تواند به‌عنوان یکی از هزینه‌های پروژه محاسبه شود. امسال هیات‌هایی را به رویداد‌های معتبر بین‌المللی اعزام خواهیم کرد، اما این اعزام‌ها باید در چارچوب مجموعه‌ای از ضوابط و قوانین کشور انجام شود.»

جاهدنیا درباره شرایط قرارداد‌های حمایتی بنیاد اظهار کرد: «در قرارداد‌های ما حق بهره‌برداری از آثار پیش‌بینی شده است چراکه باید بخشی از منابع حمایتی را به چرخه تولید بازگردانیم. میزان حمایت بنیاد در کار‌های کوتاه دانشجویی تا ۱۰۰ درصد است، کوتاه تجربی ۷۰ درصد، نمونه‌سازی سریال ۵۰ درصد و بخش دوم سریال ۳۰ درصد حمایت می‌گیرند.»

مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی در بخش پایانی این نشست درباره تأثیر هوش مصنوعی بر صنعت انیمیشن توضیح داد: «هوش مصنوعی در صنعت انیمیشن یک ابزار است همان‌طور که در مقطعی انیمیشن‌های دوبعدی نیز با استفاده از رایانه و نرم‌افزار تولید شدند. هر ابزار و دانش جدیدی در ابتدا موجی از هیجان ایجاد می‌کند و پس از مدتی جایگاه و کارکرد اصلی خود را پیدا می‌کند. فعالان حوزه انیمیشن حدود پنج سال است که از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، اما ابزار‌های آن همچنان در حال توسعه هستند. امیدواریم این فناوری در آینده بتواند زمان تولید یک اثر سینمایی را از سه سال به ۱۸ ماه کاهش دهد. نکته مهم این است که خلاقیت اصلی همچنان در اختیار انسان باقی بماند. ما در حوزه انیمیشن، هوش مصنوعی را نه‌تنها تهدید و خطری برای این صنعت نمی‌دانیم، بلکه تلاش می‌کنیم از ظرفیت‌های آن بهره ببریم.»