عکس کودک را در اینترنت منتشر کنیم یا خیر؟

به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، محمدمهدی سیدناصری حقوقدان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بین‌الملل کودکان: وقتی «فرزند من است» به معنای «هر کاری با تصویرش می‌توانم انجام دهم» نیست.

انتشار تصویر فرزند در شبکه‌های اجتماعی برای بسیاری از والدین به یک رفتار روزمره تبدیل شده است. عکس تولد، جشن مدرسه، سفر، موفقیت ورزشی، لحظه خواب یا حتی یک رفتار بامزه کودک ممکن است در عرض چند ثانیه در معرض دید ده‌ها یا صد‌ها نفر قرار گیرد.

اما در پس این رفتار ظاهراً ساده، یک مسئله مهم حقوقی وجود دارد: چه کسی حق دارد درباره انتشار تصویر کودک تصمیم بگیرد؟

پاسخ ساده نیست؛ زیرا والدین مسئولیت قانونی و تربیتی نسبت به کودک دارند، اما کودک نیز شخصیت و حقوق مستقل دارد.

ماده ۱۶ کنوانسیون حقوق کودک از حریم خصوصی و حیثیت کودک حمایت می‌کند. بنابراین، تصویر کودک را نمی‌توان صرفاً یک دارایی خانوادگی تلقی کرد که والدین بدون توجه به پیامد‌های آینده آن هرگونه استفاده‌ای از آن داشته باشند.

مفهوم مهمی که در سال‌های اخیر در ادبیات حقوق کودک و فناوری مورد توجه قرار گرفته، ردپای دیجیتال کودک است.

کودکی که امروز هیچ کنترلی بر انتشار تصویر خود ندارد، ممکن است سال‌ها بعد با مجموعه‌ای از تصاویر مواجه شود که دیگر امکان حذف کامل آنها از اینترنت وجود نداشته باشد.

این مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که تصویر کودک در موقعیتی خصوصی، شرم‌آور یا آسیب‌پذیر منتشر شده باشد.

والدین باید پیش از انتشار هر تصویر چند سؤال ساده از خود بپرسند: آیا کودک در این تصویر قابل شناسایی است؟ آیا مکان، مدرسه یا اطلاعات دیگری درباره او آشکار می‌شود؟ آیا این تصویر ممکن است در آینده موجب خجالت یا آسیب به کودک شود؟ آیا کودک به اندازه‌ای از رشد رسیده که بتوان نظرش را پرسید؟ و آیا واقعاً ضرورتی برای عمومی کردن این تصویر وجود دارد؟

در مورد نوجوانان، نظر خود آنان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اگر کودک می‌گوید «نمی‌خواهم این عکس منتشر شود»، بی‌توجهی به این نظر نمی‌تواند صرفاً با عبارت «من مادر یا پدر تو هستم» توجیه شود.

ماده ۱۲ کنوانسیون حقوق کودک، با توجه به سن و میزان بلوغ کودک، حق او را برای ابراز نظر در امور مربوط به خودش به رسمیت می‌شناسد.

از این منظر، آموزش حریم خصوصی باید از خانه شروع شود. والدین باید همان‌گونه که از دیگران انتظار دارند بدون اجازه از عکس خودشان استفاده نکنند، به کودک نیز احترام به تصویر و اطلاعات شخصی را آموزش دهند.

قاعده ساده، اما مهم این است: قبل از انتشار تصویر کودک، باید از خود پرسید آیا این تصویر را اگر خودش در سن بالاتر ببیند، همچنان تصمیم امروز ما را خواهد پذیرفت؟ همه خاطرات زیبا لازم نیست عمومی شوند. گاهی بهترین شکل حفاظت از خاطره، نگه داشتن آن در آلبوم خانوادگی است.