رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد:
جمعیت ایران از ۸۶ میلیون نفر عبور کرد؛ کاهش تولدها و افزایش نگرانیها
به گزارش خبرنگار آنا، علیرضا رییسی در نشست خبری هفته ملی جمعیت با اشاره به آسیب دیدن بیش از ۲۲۰ مرکز در جریان جنگ، اظهار کرد: تعداد زیادی از همکاران و نیروهای ما آسیب دیدند و پنج شهید نیز تقدیم شد که یکی از آنها مادر باردار بود. با این حال خدمات حوزه سلامت به ویژه مراقبتهای مادران باردار، نوزادان و سایر خدمات ضروری بدون وقفه ادامه پیدا کرد.
وی افزود: از قبل پیشبینیهای لازم انجام شده بود و خدمات را از حالت غیرفعال به فعال تبدیل کردیم، به این معنا که با تکتک مادران باردار تماس گرفته شد. همچنین به دلیل جابهجایی گسترده جمعیت و مهاجرت تعداد زیادی از زنان باردار به شمال کشور، روند رصد و پایش آنها ادامه داشت و خدمات مشاورهای به صورت مستمر ارائه میشد.
معاون بهداشت وزارت بهداشت ادامه داد: مادران باردار و سالمندان از طریق شمارههای ۴۰۳۰ و ۱۹۰ مشاوره دریافت میکردند. همچنین در جریان جنگ، هزار و ۲۰۰ سالمند تنها و پرخطر شناسایی شدند و با همکاری سایر دستگاهها خدمات لازم به آنها ارائه شد.
جمعیت مسئلهای همتراز جنگ
رییسی با تأکید بر اهمیت موضوع جمعیت و جوانی جمعیت گفت: بحث جمعیت و جمعیت فعال، مسئله امروز دنیاست و یکی از مهمترین مؤلفههای تولید، توسعه و قدرت کشورها محسوب میشود. هرچه جمعیت جوانتر باشد، روند توسعه نیز بهتر پیش خواهد رفت.
وی تصریح کرد: اگر نگوییم موضوع جمعیت از جنگ مهمتر است، قطعاً کمتر از جنگ اهمیت ندارد. درباره جنگ با صراحت میتوان گفت که پیروز هستیم، اما در حوزه جمعیت باید با تردید به آینده نگاه کرد.
او افزود: اقدامات خوبی در سالهای اخیر انجام شده و یکی از دغدغههای اصلی رهبر شهیدمان نیز موضوع جمعیت بود و همواره در این زمینه توصیههای جدی داشتند.
جمعیت ایران به بیش از ۸۶ میلیون نفر رسید
رییسی درباره آخرین وضعیت جمعیت کشور بیان کرد: بر اساس برآورد مرکز آمار در سال ۱۴۰۴، جمعیت ایران به ۸۶ میلیون و ۵۶۴ هزار نفر رسیده که از این تعداد، ۴۳ میلیون و ۶۵۸ هزار نفر مرد و ۴۲ میلیون و ۹۰۶ هزار نفر زن هستند.
وی ادامه داد: نرخ باروری کشور در دهه ۶۰ حدود ۶.۵ بود، اما این عدد در سال ۱۴۰۲ به ۱.۰۶ رسید و در سال ۱۴۰۴ به ۱.۳۵ افزایش یافت.
معاون بهداشت وزارت بهداشت تأکید کرد: نرخ باروری باید بین ۲.۰۱ تا ۲.۵ باشد، اما اکنون زیر نرخ جایگزینی قرار داریم و این مسئله به معنای حرکت جمعیت کشور به سمت کاهش در آینده است.
کاهش تولدها و افزایش نگرانیها
رییسی با اشاره به روند تولد و مرگ در کشور گفت: تا دو سال پیش سالانه حدود یک میلیون تولد داشتیم و تعداد مرگها نیز بین ۴۲۰ تا ۴۵۰ هزار مورد بود که مابهالتفاوت آنها حدود ۵۵۰ هزار نفر میشد. هرچه میزان تولد کاهش یابد و مرگ افزایش پیدا کند، جمعیت کشور یا استانها به سمت کاهش حرکت میکند.
وی افزود: در سال ۱۴۰۳ تعداد ۹۷۹ هزار و ۹۲۹ تولد و ۴۵۸ هزار و ۸۷۳ فوت ثبت شد. همچنین در سال ۱۴۰۴ تعداد تولدها به ۸۹۲ هزار و ۲۶۸ مورد رسید و تعداد فوتها نیز ۴۵۱ هزار و ۶۸۲ نفر بود.
آمار ازدواج، طلاق و سزارین
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به عوامل مؤثر بر جمعیت اظهار کرد: در سال ۱۴۰۳ تعداد ۱۹۷ هزار و ۷۸ طلاق ثبت شد و این آمار در سال ۱۴۰۴ به ۱۸۰ هزار و ۷۲۱ مورد رسید.
وی ادامه داد: تعداد ازدواجها نیز در سال ۱۴۰۳ معادل ۴۷۰ هزار و ۳۷۲ مورد بود که در سال ۱۴۰۴ به ۴۳۱ هزار و ۶۶۴ مورد کاهش یافت.
رییسی همچنین گفت: متأسفانه ۶۰ درصد زایمانها در کشور به روش سزارین انجام میشود و از این میزان، ۳۸.۵ درصد نخستین سزارین بوده است.
آمار درمان ناباروری و چندقلوزایی
وی درباره عملکرد مراکز ناباروری کشور اظهار کرد: در سال ۱۴۰۴ تعداد ۱۵ هزار و ۷۶۹ بارداری از طریق روشهای کمکباروری و مصنوعی منجر به فرزندآوری شد.
رییسی افزود: سال گذشته ۱۸ هزار و ۳۹۲ مورد دوقلوزایی، ۷۰۲ مورد سهقلوزایی، ۲۹ مورد چهارقلوزایی و یک مورد پنجقلوزایی در کشور ثبت شده است.
جزئیات آمار سقط جنین
معاون بهداشت وزارت بهداشت بیان کرد: در مجموع ۶۷ هزار و ۴۰۵ مورد سقط ثبت شده که ۷۷ درصد آن سقط خودبهخودی، ۱۴ درصد سقط قانونی، ۵ درصد بارداری خارج رحمی و حدود ۳ درصد نیز سقط عمدی بوده است.
وضعیت جمعیت فعال کشور
رییسی گفت: جمعیت ۱۵ تا ۶۴ سال به عنوان سن مولد و فعال جامعه شناخته میشوند و اکنون ۶۹ درصد جمعیت کشور در این بازه سنی قرار دارند. همچنین ۲۲ درصد جمعیت زیر ۱۵ سال و ۸ درصد نیز بالای ۶۵ سال هستند.
وی تأکید کرد: حفظ سهم جمعیت فعال کشور اهمیت بسیار زیادی دارد و نباید اجازه دهیم این درصد کاهش پیدا کند.
۲۰ میلیون زن در سن باروری در کشور
رییسی با اشاره به وضعیت جمعیت زنان در سن باروری گفت: در حال حاضر حدود ۲۰ میلیون زن ۱۵ تا ۴۵ ساله در کشور داریم که در سن باروری قرار دارند.
وی افزود: بر اساس استانداردهای علمی و فیزیولوژیک، سن باروری زنان از ۱۵ تا ۴۵ سال تعریف میشود و این موضوع در منابع علمی و استانداردهای جهانی نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
ضرورت حفظ جمعیت فعال کشور
معاون بهداشت وزارت بهداشت با تأکید بر اهمیت حفظ جمعیت فعال اظهار کرد: وقتی درباره جمعیت مولد صحبت میکنیم منظور جمعیت ۱۵ تا ۶۴ سال است؛ افرادی که وارد بازار کار شدهاند و نقش اصلی را در تولید و توسعه کشور برعهده دارند.
وی ادامه داد: افراد زیر ۱۵ سال همچنان نیازمند مراقبت هستند و هنوز وارد چرخه فعالیت اقتصادی نشدهاند و افراد بالای ۶۵ سال نیز در گروه سالمندان قرار میگیرند.
رییسی گفت: هرچه سهم جمعیت فعال کشور کاهش پیدا کند، در آینده با مشکلات جدی اقتصادی و اجتماعی مواجه خواهیم شد و به همین دلیل باید این نسبت حفظ شود.
افزایش امید به زندگی در ایران
وی با اشاره به رشد امید به زندگی در کشور اظهار کرد: پیش از انقلاب امید به زندگی در ایران کمتر از ۵۵ سال بود، اما اکنون این شاخص به حدود ۷۴ تا ۷۶ سال رسیده است.
معاون بهداشت وزارت بهداشت افزود: امروز سن ۵۰ سالگی دیگر مانند گذشته سن بالایی محسوب نمیشود و افزایش امید به زندگی یکی از دلایل رشد جمعیت سالمندی در کشور است.
سالمند سالم و فعال یک مزیت است
رییسی تأکید کرد: افزایش تعداد سالمندان به خودی خود مسئله منفی نیست، بلکه مهم این است که سالمندان، سالم و فعال باشند.
وی ادامه داد: سالمندانی که همچنان توان فعالیت، مدیریت، کار و انتقال تجربه را دارند، یک ظرفیت ارزشمند برای جامعه به شمار میروند، اما اگر جمعیت سالمند با بیماریهای مزمن و ناتوانی همراه باشد، هزینههای سنگینی به نظام سلامت و کشور تحمیل خواهد شد.
معاون بهداشت وزارت بهداشت خاطرنشان کرد: سیاستگذاریها باید به گونهای باشد که علاوه بر افزایش جمعیت، کیفیت زندگی و سلامت سالمندان نیز حفظ شود.
چالش نسل تکفرزندها
رییسی با اشاره به تغییرات ساختار خانواده در کشور گفت: خوشبختانه هنوز فرهنگ احترام به بزرگترها و پیشکسوتان در جامعه ما وجود دارد و سالمندان عمدتاً در خانه و در کنار خانواده نگهداری میشوند، اما کاهش فرزندآوری میتواند در آینده مشکلات جدی ایجاد کند.
وی افزود: در جمعیتشناسی اصطلاحی به نام اثر ساندویچی وجود دارد؛ یعنی فردی که تکفرزند است یا خانواده کمجمعیتی دارد، در میانه دو مسئولیت قرار میگیرد؛ از یک سو باید از پدر و مادر سالمند خود مراقبت کند و از سوی دیگر مسئول تشکیل خانواده و مراقبت از همسر و فرزندانش است.
معاون بهداشت وزارت بهداشت ادامه داد: بسیاری از افراد به دلیل مراقبت از والدین سالمند، ازدواج را به تأخیر میاندازند یا از آن صرفنظر میکنند و این مسئله در آینده میتواند آسیبهای اجتماعی و جمعیتی ایجاد کند.
رییسی تصریح کرد: در خانوادههای پرجمعیتتر، مسئولیت نگهداری از والدین میان چند فرزند تقسیم میشد، اما کاهش تعداد فرزندان این تعادل را برهم زده است.
تمرکز ۵۰ درصد جمعیت در ۲۰ درصد مساحت کشور
وی درباره توزیع جمعیت در کشور اظهار کرد: تهران، اصفهان، مشهد و شیراز با وجود آنکه تنها ۲۰ درصد مساحت کشور را در اختیار دارند، حدود ۵۰ درصد جمعیت را در خود جای دادهاند.
معاون بهداشت وزارت بهداشت افزود: این تمرکز جمعیتی مشکلات متعددی در حوزه سلامت، مسکن، اقتصاد و کیفیت زندگی ایجاد کرده و فشار زیادی به شهرها وارد میکند.
وی ادامه داد: اگر توزیع جمعیت متوازنتر بود، بسیاری از مشکلات مرتبط با ازدواج، مسکن و فشارهای اقتصادی نیز کاهش پیدا میکرد.
افزایش شهرنشینی و کاهش فرزندآوری
رییسی با اشاره به روند شهرنشینی در کشور گفت: در حال حاضر ۷۶ درصد جمعیت کشور شهرنشین و تنها ۲۴ درصد روستانشین هستند.
وی افزود: در دهه ۶۰ این نسبت کاملاً برعکس بود و بیش از ۶۰ درصد جمعیت در روستاها زندگی میکردند، اما هرچه میزان شهرنشینی افزایش یافته، روند کاهش فرزندآوری نیز تشدید شده است.
معاون بهداشت وزارت بهداشت بیان کرد: استان تهران با حدود ۹۵.۲ درصد و قم با ۹۳.۹ درصد بیشترین میزان شهرنشینی را دارند و استانهای سیستان و بلوچستان و گلستان کمترین میزان شهرنشینی را ثبت کردهاند که این رقم به ترتیب حدود ۴۸ و ۵۴ درصد است.
مهاجرت و آینده جمعیتی ایران
وی با اشاره به مسئله مهاجرت اظهار کرد: مهاجرت پدیدهای جهانی است و مختص ایران نیست، اما در آینده جمعیتی کشور تأثیرگذار خواهد بود.
رییسی ادامه داد: برای آینده جمعیت ایران تا سال ۱۴۳۰ شش سناریوی مختلف پیشبینی شده است که از ادامه کاهش نرخ باروری تا افزایش آن به بالاتر از سطح جانشینی را شامل میشود.
وی افزود: یکی از سناریوها ادامه کاهش ملایم باروری تا سطح ۱.۶ فرزند است و سناریوهای دیگر شامل تثبیت نرخ باروری، افزایش آن تا سطح جانشینی یعنی حدود دو فرزند و حتی افزایش به بیش از ۲.۵ فرزند میشود.
مشکلات اقتصادی و اجتماعی از عوامل کاهش فرزندآوری
معاون بهداشت وزارت بهداشت تأکید کرد: مجموعهای از مشکلات اقتصادی، اجتماعی، مدیریتی و فرهنگی باعث کاهش فرزندآوری، افزایش سن ازدواج و افزایش تجرد قطعی در کشور شده است.
وی گفت: در مباحث جمعیتی، برای زنان بالای ۴۵ سال که ازدواج نکردهاند اصطلاح تجرد قطعی به کار میرود و این روند نیز در سالهای اخیر رو به افزایش بوده است.
کاهش شیب افت جمعیت کافی نیست
رییسی با اشاره به اقدامات انجام شده در حوزه جوانی جمعیت گفت: دولت اقدامات زیادی در این حوزه انجام داده و برنامههای مختلفی نیز در حال اجراست، اما واقعیت این است که هنوز روند کاهش جمعیت متوقف نشده است.
وی افزود: توانستهایم شیب نزولی کاهش جمعیت را کندتر کنیم، اما هنوز موفق نشدهایم این روند را معکوس کرده و به سمت افزایش حرکت دهیم.
معاون بهداشت وزارت بهداشت تأکید کرد: برای حل مسئله جمعیت باید از تجربه کشورهای مختلف استفاده کنیم و علاوه بر مسائل اقتصادی، به حوزه فرهنگ، رسانه و سبک زندگی نیز توجه جدی داشته باشیم.
کاهش فرزندآوری فقط مسئله اقتصادی نیست
رییسی اظهار کرد: یکی از بزرگترین اشتباهات راهبردی این است که کاهش نرخ باروری را صرفاً به مسائل اقتصادی تقلیل دهیم.
وی ادامه داد: اقتصاد شرط لازم برای ازدواج و فرزندآوری است، اما شرط کافی نیست. در بسیاری از کشورهای دنیا با وجود وضعیت اقتصادی مطلوب و حمایتهای گسترده دولت از جوانان، باز هم نرخ فرزندآوری کاهش یافته است.
معاون بهداشت وزارت بهداشت افزود: حتی در داخل کشور نیز بررسیها نشان میدهد برخی خانوادههایی که از نظر اقتصادی مشکل خاصی ندارند، تمایلی به داشتن فرزند بیشتر ندارند و گاهی حتی فرزندی ندارند.
وی تصریح کرد: بنابراین علاوه بر اقتصاد، باید روی مسائل فرهنگی، اجتماعی و نگرش جامعه نسبت به خانواده و فرزندآوری نیز کار شود.
تجربه کشورهای شرق آسیا و اروپا
رییسی با اشاره به تجربه کشورهای دیگر در حوزه جمعیت گفت: کشورهای شرق آسیا مانند کره جنوبی و ژاپن و همچنین برخی کشورهای اروپایی امروز با بحران سالمندی و کاهش جمعیت مواجه هستند.
وی ادامه داد: ژاپن اکنون با مشکلات جدی اجتماعی ناشی از کاهش جمعیت روبهرو شده و حتی پدیدههایی مانند خانوادههای اجارهای شکل گرفته است؛ به طوری که برای مراسمها یا مناسبتها افراد، اعضای خانواده یا همراه اجاره میکنند تا احساس تنهایی نداشته باشند.
خانواده فقط مسئله اقتصادی نیست
معاون بهداشت وزارت بهداشت تأکید کرد: خانواده صرفاً با مسائل اقتصادی تعریف نمیشود بلکه انسان علاوه بر نیازهای مادی، به تغذیه عاطفی و معنوی نیز نیاز دارد.
وی گفت: خانواده خلأهای عاطفی و معنوی انسان را پر میکند و اگر این پیوندها از بین برود، حتی داشتن ثروت و امکانات زیاد هم نمیتواند مانع فروپاشی خانواده شود.
رییسی افزود: دنیا امروز به این نتیجه رسیده که برای حفظ جمعیت و پایداری خانواده باید همزمان به اقتصاد، فرهنگ، روابط عاطفی و سبک زندگی توجه شود.
انتهای پیام/
