بازگشایی مدارس چه اثری بر آلودگی هوای تهران دارد؟

به گزارش خبرگزاری آنا، بازگشایی مدارس یکی از رویدادهای مهم شهری است که معمولاً با تغییر در الگوی تردد و افزایش سفرهای روزانه همراه می‌شود. افزایش تردد خودروها در این شرایط می‌تواند به انتشار بیشتر آلاینده‌های ناشی از منابع متحرک منجر شود.

در همین راستا، شرکت کنترل کیفیت هوای تهران با مقایسه وضعیت کیفیت هوا در هفته پایانی شهریورماه ۱۴۰۴، پیش از بازگشایی مدارس و هفته نخست مهرماه ۱۴۰۴، پس از آغاز سال تحصیلی، تأثیر احتمالی تغییر الگوی تردد بر غلظت آلاینده‌های هوا را بررسی کرده است.

نتایج این بررسی نشان می‌دهد هم‌زمان با بازگشایی مدارس و تغییر الگوی سفرهای شهری طی سال گذشته، غلظت برخی آلاینده‌های گازی مرتبط با احتراق و تردد خودروها در ساعات اوج افزایش داشته است. در پیک صبحگاهی، غلظت منوکسیدکربن (CO)، منوکسید نیتروژن (NO)، دی‌اکسید نیتروژن (NO₂) و دی‌اکسید گوگرد (SO₂) به‌ترتیب ۲۴، ۴۲، ۸ و ۱۴ درصد افزایش داشته است. در پیک عصرگاهی نیز این افزایش به‌ترتیب ۱۳، ۴۵، ۱۱ و ۱۰ درصد گزارش شده است.

هم‌زمان، بر اساس داده‌های شرکت کنترل ترافیک تهران، طول صف ترافیک در ساعات اوج صبحگاهی پس از بازگشایی مدارس در سال گذشته افزایش قابل‌توجهی داشته و این افزایش به‌مراتب بیشتر از افزایش غلظت آلاینده‌ها بوده است. این موضوع نشان می‌دهد اگرچه افزایش تردد خودروها ناشی از بازگشایی مدارس به‌ویژه در ساعات صبحگاهی، بر افزایش آلاینده‌های ناشی از منابع متحرک اثرگذار بوده اما تغییرات ترافیک و آلودگی هوا الزاماً به یک میزان و هم‌زمان رخ نمی‌دهند و عوامل دیگری نیز بر کیفیت هوا تأثیرگذار هستند.

برای نمونه، اگرچه پس از بازگشایی مدارس، افزایش ترافیک در پیک صبحگاهی به‌مراتب بیشتر از پیک عصرگاهی بوده است اما بیشینه غلظت اکثر آلاینده‌ها در ساعات عصر و شب و در برخی موارد با تأخیر نسبت به ساعات اوج ترافیک رخ داده است. این موضوع نشان می‌دهد شدت ترافیک به‌تنهایی تعیین‌کننده میزان و زمان اوج آلودگی هوا نیست و عواملی مانند شرایط جوی، تجمع آلاینده‌ها، کاهش توان تهویه جو و میزان انتشار از سایر منابع آلودگی نیز می‌توانند در شکل‌گیری و جابه‌جایی پیک غلظت آلاینده‌ها نقش داشته باشند.

الگوی ذرات معلق کوچک‌تر از ۲.۵ میکرون در بازه مورد بررسی طی سال گذشته متفاوت بود، به‌طوری‌که غلظت این آلاینده در هفته نخست مهرماه، در پیک صبحگاهی ۲۳ درصد و در پیک عصرگاهی ۳۲ درصد نسبت به هفته پایانی تابستان کاهش یافت. اگرچه ترافیک و انتشار ناشی از خودروها از عوامل مهم و مؤثر بر غلظت ذرات معلق کوچک‌تر از ۲.۵ میکرون در شهر تهران هستند، اما سهم این عامل در همه زمان‌ها یکسان نیست. به‌ویژه در برخی روزها در فصول گرم و خشک، وقوع طوفان‌های حامل گرد و خاک می‌تواند نقش پررنگ‌تری در تولید ذرات معلق داشته باشد و سهم نسبی ترافیک را کاهش دهد؛ شرایطی که در روزهای پایانی شهریورماه و هم‌زمان با ورود ریزگردها به شهر مشاهده شد.

با وجود آنکه غلظت آلاینده‌های هوا تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل از جمله شرایط جوی و منابع مختلف انتشار قرار دارد، منابع متحرک همچنان سهم قابل‌ توجهی در آلودگی هوای تهران دارند و مدیریت ترافیک و کاهش انتشار ناشی از خودروها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این موضوع در زمان بازگشایی مدارس و طول سال تحصیلی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند چراکه کودکان و دانش‌آموزان از گروه‌های حساس جامعه هستند و کاهش مواجهه آنان با آلودگی هوا از اولویت‌های مهم مدیریت شهری به شمار می‌رود.

بر این اساس، روان‌سازی ترافیک، کاهش زمان توقف خودروها، تقویت و تسهیل استفاده از حمل‌ونقل عمومی و مدیریت سفرهای غیرضروری می‌تواند نقش مهمی در جلوگیری از افزایش بیش از حد انتشار آلاینده‌ها داشته باشد. بررسی تجربه سال‌های گذشته نیز با همین هدف انجام شده است تا با شناخت بهتر الگوی تغییرات ترافیک و آلودگی هوا در شهر تهران، زمینه برای مدیریت مؤثرتر ترافیک در آغاز سال تحصیلی جدید و به حداقل رساندن اثر احتمالی افزایش تردد بر کیفیت هوا فراهم شود.