دانشگاه میدان تضارب آراست، نه صحنه بی‌حرمتی به ارکان قانونی کشور

به گزارش خبرگزاری آنا، در یادداشت فرزاد جهان بین آمده است:

دانشگاه در هر جامعه‌ای، قلب تپنده تفکر و تولید معناست؛ نهادی که رسالت آن، تربیت عقلانیت نقاد، پرورش نخبگان مسئول و پیشبرد مرز‌های دانش است. در جمهوری اسلامی ایران نیز دانشگاه، نه صرفاً یک محیط آموزشی، بلکه بخشی از منظومه تمدنی و هویتی نظام محسوب می‌شود؛ نهادی که باید هم‌زمان «آزادی اندیشه» و «مسئولیت اجتماعی» را پاس بدارد. ازاین‌رو، تفکیک میان «نقد» و «توهین»، میان «اظهارنظر» و «هنجارشکنی»، یک تفکیک بنیادین است.

نقد، لازمه پویایی هر نظام سیاسی و اجتماعی است؛ بدون نقد، اصلاحی در کار نخواهد بود و بدون گفت‌و‌گو، پیشرفتی حاصل نمی‌شود. دانشگاه اگر نتواند محل طرح پرسش‌های سخت و بیان دیدگاه‌های متفاوت باشد، از رسالت تاریخی خود فاصله گرفته است. اما نقد زمانی سازنده است که مستدل، منصفانه، قانونمند و در چارچوب اخلاق علمی باشد. توهین و تخریب، اما ماهیتی متفاوت دارد. توهین نه در پی اصلاح است و نه در جست‌وجوی حقیقت؛ بلکه اغلب برآمده از هیجان، عصبانیت یا اغراض سیاسی است. هنجارشکنی نیز، عبور عامدانه از قواعدی است که برای حفظ نظم، کرامت و امنیت جمعی وضع شده‌اند.

دانشگاه نمی‌تواند و نباید به صحنه بی‌حرمتی به ارکان قانونی کشور تبدیل شود؛ زیرا چنین رفتاری، نه‌تنها کمکی به ارتقای آگاهی عمومی نمی‌کند، بلکه سرمایه نمادین دانشگاه را تضعیف می‌سازد و آن را از جایگاه عقلانیت به عرصه هیاهو تنزل می‌دهد.

آزادی بیان در سنت دانشگاهی، یک «حق» است؛ اما در کنار آن، «مسئولیت» نیز قرار دارد. آزادی بدون مسئولیت، به بی‌انضباطی فکری و آشفتگی اجتماعی می‌انجامد. همان گونه که هیچ نظام حقوقی در جهان، آزادی مطلق و بی‌قید را به رسمیت نمی‌شناسد، فضای دانشگاه نیز باید در چارچوب قانون اساسی و مقررات جاری کشور تعریف شود. این چارچوب نه برای محدودکردن اندیشه، بلکه برای صیانت از کرامت جمعی و جلوگیری از سقوط گفت‌و‌گو به سطح توهین و آشوب است.

دانشگاه می‌تواند محل نقد سیاست‌ها، بررسی عملکرد‌ها و حتی طرح دیدگاه‌های متفاوت نسبت به برخی رویکرد‌ها باشد؛ اما این نقد باید متکی بر داده، تحلیل و استدلال باشد. زبان علمی، زبان برهان است نه برچسب.

اگر دانشگاهیان خود پیشگام رعایت اخلاق گفت‌و‌گو نباشند، چگونه می‌توان از جامعه انتظار عقلانیت و مدارا داشت؟

بنابراین باید با صراحت گفت: دانشگاه جای توهین به‌نظام جمهوری اسلامی نیست؛ اظهارنظر آری، اما هنجارشکنی نه. این موضع، نه به معنای بستن دهان منتقدان، بلکه به معنای ارتقای سطح گفت‌و‌گو و صیانت از شأن دانشگاه است. دانشگاه زمانی می‌تواند نقش پیشرو خود را در تحقق پیشرفت علمی و تمدنی ایفا کند که هم میدان تضارب آرا باشد و هم الگوی قانون‌گرایی، ادب و مسئولیت‌پذیری.

در نهایت، اگر دانشگاه را سنگر عقلانیت بدانیم، باید مراقب باشیم که این سنگر به میدان نزاع‌های هیجانی و تخریبگرانه بدل نشود. آینده کشور، بیش از هر چیز، به گفت‌وگوی عالمانه، نقد منصفانه و پایبندی به قانون نیاز دارد؛ و دانشگاه، پیش از هر نهاد دیگری، باید تجسم عملی این سه اصل باشد.