موسیقی کودک باید از سرگرمی فراتر رفته و به ابزار تربیت تبدیل شود

به گزارش خبرگزاری آنا، مهدی زارع پژوهشگر موسیقی کودک‌ونوجوان و آهنگساز، در مصاحبه با برنامه «فرهنگسرای گفت‌و‌گو» تأکید کرد: همه ویژگی‌های مهم انسان، از علاقه‌ها و انتخاب‌ها تا نوع دریافت او از جهان پیرامون، از سال‌های ابتدایی زندگی شکل می‌گیرد و همین مسئله، مسئولیت فعالان حوزه کودک را سنگین‌تر از همیشه می‌کند.

وی با اشاره به این‌که کودکی تنها دوره‌ای برای گذر زمان نیست، بلکه دوره شکل‌گیری بنیان‌های شخصیتی است، توضیح داد: آنچه کودک می‌بیند، می‌شنود و تجربه می‌کند، مستقیماً در حافظه عاطفی و ذهنی او ثبت می‌شود. همان‌طور که الگو‌های رفتاری والدین برای کودک نوعی آموزش محسوب می‌شود، موسیقی نیز نه یک امر حاشیه‌ای، بلکه بخشی از فرایند یادگیری و تربیت است؛ فرایندی که می‌تواند در آینده، ذائقه هنری و حتی نگرش اجتماعی فرد را تحت‌تأثیر قرار دهد.

این پژوهشگر موسیقی کودک‌ونوجوان در ادامه با تأکید بر اینکه نگاه به موسیقی کودک نباید سطحی و صرفاً سرگرم‌کننده باشد، تصریح کرد: تولید آثار برای این گروه سنی، مسئولیتی جدی و دقیق می‌طلبد. به گفته او، موسیقی کودک زمانی اثرگذار خواهد بود که بر مبنای شناخت روان‌شناسی رشد، ظرفیت‌های سنی، زبان قابل‌فهم کودک و نیاز‌های آموزشی او طراحی شود؛ زیرا کودک برخلاف تصور رایج، شنونده‌ای منفعل نیست و بادقت، حساسیت و کنجکاوی، هر واژه و هر نغمه را دریافت می‌کند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت شعر و متن در موسیقی کودک اشاره کرد و گفت: انتخاب واژه‌ها در این حوزه اهمیت فراوانی دارد. از نگاه او، کودک به متن شعر با وسواس ویژه‌ای توجه می‌کند و اگر مضمون، زبان یا ریتم اثر با جهان ذهنی او هماهنگ نباشد، ارتباط مؤثری شکل نخواهد گرفت. ملودی و ریتم نیز باید متناسب با سن و سطح شناختی کودک باشد تا به‌جای ایجاد فشار ذهنی، امکان همراهی، تکرار و یادگیری را فراهم کند.

به اعتقاد این آهنگساز، موسیقی ظرفیت آن را دارد که یک پیام آموزشی را چندین برابر مؤثرتر منتقل کند. وی توضیح داد: وقتی آموزش در بستر موسیقی ارائه می‌شود، هم‌زمان بخش‌های مختلفی از ذهن فعال می‌شوند و همین مسئله باعث افزایش ماندگاری، جذابیت و اثرگذاری محتوا می‌شود. از همین رو، موسیقی کودک نباید تنها برای سرگرم‌کردن کودک تولید شود، بلکه باید به‌عنوان رسانه‌ای جدی برای آموزش مفاهیم، تقویت مهارت‌ها و شکل‌دهی به رفتار‌های درست موردتوجه قرار گیرد.

وی در ادامه با اشاره به اینکه فرهنگ و هنر اموری «کاشتنی» نیستند، بلکه باید در یک بستر درست شکل بگیرند، گفت: اگر زمینه مناسب فراهم شود، هنر و فرهنگ خودبه‌خود رشد می‌کند. زارع این بستر را مجموعه‌ای از حمایت‌ها و امکانات دانست؛ از جمله تولید پویانمایی‌های مناسب، کتاب‌های کودک، بازی‌های آموزشی و همکاری نهاد‌های فرهنگی و آموزشی. به گفته او، وقتی این زنجیره به‌درستی عمل کند، کودک در محیطی قرار می‌گیرد که هنر برایش طبیعی، جذاب و بخشی از زیست روزمره خواهد بود.

این پژوهشگر موسیقی کودک همچنین با تأکید بر اینکه جهان کودک، جهان بازی است، خاطرنشان کرد: آموزش‌های مستقیم و دستوری، کمتر از روش‌های غیرمستقیم اثر دارند. کودک با بازی، قصه، شعر و تصویر ارتباطی عمیق‌تر برقرار می‌کند و اگر مفاهیم آموزشی در قالبی شاد، خلاقانه و متناسب باروحیه او ارائه شود، پذیرش و یادگیری به‌مراتب افزایش می‌یابد. زارع بر این باور است که زبان «بایدونباید» برای کودک کمتر کارساز است و به‌جای آن باید از زبان تجربه، تخیل و بازی بهره گرفت.

از دیگر محور‌های مهم این گفت‌و‌گو، معرفی دنیای ساز‌ها به کودکان بود. زارع تأکید کرد: کودکان برای شکوفایی استعداد‌های موسیقایی خود باید با انواع ساز‌ها آشنا شوند و این آشنایی، به‌ویژه درباره ساز‌های ایرانی، اهمیت بیشتری دارد. او معتقد است نمایش‌ساز‌ها در برنامه‌های فرهنگی، پویانمایی‌ها و آثار هنری کودکانه می‌تواند حس کنجکاوی و علاقه را در کودک بیدار کند و زمینه‌ساز شناخت عمیق‌تر او از موسیقی ملی و بومی باشد.

وی همچنین با اشاره به‌ضرورت حمایت نهاد‌های رسمی از موسیقی کودک‌ونوجوان گفت: بخش خصوصی و هنرمندان، هرچند نقش مهمی دارند، اما به‌تنهایی قادر نیستند همه جامعه را پوشش دهند. ازاین‌رو، ورود جدی وزارت آموزش‌وپرورش، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان صداوسیما و دیگر نهاد‌های مرتبط برای توسعه این حوزه ضروری است. زارع تأکید کرد: اگر چنین حمایت‌هایی شکل بگیرد، موسیقی کودک می‌تواند از یک فعالیت پراکنده و محدود، به یک جریان پایدار و ملی تبدیل شود.