آیا والدین مالک خاطرات دیجیتال فرزندشان هستند؟

به گزارش خبرگزاری آنا، محمدمهدی سیدناصری حقوقدان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بین‌الملل کودکان: ممکن است یک کودک هنوز به دنیا نیامده باشد، اما نخستین ردپای دیجیتال او در اینترنت شکل گرفته باشد. تصویری از سونوگرافی، انتخاب نام، خبر تولد، نخستین عکس، نخستین جشن تولد و ده‌ها تصویر و اطلاعات دیگر می‌تواند سال‌ها پیش از آنکه کودک توانایی فهم مفهوم حریم خصوصی را پیدا کند، در فضای دیجیتال منتشر شود.

این پدیده یک پرسش بنیادین ایجاد می‌کند که آیا والدین حق دارند درباره هویت دیجیتال فرزند خود هر تصمیمی که می‌خواهند بگیرند؟

البته والدین مسئول مراقبت از کودک‌اند و انتشار تصویر یا خاطره‌ای از زندگی خانوادگی لزوماً اقدامی زیان‌بار نیست. مسئله از جایی آغاز می‌شود که حجم گسترده‌ای از اطلاعات درباره کودک بدون امکان انتخاب او منتشر می‌شود و این اطلاعات ممکن است سال‌ها یا حتی دهه‌ها در اینترنت باقی بماند.

کودکی که امروز دو ساله است، فردا ممکن است نوجوانی باشد که از وجود صد‌ها تصویر، فیلم و اطلاعات شخصی از دوران کودکی خود در اینترنت احساس ناراحتی کند. اما در آن زمان، تصمیم اصلی قبلاً گرفته شده است.

در حقوق کودک، این مسئله را نمی‌توان صرفاً با مفهوم سنتی «رضایت والدین» حل کرد. والدین اختیار تصمیم‌گیری درباره بسیاری از امور کودک را دارند، اما این اختیار مطلق نیست. معیار نهایی باید حمایت از منافع و کرامت خود کودک باشد.

به همین دلیل، باید میان «حق والدین برای روایت زندگی خانوادگی» و «حق کودک برای داشتن هویت و حریم خصوصی مستقل» تعادل ایجاد کرد.

این مسئله در جامعه ایران نیز به‌تدریج جدی‌تر خواهد شد. با افزایش استفاده از شبکه‌های اجتماعی، بسیاری از خانواده‌ها زندگی فرزندانشان را به بخشی از حضور عمومی خود تبدیل کرده‌اند. گاهی حتی بیماری، موفقیت تحصیلی، مسائل عاطفی یا مشکلات رفتاری کودک نیز در فضای مجازی روایت می‌شود.

ممکن است نیت والدین کاملاً مثبت باشد؛ اما حقوق کودک فقط درباره نیت بزرگسالان قضاوت نمی‌کند، بلکه درباره پیامد تصمیم آنها برای کودک نیز حساس است.

شاید زمان آن رسیده باشد که در کنار آموزش سواد رسانه‌ای به کودکان، درباره «سواد دیجیتال والدین» نیز جدی‌تر فکر کنیم. والد باید بداند هر تصویری که امروز منتشر می‌کند، ممکن است بخشی از هویت فرزندش در آینده باشد.

کودک حق دارد روزی که به سن تصمیم‌گیری رسید، هنوز چیزی از زندگی‌اش برای انتخاب کردن باقی مانده باشد.

به همین دلیل، مسئله اصلی این نیست که آیا والدین می‌توانند خاطرات فرزندشان را منتشر کنند یا خیر؛ بلکه این است که چه بخشی از کودکی باید متعلق به خود کودک باقی بماند؟