یک متخصص هوش مصنوعی در گفتوگو با آناتک:
غربالگری ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر در جنگ و فعالیت ۱۴۸ مرکز سراج/ کمبود برخی دارو‌های روان‌پزشکی نیازمند رسیدگی فوری است
به گزارش خبرنگار آنا؛ نشست خبری هفته سلامت روان صبح روز یکشنبه ۱۹ مهر ۱۴۰۵ در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برگزار شد.
محمدرضا شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، در این نشست با اشاره به نام‌گذاری روز ۲۰ مهر به‌عنوان روز سلامت روان و رسانه اظهار کرد: شعار امسال این روز «رسانه‌ها؛ راویان رنج‌های نامرئی» است و امیدواریم در هفته سلامت روان بتوانیم با همکاری رسانه‌ها برای ارتقای سواد سلامت روان جامعه گام‌های مؤثری برداریم.
وی با قدردانی از همکاری مرکز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت بهداشت و انجمن‌های علمی و تخصصی افزود: در سال گذشته و به دنبال بحران‌هایی که کشور با آنها مواجه بود، تلاش شد از ظرفیت رسانه‌ها برای ارائه راهکارها و ارتقای سواد سلامت روان استفاده شود.
غربالگری حدود سه میلیون نفر در جریان بحران‌ها
شالبافان با اشاره به اقدامات وزارت بهداشت برای پاسخ‌گویی به نیاز‌های سلامت روان جامعه در بحران‌های سال گذشته گفت: کشور در این مدت، از جنگ ۱۲ روزه و حادثه بندر شهید رجایی تا جنگ رمضان، ماه‌های متعددی را در شرایط بحرانی سپری کرد و مدیریت بحران و پاسخ به نیاز‌های سلامت روان مردم در دستور کار دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد معاونت بهداشت قرار گرفت.
وی افزود: از ابتدای جنگ رمضان تاکنون، حدود سه میلیون و ۲۰۰ هزار نفر در ساختار خدمات سلامت روان کشور تحت غربالگری قرار گرفته‌اند و در صورت نیاز، مداخلات تخصصی دریافت کرده‌اند.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت ادامه داد: در میانه جنگ رمضان، بخش مربوط به خدمات سلامت روان در خط تلفنی ۱۹۰ فعال شد. این بخش در برخی روز‌ها به حدود پنج هزار تماس پاسخ می‌داد و خدمات آن با مشارکت روان‌شناسان دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور ارائه می‌شد.
وی با بیان اینکه این خدمات با مشارکت روان‌شناسان دارای حداقل مدرک کارشناسی ارشد ارائه شده است، افزود: استقبال مردم از این امکان، با توجه به نوپا بودن بخش مشاوره سلامت روان در سامانه ۱۹۰، دلگرم‌کننده بود.
غربالگری علائم اختلال استرس پس از سانحه
شالبافان با اشاره به گروه‌هایی که در جریان بحران‌ها خدمات تخصصی دریافت کرده‌اند، گفت: این خدمات به افرادی که در مناطق آسیب‌دیده و مورد حمله حضور داشتند، افرادی که به‌دلیل مشکلات جسمی به بیمارستان‌ها مراجعه کرده بودند و همچنین افرادی که پس از بحران با علائم اختلالات سلامت روان به مراکز جامع خدمات سلامت مراجعه کردند، ارائه شد.
وی افزود: با همکاری مرکز مدیریت شبکه، غربالگری علائم اختلال استرس پس از سانحه یا PTSD نیز در سامانه یکپارچه بهداشت کشور، موسوم به «سیب»، تعریف شده است.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت توضیح داد: در کنار غربالگری اضطراب، افسردگی و سایر مشکلات سلامت روان، اکنون علائم اولیه اختلال استرس پس از سانحه نیز بررسی می‌شود تا افراد نیازمند خدمات تخصصی شناسایی شوند.
افزایش مراکز سراج از چهار به ۱۴۸ مرکز
شالبافان توسعه برنامه «سراج» را یکی دیگر از اقدامات مهم وزارت بهداشت در حوزه سلامت روان دانست و گفت: سراج الگویی یکپارچه برای ارائه خدمات سلامت روان است که از سطح نخست خدمات آغاز می‌شود و در سطح دوم، خدمات تخصصی با حضور روان‌پزشک، روان‌شناس و مددکار اجتماعی به افرادی ارائه می‌شود که به مداخلات گسترده‌تر و حمایت‌های بین‌بخشی نیاز دارند.
وی با اشاره به توسعه این مراکز در کشور افزود: در پایان سال گذشته چهار مرکز سراج فعال بود و در ابتدای اردیبهشت ۱۴۰۵، پانزدهمین مرکز در شهرستان میناب افتتاح شد. پس از آن و با توجه به درخواست‌های مکرر دانشگاه‌های علوم پزشکی برای توسعه این برنامه، با دستور وزیر بهداشت و همکاری معاونت بهداشت، معاونت درمان و سایر بخش‌های وزارتخانه، تعداد مراکز به ۱۴۸ مورد افزایش یافت.
شالبافان ادامه داد: همچنان درخواست‌هایی از دانشگاه‌های علوم پزشکی برای راه‌اندازی مراکز جدید دریافت می‌شود که نشان‌دهنده احساس نیاز به این خدمات و اهمیت توسعه آنها در مناطق مختلف کشور است.
خدمات سلامت روان رایگان است
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با تأکید بر رایگان بودن خدمات ارائه‌شده در این برنامه‌ها گفت: خدمات سلامت روان از طریق سامانه ۱۹۰، مراکز جامع خدمات سلامت و مراکز سراج به‌صورت رایگان ارائه می‌شود.
وی افزود: برنامه سراج در ساختار ارجاع شبکه بهداشت و درمان تعریف شده است و افرادی که به خدمات تخصصی‌تر نیاز دارند، می‌توانند از این مسیر خدمات مورد نیاز خود را دریافت کنند.
شالبافان با اشاره به همکاری دستگاه‌های مختلف در توسعه این برنامه اظهار کرد: وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، انجمن‌های علمی و سازمان‌های مردم‌نهاد در این مسیر همراهی کرده‌اند و این همکاری‌ها به ارائه خدمات مؤثرتر به جامعه کمک می‌کند.
ضرورت شنیدن روایت بیماران و خانواده‌ها
وی با تأکید بر اهمیت گفتوگو درباره سلامت روان گفت: جامعه امروز به فضایی نیاز دارد که افراد بتوانند روایت‌ها و تجربه‌های خود را بیان کنند، شنیده شوند و برای دریافت کمک احساس امنیت داشته باشند.
شالبافان افزود: شعار «شنیدن روایت‌های جامعه، گامی برای عبور از بحران» نیز با توجه به همین نیاز انتخاب شده است. پیش از این نیز پویش «بازگشت به آرامش پس از بحران» طراحی و اطلاع‌رسانی شده بود و کتابچه‌های آموزشی مرتبط با ارتقای سواد سلامت روان در اختیار رسانه‌ها قرار گرفته است.
وی با اشاره به اهمیت شناخت اختلال استرس پس از سانحه گفت: مردم امروز درباره اضطراب، افسردگی و وسواس اطلاعات بیشتری دارند، اما آگاهی عمومی درباره اختلال استرس پس از سانحه همچنان نیازمند تقویت است و رسانه‌ها می‌توانند در شناساندن این اختلال و راه‌های دریافت کمک نقش مؤثری ایفا کنند.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با اشاره به نتایج مطالعه‌ای که در کشور نهایی شده و به‌تازگی در یکی از مجلات معتبر بین‌المللی به چاپ رسیده است، افزود: بر اساس این مطالعه، مردم درباره نیاز به دریافت کمک در حوزه سلامت روان و نادرست بودن برخی باور‌های غیرعلمی درباره بیماری‌های روان‌پزشکی اطلاعات مناسبی دارند؛ با این حال، همچنان در گفتوگو با بیماران روان‌پزشکی و خانواده‌های آنان فاصله وجود دارد و افراد تمایل کمتری دارند درباره مشکلات خود یا نزدیکانشان صحبت کنند.
وی تأکید کرد: ترویج فرهنگ شنیدن و شنیده‌شدن، به‌ویژه در شرایط دشوار امروز، یکی از نیاز‌های اصلی جامعه است.
افسردگی شایع‌ترین اختلال روانی در کشور است
شالبافان در پاسخ به پرسشی درباره شایع‌ترین اختلالات روانی در کشور اظهار کرد: بر اساس آخرین پیمایش انجام‌شده در سال ۱۴۰۱، افسردگی شایع‌ترین اختلال روانی در جامعه ایران است. پس از آن نیز اختلالات اضطرابی و سایر اختلالات روانی در جامعه مشاهده می‌شوند.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت درباره پوشش بیمه‌ای خدمات روان‌شناختی و روان‌پزشکی گفت: تا جایی که اطلاع دارم، خدمات روان‌درمانی در مراکز دولتی در حال حاضر تحت پوشش بیمه‌ها قرار دارد. خدمات پزشکی و روان‌پزشکی نیز مانند سایر تخصص‌ها، در بخش‌های دولتی و خصوصی تابع ضوابط پوشش بیمه‌ای است.
وی افزود: با این حال، لازم است پوشش خدمات سلامت روان در بخش دولتی گسترش یابد و در بخش خصوصی نیز سازوکار‌های مشخص‌تر و مبتنی بر رویکرد‌های علمی و شواهد معتبر برای ارائه این خدمات تعریف شود تا منابع مالی حوزه سلامت به شکل مؤثرتری مدیریت شود.
شالبافان با تأکید بر ضرورت توسعه پوشش بیمه‌ای خدمات سلامت روان ادامه داد: با توجه به نیاز امروز جامعه، لازم است اقدامات بیشتر و ملموس‌تری برای گسترش این پوشش در کوتاه‌ترین زمان ممکن انجام شود. تلاش‌هایی در این زمینه در حال انجام است و بخش‌های مختلف وزارت بهداشت نیز با این ضرورت موافق‌اند. همکاران معاونت درمان می‌توانند درباره اقدامات انجام‌شده و برنامه‌های این حوزه توضیحات بیشتری ارائه کنند.
کمبود برخی دارو‌های روان‌پزشکی نیازمند رسیدگی فوری است
شالبافان در پاسخ به پرسش خبرنگار آنا درباره کمبود دارو‌های روان‌پزشکی اظهار کرد: موضوع تأمین دارو‌های مورد نیاز بیماران روان‌پزشکی نیازمند توجه ویژه است و بخش‌های مختلف وزارت بهداشت با دستور وزیر، این موضوع را پیگیری می‌کنند.
وی افزود: این مسئله بار‌ها از سوی بخش‌های مختلف وزارت بهداشت و انجمن‌های علمی رصد شده و راهکار‌هایی برای رفع مشکلات مطرح شده است. با این حال، مشکلات موجود در صنعت داروسازی کشور همچنان بر تأمین برخی دارو‌ها اثر گذاشته است.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت تصریح کرد: برخی دارو‌های روان‌پزشکی با کمبود جدی مواجه‌اند و امیدواریم همکاران سازمان غذا و دارو در کوتاه‌ترین زمان ممکن این مشکلات را برطرف کنند.
وی ادامه داد: در برخی موارد، دارو‌های دیگری وجود دارند که می‌توانند دست‌کم به‌طور موقت جایگزین دارو‌های دچار کمبود شوند، اما جایگزینی برای همه بیماران امکان‌پذیر نیست. بعضی بیماران، به‌ویژه در حوزه بیماری‌های روان‌پزشکی، ممکن است نتوانند به‌راحتی داروی خود را حتی با داروی مشابه جایگزین کنند؛ بنابراین تأمین پیوسته و مناسب دارو‌های مورد نیاز این بیماران اهمیت زیادی دارد.
ضرورت توجه بیشتر به گروه‌های آسیب‌پذیر و کم‌توان
شالبافان در ادامه درباره خدمات سلامت روان برای گروه‌های آسیب‌پذیر و کم‌توان گفت: روز پنجشنبه ۲۳ مهر به سلامت روان این گروه‌ها اختصاص یافته است و لازم است توجه ویژه‌ای به افراد دارای کم‌توانی جسمی و روانی و همچنین بیماران مبتلا به اختلالات مزمن روان‌پزشکی داشته باشیم.
وی با اشاره به نقش سازمان بهزیستی در حمایت از افراد کم‌توان و بیماران مزمن افزود: وزارت بهداشت نیز به‌عنوان متولی سلامت روان جامعه، برنامه‌هایی برای حمایت از این گروه‌ها دارد و در این زمینه با انجمن‌های مرتبط جلساتی برگزار شده است تا دغدغه‌ها و راهکارهای پیشنهادی بررسی و پیگیری شود.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت ادامه داد: حمایت از افراد دارای مشکلات مزمن جسمی یا روان‌پزشکی نیازمند همکاری بین‌بخشی است. در برنامه‌های سالانه وزارت بهداشت، اقداماتی برای حمایت از این افراد پیش‌بینی شده و در برخی موارد، دریافت دارو و خدمات درمانی با پوشش حمایتی بیشتری انجام می‌شود یا به‌صورت رایگان در اختیار آنان قرار می‌گیرد.
وی تأکید کرد: با وجود اقدامات انجام‌شده، همچنان لازم است حمایت‌ها گسترده‌تر شود و خدمات با پوشش بیشتری در اختیار گروه‌های آسیب‌پذیر و کم‌توان قرار گیرد.
انگ بیماری‌های روان‌پزشکی همچنان نیازمند مقابله جدی است
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، با اشاره به تداوم انگ اجتماعی درباره بیماری‌های روان‌پزشکی اظهار کرد: هنوز در جامعه با این تصور مواجهیم که مراجعه به روان‌شناس یا روان‌پزشک نشانه ضعف است و گاهی به افرادی که برای دریافت خدمات تخصصی مراجعه می‌کنند، گفته می‌شود مشکلی ندارند یا باید خودشان را قوی‌تر نشان دهند.
وی افزود: این در حالی است که درباره بیماری‌هایی مانند دیابت یا فشار خون، معمولاً چنین برخوردی با بیمار صورت نمی‌گیرد. این تفاوت نشان می‌دهد که آگاهی عمومی درباره بیماری‌های روان‌پزشکی و دلایل بروز آنها همچنان نیازمند ارتقاست.
تجربه‌های مثبت درمان باید در جامعه بازگو شود
شالبافان با تأکید بر نقش رسانه‌ها در کاهش انگ بیماری‌های روان‌پزشکی گفت: یکی از مهم‌ترین راهکارها، افزایش سواد سلامت روان جامعه است؛ مردم باید بدانند اختلالات روان‌پزشکی مانند بیماری‌های جسمی می‌توانند به دلایل مختلف ایجاد شوند و نباید آنها را به ضعف یا ناتوانی فرد نسبت داد.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با اشاره به اهمیت شنیدن تجربه‌های بیماران ادامه داد: افراد کمتر فرصت پیدا می‌کنند درباره مشکلات سلامت روان خود صحبت کنند و جامعه نیز کمتر به تجربه‌های آنان گوش می‌دهد. درحالی‌که مطالعات نشان داده‌اند به‌اشتراک‌گذاشتن تجربه‌های مثبت افرادی که با دریافت خدمات تخصصی بهبود یافته‌اند، می‌تواند در کاهش انگ بیماری‌های روان‌پزشکی مؤثر باشد.
وی افزود: البته افرادی که تجربه نامناسبی از دریافت خدمات داشته‌اند نیز حق دارند تجربه خود را بیان کنند و در صورت مواجهه با رفتار غیرحرفه‌ای، موضوع را پیگیری کنند. در عین حال، لازم است تجربه‌های مثبت درمان نیز بیشتر بازگو شود تا افراد برای دریافت کمک احساس نگرانی یا شرم نداشته باشند.
انگ اجتماعی، کودکان و افراد دارای اختلالات رشدی را منزوی می‌کند
در ادامه این نشست، جواد علاقه‌مند، رئیس انجمن روان‌پزشکی کودک و نوجوان ایران، با اشاره به پیامد‌های انگ اجتماعی برای کودکان و نوجوانان دارای اختلالات روان‌پزشکی و رشدی گفت: این مسئله به‌ویژه درباره افراد دارای اختلال طیف اوتیسم، کم‌توانی ذهنی و اختلالات جدی یادگیری دیده می‌شود.
وی توضیح داد: انگ اجتماعی می‌تواند در فرد و خانواده او احساس گناه، شرم و خجالت ایجاد کند و به انزوای اجتماعی منجر شود. این انزوا نیز ممکن است چرخه‌ای معیوب به وجود آورد؛ به‌گونه‌ای که فرد فرصت کمتری برای یادگیری مهارت‌های ارتباطی و اجتماعی، تقویت اعتمادبه‌نفس و کسب مهارت‌های مورد نیاز زندگی پیدا کند.
علاقه‌مند با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت‌های افراد دارای اختلالات رشدی افزود: برخی از این افراد در نوجوانی، جوانی و بزرگسالی توانایی انجام فعالیت‌های مختلف را دارند و می‌توانند متناسب با توانایی‌های خود در محیط‌های کاری و اجتماعی نقش‌آفرینی کنند.
وی ادامه داد: در برخی کشورها، برای اشتغال این افراد سازوکار‌های حمایتی و مشوق‌هایی در نظر گرفته می‌شود تا کارفرمایان برای استخدام آنان ترغیب شوند. فراهم‌کردن فرصت مشارکت اجتماعی و شغلی، علاوه بر استفاده از توانایی‌های این افراد، می‌تواند به کاهش انگ اجتماعی نیز کمک کند.
ضرورت افزایش حمایت از سلامت روان
رئیس انجمن روان‌پزشکی کودک و نوجوان ایران با اشاره به اهمیت منابع مالی در ارائه خدمات سلامت روان گفت: توسعه خدمات تنها با افزایش بودجه محقق نمی‌شود و به سیاست‌گذاری دقیق و استفاده مؤثر از منابع نیز نیاز دارد. با این حال، تأمین منابع کافی یکی از عوامل مهم در گسترش خدمات سلامت روان و افزایش دسترسی مردم به این خدمات است.
شالبافان: ارتقای سلامت روان به همکاری بین‌بخشی نیاز دارد
شالبافان در پاسخ به پرسشی درباره پراکندگی برنامه‌های سلامت روان، تعدد مراکز مشاوره و ضرورت تکمیل نظام ارجاع اظهار کرد: وزارت بهداشت بر اساس اسناد بالادستی، مسئولیت تولیت سلامت عمومی و سلامت روان را بر عهده دارد، اما ارتقای سلامت روان بدون مشارکت سایر دستگاه‌ها امکان‌پذیر نیست.
وی افزود: نهاد‌های مختلف در کشور در حوزه سلامت روان مسئولیت‌ها و امکاناتی دارند و لازم است این ظرفیت‌ها به‌صورت هماهنگ و هم‌افزا به کار گرفته شوند تا خدمات با بیشترین اثربخشی و کمترین هزینه در اختیار مردم قرار گیرد.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت ادامه داد: تجربه‌های داخلی و جهانی نشان می‌دهد برخی مداخلات سلامت روان اثربخشی مناسبی دارند. این تجربه‌ها باید با توجه به فرهنگ و نیاز‌های جامعه ایران بومی‌سازی شوند و در قالب برنامه‌ای منسجم به اجرا درآیند.
مراکز سراج؛ مسیری برای تکمیل چرخه ارجاع
شالبافان یکی از اهداف اصلی برنامه سراج را ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف و تکمیل چرخه ارجاع دانست و گفت: این برنامه در سطح ملی با مشارکت دستگاه‌های ذی‌نفع و در سطح شهرستان‌ها با هماهنگی بخش‌های مختلف و فرمانداری‌ها اجرا می‌شود.
وی افزود: در مناطقی که برنامه سراج به‌صورت منسجم اجرا شده، گزارش‌هایی از کاهش بستری بیماران روان‌پزشکی، افزایش سواد سلامت روان، افزایش شناسایی بیماران و کاهش اقدام به خودکشی و خودکشی منجر به مرگ ارائه شده است. تحقق این نتایج به همکاری و هم‌افزایی بخش‌های مختلف وابسته است.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت تأکید کرد: حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد عوامل مؤثر بر سلامت، از جمله سلامت روان، خارج از اختیار مستقیم وزارت بهداشت قرار دارند؛ ازاین‌رو، این وزارتخانه علاوه بر ارائه خدمات، باید برای جلب همکاری سایر دستگاه‌ها نیز مطالبه‌گری کند.
وی درباره تکمیل نظام ارجاع گفت: در مناطقی که مراکز سراج فعالیت مؤثری دارند، بخش‌هایی مانند آموزش‌وپرورش در قالب برنامه نماد، سازمان بهزیستی و هلال‌احمر در شرایط بحرانی می‌توانند افراد نیازمند را به مسیر‌های مشخص دریافت خدمات تخصصی هدایت کنند. این افراد می‌توانند از خدمات روان‌پزشکی، روان‌شناسی و مددکاری اجتماعی در چارچوب این برنامه بهره‌مند شوند.
شالبافان افزود: ارزیابی‌های انجام‌شده در برخی مناطق نشان می‌دهد برای مشاهده نتایج پایدار این برنامه، از جمله کاهش برخی پیامد‌های اختلالات روانی، ممکن است به دو تا سه سال اجرای منسجم اقدامات بین‌بخشی نیاز باشد.
هدف‌گذاری برای توسعه مراکز سراج به ۳۰۰ مرکز
وی با اشاره به فعالیت ۱۴۸ مرکز سراج در کشور گفت: هدف‌گذاری وزارت بهداشت، توسعه این مراکز به ۳۰۰ مرکز در افق دو سال آینده است. در این مسیر، مناطق پرخطر و کم‌برخوردار که نیاز بیشتری به خدمات دارند، در اولویت قرار می‌گیرند.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت ادامه داد: برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع نیز می‌تواند به توزیع عادلانه‌تر نیروی تخصصی و افزایش دسترسی مردم به خدمات سلامت روان کمک کند.
وی با اشاره به غربالگری حدود سه میلیون و ۲۰۰ هزار نفر در چارچوب مداخلات مرتبط با بحران گفت: از میان افراد غربالگری‌شده، حدود ۷۰۰ هزار نفر به مداخلات روان‌شناختی نیاز داشته‌اند و گروهی نیز به خدمات دارویی نیازمند بوده‌اند. البته بخشی از این افراد در شهرستان‌هایی زندگی می‌کنند که هنوز مرکز سراج در آنها راه‌اندازی نشده است.
شالبافان تأکید کرد: مراکز سراج باید در کنار شبکه بهداشت و درمان، پشتیبان ارائه خدمات سلامت روان باشند تا افراد بدانند برای دریافت کمک به کجا مراجعه کنند و از خدمات رایگان دولتی بهره‌مند شوند.
آموزش روان‌شناسان برای مداخله در بحران‌ها
شالبافان در پاسخ به پرسشی درباره آمادگی روان‌شناسان برای ارائه خدمات در بحران‌ها و بلایا اظهار کرد: مداخلات سلامت روان در شرایط بحران باید مبتنی بر شواهد علمی و متناسب با فرهنگ جامعه باشد. در سال‌های گذشته، از جمله پس از زلزله بم، تجربه‌های مختلفی در این زمینه به دست آمده و بسته‌های آموزشی نیز متناسب با نیاز‌ها به‌روزرسانی شده‌اند.
وی افزود: در ساختار شبکه بهداشت و درمان کشور حدود سه هزار و ۴۰۰ روان‌شناس فعالیت می‌کنند و آموزش‌های تکمیلی برای آنان، از جمله مداخلات روان‌شناختی در بحران‌ها و بلایا، در نظر گرفته شده است.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت ادامه داد: در فاصله میان جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، بسته‌های آموزشی روان‌شناسان با کمک انجمن علمی روان‌شناسی ایران به‌روزرسانی شد و دوره‌های آموزشی نیز برای روان‌شناسان دستگاه‌های مختلف برگزار شد. محتوای آموزشی تهیه‌شده در اختیار نهاد‌های دیگر قرار گرفت و دسترسی روان‌شناسان کشور به این منابع فراهم شد.
وی افزود: همچنین با همکاری انجمن علمی روان‌پزشکان ایران، بسته‌ای آموزشی برای درمان دارویی اختلالات مرتبط با استرس پس از سانحه ویژه پزشکان غیرروان‌پزشک تدوین شد تا پزشکان عمومی و سایر متخصصان فعال در مراکز درمانی نیز بتوانند از آن استفاده کنند.
حمایت روانی از پزشکان و پرستاران در اولویت است
شالبافان در پاسخ به پرسشی درباره فشار روانی واردشده بر پزشکان، پرستاران و سایر کارکنان نظام سلامت گفت: کارکنان حوزه سلامت در بحران‌ها و حوادث دشوار، با وجود فشار‌های زیادی که خود متحمل می‌شوند، به ارائه خدمات به مردم ادامه می‌دهند؛ با این حال، سلامت روان این افراد نیز باید به‌طور جدی مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: این مسئولیت تنها متوجه وزارت بهداشت نیست و دستگاه‌ها و نهاد‌های مختلف باید برای حمایت از سلامت روان کارکنان خود، به‌ویژه افرادی که در معرض مستقیم صحنه‌های آسیب‌زا و شرایط پراسترس قرار دارند، برنامه داشته باشند.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با اشاره به راه‌اندازی سامانه ارزیابی سلامت روان کارکنان نظام سلامت در اردیبهشت‌ماه گفت: در این سامانه، کارکنان می‌توانستند به‌صورت ناشناس از نظر اختلالات شایع سلامت روان، از جمله اضطراب، افسردگی و اختلال استرس پس از سانحه، وضعیت خود را بررسی کنند.
وی ادامه داد: افرادی که در این ارزیابی‌ها نیازمند کمک تشخیص داده می‌شدند، در صورت تمایل می‌توانستند اطلاعات تماس خود را ثبت کنند تا از سوی روان‌شناسان دانشگاه‌های علوم پزشکی برای دریافت خدمات رایگان پیگیری شوند.
شالبافان افزود: تعداد قابل‌توجهی از کارکنان به این سامانه مراجعه کردند و در ارزیابی‌های اولیه، بیش از ۸۰ درصد افرادی که خدمات دریافت کرده بودند، اعلام کردند این خدمات برایشان مناسب بوده و به بهبود وضعیت آنان کمک کرده است.
وی تأکید کرد: با وجود این نتایج، لازم است دسترسی به خدمات گسترش یابد، پیگیری‌های مستمر برای کارکنان نیازمند حمایت تعریف شود و همکاری خود افراد نیز برای بهره‌مندی از درمان‌های دارویی و غیردارویی ادامه داشته باشد.
هشدار درباره درمان‌های گران‌قیمت و فاقد شواهد علمی
شالبافان با اشاره به ضرورت آگاهی مردم از خدمات موجود سلامت روان گفت: دریافت خدمات روان‌شناختی در بحران لزوماً به درمان‌های پیچیده و گران‌قیمت نیاز ندارد و افراد می‌توانند از طریق مراکز معرفی‌شده، بدون پرداخت هزینه یا با هزینه‌ای اندک خدمات مورد نیاز خود را دریافت کنند.
وی افزود: مردم باید درباره ادعا‌هایی که در فضای مجازی یا محیط‌های دیگر درباره درمان قطعی مشکلات روانی در مدت کوتاه و با استفاده از روش‌های خاص مطرح می‌شود، احتیاط کنند؛ به‌ویژه اگر این روش‌ها پشتوانه علمی مشخصی نداشته باشند.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت ادامه داد: درمان‌های روان‌پزشکی و روان‌شناختی ممکن است به زمان، پیگیری و همکاری فرد نیاز داشته باشند، اما لزوماً درمان‌هایی گران‌قیمت نیستند. روان‌درمانی، درمان دارویی تحت نظر روان‌پزشک و حمایت‌های اجتماعی و خانوادگی می‌توانند در بهبود وضعیت افراد نقش داشته باشند.
حدود سه هزار روان‌پزشک در کشور فعالیت می‌کنند
شالبافان در پاسخ به پرسشی درباره تعداد روان‌شناسان و روان‌پزشکان کشور گفت: برآورد‌ها نشان می‌دهد حدود ۱۰۰ هزار روان‌شناس عضو سازمان نظام روان‌شناسی و مشاوره هستند و نزدیک به ۳۰۰ هزار دانشجو نیز در این حوزه تحصیل می‌کنند؛ هرچند این آمار‌ها تقریبی است.
وی افزود: از نظر تعداد نیروی انسانی، وضعیت کشور در مقایسه با برخی کشور‌های هم‌تراز نامناسب نیست، اما کیفیت آموزش و مهارت‌های بالینی فارغ‌التحصیلان باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد. لازم است دانشگاه‌های تربیت‌کننده روان‌شناس، آموزش‌های خود را ارتقا دهند تا فارغ‌التحصیلان با نیاز کمتری به آموزش تکمیلی بتوانند خدمات تخصصی ارائه کنند.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با اشاره به وضعیت روان‌پزشکان نیز گفت: برآورد تقریبی از فعالیت حدود سه هزار روان‌پزشک در کشور حکایت دارد. با وجود تربیت دستیاران روان‌پزشکی در دانشگاه‌های مختلف، همچنان در برخی حوزه‌های تخصصی، از جمله روان‌پزشکی کودک و نوجوان، به تربیت نیروی بیشتر نیاز داریم.
وی تأکید کرد: علاوه بر تعداد نیروها، توزیع جغرافیایی آنان نیز اهمیت دارد. در برخی شهرستان‌ها و مناطق برخوردار، تعداد روان‌شناس و روان‌پزشک ممکن است بیش از میزان دسترسی مردم به خدمات باشد، درحالی‌که مناطق کمتر برخوردار با کمبود جدی نیروی متخصص مواجه‌اند.
شالبافان افزود: برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع می‌تواند به توزیع عادلانه‌تر نیروی تخصصی کمک کند؛ البته این امر باید با حمایت مناسب از خدمات ارائه‌شده همراه باشد.
بررسی دوباره وضعیت سلامت روان جامعه
وی در پاسخ به پرسشی درباره آخرین وضعیت شیوع اختلالات روانی در استان‌های مختلف گفت: آخرین پیمایش کشوری که اطلاعات آن به‌طور گسترده منتشر شده، مربوط به سال ۱۴۰۱ است و بر اساس آن، افسردگی شایع‌ترین اختلال روانی در کشور به شمار می‌رود.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت ادامه داد: مطالعات مشابه در بسیاری از کشورها معمولاً در فاصله‌های هفت تا ۱۰ ساله انجام می‌شوند، اما با توجه به شرایط خاص کشور، برنامه‌ریزی‌هایی برای اجرای مطالعه جدید با همکاری بخش‌های پژوهشی وزارت بهداشت و دانشگاه‌های علوم پزشکی در حال انجام است.
وی افزود: بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد مناطقی که در سال گذشته با بحران‌های بیشتری مواجه بوده‌اند، با افزایش مشکلات سلامت روان نیز روبه‌رو شده‌اند؛ با این حال، برای اظهارنظر دقیق درباره وضعیت استانها و مقایسه میزان اختلالات در مناطق مختلف، انجام مطالعه‌ای گسترده و علمی ضروری است.
انتهای پیام/
