انحصار زیرساختی، مانع بزرگ نوآوری در بازار پلتفرم‌های آنلاین طلا

به گزارش خبرگزاری آنا؛ بیست و سومین رویداد فیناپ با تمرکز بر چالش‌های توسعه فناوری‌های مالی برگزار شد و فعالان این حوزه به بررسی تعادل میان انحصار و رقابت در بازار‌های دیجیتال پرداختند. پلتفرم‌های خریدوفروش آنلاین طلا در ایران اکنون با بیش از ۱۰ میلیون کاربر فعال و حجم معاملات سالانه رو به رشد، به یکی از بخش‌های مهم اقتصاد دیجیتال تبدیل شده‌اند، اما تصمیمات نهاد‌های ناظر، پایداری این بخش را با ابهاماتی مواجه می‌کند. مصوبه اخیر بانک مرکزی مبنی بر امکان پذیرش ذخایر طلا در سایر بانک‌ها مشروط به ضوابط خاص، موافقان و مخالفانی دارد که ابعاد فنی آن نیازمند بررسی دقیق است.

چالش انحصار در بازار‌های پلتفرمی

جعفریان با تقسیم‌بندی ساختار‌های بازار به انحصار‌های طبیعی و غیرطبیعی، تفاوت‌های عملکردی رگولاتور را تبیین کرد. وی گفت انحصار طبیعی در صنایعی مانند خطوط انتقال آب یا گاز به دلیل هزینه‌های کلان زیرساختی توجیه‌پذیر است، اما در بازار‌های پلتفرمی، شرایط متفاوتی حاکم خواهد بود. حتی در ساختار‌های چندقطبی نیز در صورت وجود رقابت واقعی و نبود تبانی یا مدیریت مشترک، می‌توان به بازدهی مطلوب، نوآوری و کیفیت بالا دست یافت.

وی با اشاره به وضعیت بازار‌های دیجیتال اضافه کرد که در پلتفرم‌های بزرگ مانند موتور‌های جست‌و‌جو یا شبکه‌های اجتماعی، تمرکز بازار پدیده رایجی به شمار می‌رود. راهکار مواجهه با این شرایط در سطح بین‌المللی، کاهش موانع ورود به بازار و تسهیل جابه‌جایی کاربران است تا پلتفرم‌های بزرگ همواره خطر ورود رقبای جدید را احساس کنند و انگیزه خود را برای ارتقای کیفیت حفظ نمایند.

پیامد‌های نگاه کیفری به معاملات آنلاین

محدودیت‌های اعمال‌شده بر پلتفرم‌های طلا به بهانه جلوگیری از خالی‌فروشی، یکی دیگر از محور‌های این گفت‌و‌گو بود. جعفریان با انتقاد از زاویه دید سنتی به این پدیده تبیین کرد که نگاه رگولاتور به این موضوع بیشتر جنبه کیفری داشته و پلتفرم‌ها را ملزم می‌کند که موجودی دقیق را در لحظه فروش در انبار داشته باشند. این سیاست که در مصوبات سال گذشته نیز تجلی یافته، پلتفرم‌ها را به اتصال به یک سامانه ناظر برخط ملزم می‌کند تا اصالت و وجود فیزیکی کالا پیش از تراکنش تایید شود.

وی گفت این رویکرد انقباضی باعث افزایش هزینه‌های ثابت اولیه و در نتیجه دشوار شدن ورود بازیگران جدید به این عرصه می‌شود. در مقابل، تجارب جهانی در بازار‌های پیشرفته نشان می‌دهد تنظیم‌گران مالی مهلت مشخصی را برای تامین فیزیکی کالا پس از ثبت سفارش در نظر می‌گیرند که این امر به تنوع مدل‌های درآمدی و پویایی بازار کمک می‌کند.

ابهامات مصوبه جدید بانک مرکزی

ابلاغیه اخیر بانک مرکزی جهت شکستن انحصار بانک کارگشایی و اجازه ورود سایر نهاد‌ها به عنوان خزانه امن، گامی رو به جلو قلمداد می‌شود، اما لایه‌های اجرایی این مصوبه همچنان با چالش‌های فنی همراه است. جعفریان معتقد است شرط موسسه اعتباری بودن برای ارائه‌دهندگان خدمات خزانه، دایره انتخاب پلتفرم‌ها را محدود به بانک‌های موجود می‌کند، در حالی که در سطح جهانی شرکت‌های تخصصی بخش خصوصی این خدمات امنیتی را ارائه می‌دهند.

این تحلیل‌گر حوزه تنظیم‌گری تشریح کرد که اجرای این مصوبه مشروط به راه‌اندازی سامانه ناظر بانک مرکزی و معرفی آزمایشگاه‌های تخصصی عیارسنجی از سوی سازمان ملی استاندارد است. تأخیر در ایجاد این زیرساخت‌های نظارتی، عملاً امکان بهره‌برداری از فضای رقابتی جدید را با بن‌بست مواجه می‌سازد و رقابت پلتفرم‌ها را صرفاً به کاهش کارمزد‌ها محدود نگه می‌دارد.

ضرورت تغییر رویکرد از کنترل به اعتمادسازی

توسعه الگو‌های نوین مانند لندتک‌ها و وثیقه‌گذاری طلا برای دریافت تسهیلات خرد، ظرفیت‌های اقتصادی بالایی دارند که به دلیل رویکرد محافظه‌کارانه رگولاتور مغفول مانده‌اند. جعفریان با اشاره به تاریخچه بانک کارگشایی به عنوان یک نهاد رهنی سنتی یادآور شد که پلتفرم‌های مدرن طلا امروزه می‌توانند همان کارکرد اجتماعی را با کارایی بسیار بالاتر و در بستر دیجیتال بازآفرینی کنند. تحقق این اهداف نیازمند آن است که نهاد‌های بالادستی ارزیابی دوره‌ای از تاثیر قوانین بر بازار انجام دهند و میزان آسیب به نوآوری را بسنجند.

وی در پایان خاطرنشان کرد که اعتماد در اقتصاد دیجیتال یک دارایی دستوری نیست، بلکه از طریق تعاملات هوشمند و ابزار‌های مبتنی بر بازار شکل می‌گیرد. اظهارنظر‌های ناگهانی یا هشدار‌های نهاد‌های نظارتی در فضا‌های عمومی، فراتر از آسیب به یک برند خاص، کل اکوسیستم فناوری‌های مالی را دچار چالش اعتبار می‌کند و روند توسعه سرمایه‌گذاری را به تأخیر می‌اندازد.