پیشنهاد راهاندازی خانه دف در پایتخت و طرح چند نکته نگران کننده
به گزارش خبرگزاری آنا، در آستانه برگزاری آیین «هم نوازان دف ایران زمین (جلاجل) – بزرگداشت زنده یاد استاد علاالدین یاسینی» نشست تخصصی با حضور تعدادی از هنرمندان، مدرسان و نوازندگان شناخته شده عرصه دف نوازی در فرهنگسرای بهمن تهران برگزار شد.
مهدی غلامی نوازنده دف و مدیر برگزاری آیین «هم نوازان دف ایران زمین درابتدای این نشست که در حوزه اسیب شناسی و بررسی بخشی از معضلات حوزه نوازندگی، آموزش و اجرای آثار موسیقایی مرتبط با دف نوازی برگزار شده بود، ضمن قدردانی از حضور هنرمندان و مدیریت فرهنگسرای بهمن در برگزاری این رویداد توضیح داد: براساس برنامه ریزیهای انجام گرفته اجرای گروه کُر فرهنگسرای بهمن، سخنرانی معاون امورهنری یا رئیس سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، اجرای موسیقی توسط استاد کیوان ساکت، سخنرانی یکی از هنرمندان عرصه دف نوازی درباره ویژگیهای زنده یاد استاد یاسینی، شعرخوانی، اجرای موسیقی توسط تعدادی از استادان موسیقی کردستان و در نهایت هم نوازی بیش از یک هزار و ۵۰۰ از هنرمندان دف نواز به عنوان بخش اصلی، جزییات برگزاری آیین هم نوازان دف ایران زمین» را تشکیل میدهند.
وی افزود: امروز هم تصمیم گرفتیم در آستانه برگزاری این رویداد بزرگ که روز بیستم شهریور ماه در فرهنگسرای بهمن تهران پیش روی مخاطبان قرار میگیرد، نشست تخصصی را با حضور هنرمندان و صاحب نظران شناخته شده عرصه دف نوازی برگزار کنیم تا به بهانه نام و یاد مرحوم استاد علاالدین یاسینی از استادان بزرگ دف نوازی که سال گذشته دار فانی را وداع گفتند، بتوانیم حرفها و دغدغههای هنرمندان شریف این عرصه را بشنویم و با انعکاس آن در حوزههای رسانهای تلاش کنیم تا این مشکلات گستردهتر خوانده و شنیده شوند. درعین حال هم امیدوارم با راهنماییهای شما هنرمندان گرامی مراسم روز بیستم شهریور ماه هم به بهترین شکل ممکن برگزار شود.
دف بهانه زندگی ما شده است
فرشید غریب نژاد از هنرمندان و پیشکسوتان عرصه دف نوازی در بخش دوم برنامه که به ارائه نقطه نظرات درباره آسیبهای موجود عرصه دف نوازی و تجلیل از ویژگیهای زنده یاد یاسینی اختصاض داشت، گفت: در مورد استاد زندهیاد علا یاسینی باید عرض کنم که من سالها افتخار رفاقت با ایشان را داشتم. چند بار که به مغازه مکانیکی اش میرفتم، تلاش میکردم با بهانههای گوناگون خدمتش باشم و عرض ادب کنم.
این هنرمند تصریح کرد: شاید همه استاد یاسینی را بهعنوان نوازندهای چیرهدست بشناسند، اما من ایشان را بهعنوان انسانی والا و مردمدوست میشناختم که همواره دست محبت بر سر فقرا داشت؛ این را از نزدیک دیده بودم و در نگاه شاگردانش، استاد چنان قدرتمند دف مینواخت که گویی دف شهید میشد. دفنوازی برای ایشان هیچگاه منبع درآمد نبود، بلکه رابطهای میان او و خدایش بود و عاشقان را گرد خود جمع میکرد. سازی که من معتقدم امروز بهانه زندگی ما شده است.
ماجرای عجیب جذب فالوور در نوازندگی دف
فربد یداللهی مدرس و نوازنده سازهای کوبهای نیز در این نشست با ارائه خاطراتی از مراودات هنری خود با زنده یاد یاسینی به ارائه نقطه نظرات خود در حوزههای آموزش دف نوازی و موارد مرتبط با آن پرداخت و گفت: متأسفانه دفنوازی امروز با آنچه من در رویدادها و مراسم معتبر موسیقی ودف نوازی دیدم، تفاوت بنیادین دارد. نمیگویم همه جوانان باید به همان سبک قدیمی بنوازند، ولی شکل کنونی که گاهی با تکیه بر تکنیکهای سطحی و جلب فالوور همراه است، به ورطهای کشیده شده که نجاتش آسان نیست. این روند فرهنگی نگرانکنندهاست و امیدوارم استادان این عرصه چارهای بیندیشند، چون دفنوازی امروز به سمت خودنمایی و مقبولیت ظاهری میرود.
وی افزود: من در حد توان و دانش خود، حدود دو سال پیش از کرونا، تلاش کردم تا سازهای کوبهای بهویژه تمبک را وارد دانشگاه کنم. با جلسات متعدد با دانشگاه جامع، سرانجام این رشته درسی دانشگاهی شد و امروز دانشجویان میتوانند بهطور مستقل در آن تحصیل کنند. استاد غلامی نیز در همین دانشگاه همکاری مؤثری داشته و سرفصلهای دقیقی تدوین کردهاند. اما بسیار متأسفم که خبرگزاریهای داخلی به این دستاورد نپرداختند و رسانههای بیگانه آن را بازتاب دادند.
انتقاد از تغییر جایگاه در حوزه نوازندگی دف
رضا دربندی نوازنده دف و مدرس موسیقی هم در ادامه صحبتهای یداللهی و در تجلیل زنده یاد یاسینی اظهار کرد: مرحوم سید علاالدین یاسینی از جمله دف نوازانی بود که بیهیچ توقعی به همه محبت داشت و حال تکتک ما را میپرسید. به نظر من، او نقطهٔ اتصال و وجودی ساز دف در میان نوازندگان بود. من گرچه معتقدم جای خالی او هرگز پر نخواهد شد، اما فکر میکنم هر یک میتوانیم به نوبهٔ خود، با یاد کردن از او و الگو قرار دادن رفتارش، تا حدودی این خلأ را کاهش دهیم. به اعتقاد من، امروز دف نوازی نقطهٔ گمکردهای دارد. من بر این باور چراغی، چون سید علا یاسینی که نقطهٔ اتصال آشتیها، اخلاقیات و احوالپرسی بود، اما افسوس که این نعمت بزرگ از ما گرفته شد. از نظر من سید علاالدین یاسینی دایرةالمعارف مقامهای دفنوازی کردستان بود.
وی با اشاره به اینکه امروزه جایگاهها در عرصه دف نوازی تغییر کرده، توضیح داد: متاسفانه گاهی شاگرد برای استاد گردنکشی میکند و به ماجراهایی، چون کپیکاری و دزدی محتوا، چه در فضای مجازی و چه در حقیقت میرسد؛ مسیری که بسیار ناپسند است. در حالی که ما همواره از بزرگانی، چون استاد غریبنژاد و استاد سید علی یاسینی مدد میگرفتیم و سعی میکردیم پا به راه خطا نگذاریم.
هنرمندی که بیشتر چالشهای سطحی جامعه میاندیشید
بهزاد حیدری از دیگر هنرمندان و مدرسان حوزه دف نوازی هم با قدردانی از دست اندرکاران آیین هم نوازان دف ایران زمین از مقام هنری زنده یاد علاالدیت یاسینی تجلیل کرد و توضیح داد: اگر کردستان را نخستین خاستگاه دف در تاریخ چندینهزارسالهاش بدانیم، بیگمان بزرگان این سرزمین، همچون سید علی یاسینی، نگهبانان راستین این ساز بودهاند. استاد یاسینی افزون بر تسلط کامل بر مقامها، نغمات آیینی و اجرای آوازهای بومی، ویژگی برجستهتری داشت که برای من بسیار ارزشمند بود؛ این در حالی است که وارستگی و بیتعلقی به مسائل دنیوی، حاشیهها و موقعیتها و سبک زندگی ایشان گواه این مدعاست که بسیار فراتر از چالشهای سطحی جامعه امروز میاندیشید. او موسیقی مقامی را تنها برای خودِ آن مینواخت و هیچگاه چشمداشتی به آن نداشتیم.
این نوازنده و مدرس دف نوازی با بیان این که فرهنگ مقامنوازی و دفنوازی با قدمتی چندصدساله، در کردستان و دیگر نقاط ایران هوشمندانه حفظ شده، تاکید کرد: در پسزمینه تاریخ این سرزمین، از تهاجمات و سایههای ترس، سازهایی، چون دف با تدبیر از ورطه نابودی نجات یافتهاند و سید علا یاسینی از جمله هنرمندانی بود که سالها در این عرصه مردانه و با عظمت کوشید و جاودانه شد.
نوازندهای که تجسم عینی پندارنیک، گفتار نیک و کردارنیک بود
آسو نادری از بانوان هنرمند شرکت کننده در این نشست تخصصی هم با اشاره به حضور فعال بانوان در عرصههای مختلف نوازندگی توضیح داد: بهگمان من، نخستین نوازندگان ساز دف یا سازهای مشابه آن، بانوان بودند. در روزگاران دور، حدود پنج هزار سال پیش، در تمدنهایی، چون سومر و آشور، زنان در معابد به ستایش پروردگار میپرداختند و ساز میزدند، هرچند آن ساز، دقیقاً دف امروزی نبود. امروزه نیز در جامعهٔ موسیقی ما، حدود هفتاد تا هشتاد درصد نوازندگان دف را بانوان تشکیل میدهند. این موضوع نشاندهندهٔ ارج والای موسیقی در میان زنان ایرانزمین است که همواره در کنار مردان فعال بودهاند و جا دارد از این نگاه ارزشمند سپاسگزار باشیم.
این هنرمند دف نواز تصریح کرد: پرداختن به این موضوع، مرا به یاد استاد گرانقدر یاسینی میاندازد. بهجرات میتوانم بگویم ایشان تنها کسی بودند که واقعاً آرزو داشتم الگوی من باشند. نوازندگی استاد، از هر نظر چه از لحاظ زیبایی، چه از حیث قدرت عرفانی دلنشین و تأثیرگذار بود. من از دیشب بسیار اندیشیدم که چه عبارتی در شأن ایشان بگویم؛ سرانجام به این نکته رسیدم که استاد یاسینی «سپاس» را به بهترین شکل ممکن پاس داشتند و تجسم عینیِ «پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک» بودند.
لطفا اصالت ساز دف را حفظ کنید
ابراهیم مرادی از نوازندگان و هنرمندان شناخته شده عرصه دف نوازی ضمن ابراز خرسندی از برگزاری چنین نشستهایی گفت:ای کاش تا زمانی که زندهایم، قدر یکدیگر را بدانیم و منتظر نباشیم که با رفتن کسی، مراسمی برگزار کنیم. چرا باید موانعی باعث شود که از ارتباط با یکدیگر پرهیز کنیم؟ هنر باید اصیل باشد و هنرمند واقعی باید متواضع باشد. اما متأسفانه، حالِ هنر در تهران خوب نیست. دیدهشدن به هر قیمتی، آفتِ این عرصه شده است. امروزه بسیاری از نوازندگیها، بهجای دفنوازی اصیل، بیشتر شبیه به درامنوازی است. پس باید بهگونهای سازماندهی کنیم که مخاطب لذت ببرد و حتی از یک جملهی کوتاه در خلال اجرا، نکتهای بیاموزد. متأسفانه در بسیاری از اجراها، مشخص نیست که چه نواخته میشود و نوازندهای مثل من که قصد یادگیری دارد، برداشتی از آن نمیکند.
وی تاکید کرد: اگرچه دف از خانقاه به جامعه معرفی شده، اما اصالت آن فراتر از این است. برخی از همکاران به دلیل شرایط اقتصادی ناچارند در مکانهای نامناسب به اجرای برنامه بپردازند، ولی من مقصر اصلی را خودِ مدرسان میدانم. مدرس باید مسیر درست را به هنرجو نشان دهد و ساز را صحیح معرفی کند. ما مخالف تکنیک و نوآوری نیستیم، اما اصالت ساز باید حفظ شود و نوازندگی صرفاً برای دیدهشدن نباشد.
وظیفۀ ما پس از آموزش، هدایت و جهتدهی است، نه سرکوب
پیمان سیمایی از هنرمندان، نوازندگان و مدرسان عرصه دف نوازی هم در این نشست تخصصی با اشاره به این نکته که برای زنده یاد یاسینی، موسیقی الزاماً هنر نبود، بلکه هنرِ چگونه زیستن بود، توضیح داد: ساز دف برای زنده یاد یاسنی مرکبی به سوی عالم معنا به شمار میرفت. نکتهای که کمتر به آن توجه شده، این است که ایشان دف را آموزش نمیدادند، بلکه به آن «معنا» میبخشیدند و شیوۀ معلمیشان کاملاً با تدریس متعارف تفاوت داشت. من بزرگترین درسی که از این هنرمند آموختم و همیشه در دل نگه میدارم، این جمله است: «عرفان یعنی محبت؛ یعنی انسانیت، ادب، شخصیت، اخلاق، ازخودگذشتگی و معرفت.»؛ به باور علاالدین یاسینی، هر که در اخلاق باشد، در عرفان است.
وی تصریح کرد: امروزه در فضای دفنوازی، گاه آشفتگی دیده میشود که شاید از کمتوجهی به شناخت کسانی، چون استاد یاسینی ناشی شده است. ما نیز در این قصور سهیمیم. باید این الگو را پیش روی خود بگذاریم و هرکس به سهم خود بر جامعۀ هنری تأثیر بگذارد. نمیتوان جلوی تفکر و شیوۀ جوانان را گرفت؛ پس وظیفۀ ما پس از مقطع آموزش، هدایت و جهتدهی است، نه سرکوب. اگر راه را ببندیم، آنان به مسیر دیگری میروند و ما نیز در راه خود میمانیم. پس بهگمانم بزرگترین میراث استاد برای نسلهای بعد، «اخلاق» بود. اگر این اخلاق را بهدرستی درک کنیم، کارهای ثمربخشی میتوانیم انجام دهیم.
امیدوارم همه نظرها در همه جلسات تبدیل به «عمل» شوند
براساس این گزارش در بخش دیگری از این نشست بود که هنرمندان شرکت کننده ضمن تجلیل از مقام هنری استاد یاسینی از ضرورت تشکیل یک مجموعه صنفی به نام «خانه دف» در تهران سخن گفته و به ارائه نقظه نظرات خود در این زمینه پرداختند.
مهدی کیانی مهر از دیگر هنرمندان و مدرسان عرصه دف نوازی در این بخش گفت: متأسفانه در ایت جلسات تنها به گفتوگو اکتفا میشود و اقدام عملی خاصی صورت نگرفته است. امیدوارم اتفاقات خوبی برای جامعه دفنوازی رقم بخورد. من امیدوارم روزی مشکلات جامعه دفنوازی در حوزه نوازندگی و تعیین مقامها در مجموعهها و تشکل هایی، چون «خانه دف» برطرف شود و دیگر نیازی به بحثهای مکرر و طولانی در جلسات نباشد.
وی تصریح کرد:وقتی صحبتهای شما عزیزان را مرور میکردم، به کوتاهی عمر اندیشیدم؛ شاید چند ساعت بعد خود من نیز در این جهان نباشم، پس چرا این عشق و شور نباشد؟ من همیشه با دوستان در گروههای هنر تأکید میکنم که مینوازیم تا حالمان خوب شود، نه برای رقابت و نه برای کمجلوه دادن کسی؛ رسالت موسیقی، شادیآفرینی است. همانطور که استاد یاسینی هرجا ساز میزد و میخواند، حال همه دگرگون میشد و سرشار از شادی میشد. امیدوارم این حال خوش برای همه نوازندگان ما فراهم آید تا با عشق بنوازند و حال خود و دیگران را خوش کنند.
استادی که شناسنامه اصالت یک تمدن بزرگ بود
محسن میکائیلی نوازنده دف و مدرس موسیقی هم پس از صحبتهای کیانی مهر در تجلیل از مقام استاد علاالدین یاسینی توضیخ داد: روزی که استاد مینواختند، تا کیلومترها دورتر، طنین سازشان جانها را میلرزاند. روز فوتشان هم تمام وجودم به لرزه درآمد و اشک از چشمانم جاری شد؛ نزدیک به دو ساعت، تکتک پستهایشان را مرور کردم. اشعار، نوازندگی و شیوه دستبهساز شدنشان چنان تأثیری عمیق داشت که انسان را به لرزه درمیآورد. ایشان نه فقط یک نماد، بلکه شناسنامه اصالت یک تمدن بزرگ بودند که متأسفانه در ایران کمتر به درستی به آن پرداخته شده است.
وی افزود: به اعتقاد من ما نمیتوانیم به دیگران تجویز کنیم که چگونه بنوازند یا چه کنند؛ بلکه باید رسالت ناتمام استاد یاسینی را ادامه دهیم. در همایشها و برنامهها باید اصالت ساز دف را بهدرستی به نمایش بگذاریم تا مخاطبانی که راه را اشتباه رفتهاند، خودشان به مسیر اصلی بازگردند. ما با تصمیمگیریهای درست و گردهمآییهای منظم، میتوانیم شناسنامه حقیقی این تمدن را معرفی کنیم. البته که با توجه به پیشرفت روزافزون تکنولوژی و ورود هوش مصنوعی به عرصه موسیقی، ترویج جایگاه ساز دف نیازمند برنامهریزی دقیق و برگزاری همایشهای باشکوه است
تلاش برای پاسداشت شیوه درست دف نوازی
آیدا امیری مقدم از نوازندگان و مدرسان موسیقی نیز در این جلسه گفت: با کمال خوشحالی اعلام میکنم که بهعنوان عضوی کوچک در این رویداد بزرگ فرهنگی، در کنار هنرمندان و هنردوستان حضور دارم و خدمتی هرچند ناچیز ارائه میدهم. دربارهٔ استاد یاسینی هم باید بگویم که افتخار همکاری با ایشان را در برنامههای «جلاجل» و «هزاردف» داشتهام و همواره با احترام تمام از ایشان یاد میکنم؛ چراکه در آن دوران، نکات ارزشمند و درسهای بسیاری از محضرشان آموختم.
این نوازنده تاکید کرد: امیدوارم برنامه پیش رو که صرفاً یک محفل دفنوازی نیست و به اعتقاد من رویدادی فرهنگی و تأثیرگذار بهشمار میرود، بتوانیم بخش کوچکی از زحمات و میراث ایشان را زنده نگه داریم. همچنین میکوشیم شیوهٔ درست و اصیل نواختن دف را نه آنچه در فضای مجازی و اینستاگرام میبینیم - به نسل جوان منتقل کرده و اصالت این ساز ارزشمند را پاس بداریم.
از هر پیشنهادی برای توسعه موسیقی کلاسیک ایرانی استفبال میکنیم
سیدمصطفی بانیان معاون خانه آفرینشهای موسیقی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران هم در بخش دیگری از این نشست تخصصی با ابراز خشنودی از برگزاری آیین هم نوازان ایران زمین گفت: نزدیک به بیست سال است که استاد یاسینی را از نزدیک میشناسم و جز ادب و احترام چیزی از ایشان ندیدهام و امیدوارم در برنامهای که قرار است طی روزهای اینده به واسطه همکارانم در فرهنگسرای بهمن برگزار شود شاهد مراسمی در خور شان این هنرمند فقید موسیقی کشورمان باشیم.
وی تصریح کرد: ما با پیشینهای طولانی در برگزاری نشستهای تخصصی برای بررسی مکاتب سازهای ایرانی و آوازی، این مجموعه برنامهها را آغاز کردیم؛ برای نمونه، مکاتب نوازندگی سنتور و کمانچه را بررسی کردیم و اکنون به حوزه سازهای کوبهای رسیدهایم. البته که مکاتب مختلفی در سازهای کوبهای جریان دارد و اساتید، شیوههای گوناگونی برای تدریس، علائم و نوشتار دارند. به همین منظر ما از هر گونه نشست تخصصی در زمینه مکاتب دفنوازی، تنبکنوازی، شیوههای تدریس و حتی روشهای نگارش و نتنویسی استقبال میکنیم
در تجلیل یک مکانیک که فقط با عشق دف نوازی میکرد
متین یاسینی فرزند زینده یاد علاالدین یاسینی هم دربخش دیگری از این نشست ضمن قدردانی از برگزارکنندگان رویداد هم نوازان دف ایران زمین بیان کرد: استاد به هنر خود بهعنوان وسیلهای برای نیل به آن هدف والا و غایت نهایی مینگریست؛ نه خودِ نوازندگی، بلکه رسیدن به مکارم اخلاق و معشوق حقیقی برای ایشان اصالت داشت. او همواره به ما سفارش میکردهنگام اجرا و کنسرت، چشمانمان را ببندیم و پیامبر اسلام (ص) را مقابل خود تصور کنیم و تنها به عشق ایشان بنوازیم و به هیچ کس دیگر توجه نکنیم.
وی گفت: استاد از لحاظ فنی و مکتبی، صاحبمکتب بودند؛ چنانکه خلیفه کریم، خلیفه میرزا و استاد یاسین نیز هرکدام مکتب خاص خود را داشتند. تمام این عظمت، ریشه در عشق و اخلاص ایشان داشت. از سال ۱۳۶۸، کلاسهای دف را هر شنبه در منزل خود برگزار میکردند و هرگز حتی یک ریال از شاگردان نگرفتند. بسیاری از استادان ایران به واسطه ایشان تلمذ کردهاند. شغل اصلیشان مکانیکی بود و مغازه داشتند، اما به هنر خود بهمثابه غذای روح و تزکیه نفس مینگریستند.
خانهٔ دف میتواند قطب موسیقی اصیل ایرانی اسلامی باشد
روح الله میرزایی رئیس فرهنگسرای بهمن هم در بخش پایانی این برنامه با اشاره به برگزاری یکی از مهمترین رویدادهای موسیقایی شهر تهران طی روزهای پیش رو با حضور دف نوازان در این فرهنگسرا و همچنین تاثیرات فرهنگی، اجتماعی آنها در تقویت روحیه شهروندان به موضوع و پیشنهاد تشکیل خانه دف اشاره کرد و گفت: ایجاد خانههای فرهنگی، همچون خانهٔ دف، صرفاً یک توصیه نیست، بلکه تکلیفی است برای مرجعیتبخشی، اعتباردهی و پاتوق بزرگان. باید آثار فاخر را به میان آورد، الگوها را نشان داد و از حاشیهپرهیزی پرهیز کرد؛ همانگونه که در سینما، فیلمهای فاخر شناسنامهٔ ملی میشوند، در موسیقی نیز این رویه لازم است.
وی تصریح کرد: خانهٔ دف میتواند قطب موسیقی اصیل ایرانی–اسلامی باشد، چون هم هویت ایرانی و هم باور اسلامی را در خود جمع دارد. شرطِ رسیدن به این جایگاه، آن است که به آن قداست و شأن ببخشیم و از حاشیههای نامناسب دوری کنیم. ما نه هنرمند، که خدمتگزار هنرمندان و اهالی فرهنگیم. اگر این خانه را درست بسازیم، حالِ جامعه بهبود مییابد؛ و اگر نکوییم، نابسامانی باقی خواهد ماند و امیدوارم خداوند ما را در بزرگداشت استاد یاسینی و اجتماع دفنوازان یاری کند و این برنامه، سرآغازی بر همکاریهای ثمربخش باشد. از آقای غلامی نیز میخواهم که این گردهمایی را بهانهای برای پیوند و همدلی قرار دهند، نه صرفاً یک مراسم تشریفاتی.
براساس این گزارش در بخش پایانی مراسم در حضور مهمانان شرکت از پوستر آیین هم نوازی «دف نوازان ایران زمین (جلاجل) – بزرگداشت استاد زنده یاد علاالدین یاسینی» رونمایی شد.
انتهای پیام/