شکست پروژه فرسایش امنیتی در جغرافیای انسجام
بازخوانی اقتدار ملی در بیانات رهبر انقلاب
نسخههای نئولیبرالی در جزایر امن تکنوکراتها؛
علم مسئلهمحور؛ حلقه مفقوده در سیاستگذاریهای کلان کشور/ تحریمها نتوانست مانع درخشش علم ایران شود
محمد ادبیتبار در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری آنا با اشاره به وضعیت علمی کشور اظهار کرد: زمانی که جایگاه ایران در مجلات معتبر علمی جهان را مورد ارزیابی قرار میدهیم، مشاهده میکنیم که وضعیت علمی کشور بسیار خوب است. رشد علمی ایران در سالهای اخیر قابل توجه بوده و این رشد را میتوان در افزایش پذیرشهای علمی، ادامه تحصیل دانشجویان در دانشگاههای معتبر و انتشار مقالات علمی مشاهده کرد.
وی افزود: پذیرشهای تحصیلی و علمی در خارج از کشور به سادگی انجام نمیشود. دانشگاهها و مراکز علمی معتبر، هر دانشجو یا هر پژوهشی را نمیپذیرند؛ بنابراین وقتی دانشجویان ما در مقاطع مختلف، حتی در سطح کارشناسی، موفق به اخذ پذیرش میشوند یا مقالات پژوهشگران ایرانی در مجلات معتبر منتشر میشود، نشاندهنده سطح علمی مطلوب کشور است.
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی واحد بابل با بیان اینکه بخشی از این سرمایههای انسانی برای تکمیل دانش و تجربه به خارج از کشور میروند، تصریح کرد: این افراد میتوانند پس از پختگی علمی، دوباره در خدمت کشور باشند و در ارتقای جایگاه اجتماعی علم در ایران نقشآفرینی کنند. ضروری است نهادهای مردمی و اجتماعی نیز ارزش دانش را بیش از پیش درک کنند و برای آن جایگاه قائل شوند.
ضعف در بهکارگیری علم در سطوح تصمیمگیری
ادبیتبار در پاسخ به این پرسش که برای ارتقای جایگاه علم در سیاستگذاریها و حرکت به سمت علم مسئلهمحور چه اقداماتی باید انجام شود، گفت: اگر به پیشرفتهای جهانی نگاه کنیم، میبینیم پشت هر پیشرفتی یک بنیان علمی قوی وجود دارد. چه در صنعت خودروسازی، چه در صنعت هواپیماسازی و چه در حوزههای مختلف دیگر، حتی در علوم انسانی، هر جا پیشرفت دیده میشود، علم پشتوانه آن بوده است.
وی ادامه داد: در بهکارگیری علم در نقاط تصمیمگیری کشور ضعف داریم. یعنی در بسیاری از موارد، تصمیمها به صورت فردی گرفته میشود، نه سیستمی و مبتنی بر داده. این موضوع باعث بروز گلایهها و احساس بیعدالتی میشود، زیرا عدالت زمانی محقق میشود که سیستم تصمیم بگیرد، نه افراد.
او با ذکر مثالی در حوزه اقتصادی گفت: چرا نباید بدانیم چه میزان طلا یا ارز در اختیار چه کسانی است؟ بسیاری از این مسائل با برنامهریزیهای ساده و مبتنی بر داده قابل مدیریت است. وقتی اطلاعات و دادهها به صورت شفاف و سیستمی ثبت و مدیریت شوند، امکان تصمیمگیری عادلانهتر فراهم میشود.
ادبیتبار افزود: در حوزههای مختلف مانند توزیع دارو، خدمات و حتی دادههای مربوط به دام و نهادههای دامی نیز میتوان با تکیه بر سیستمهای علمی و دادهمحور عمل کرد. وقتی همه چیز بر پایه علم و دانش باشد، پذیرش عمومی نیز افزایش مییابد و زمینه نارضایتی کاهش پیدا میکند.
وی با اشاره به نمونهای در حوزه توزیع دارو گفت: گاهی بیماری نسخهای دریافت میکند، اما داروخانه اعلام میکند دارو موجود نیست؛ در حالی که از طریق ارتباطات غیررسمی مشخص میشود همان دارو در همان مجموعه وجود دارد. این یعنی فرآیند توزیع و ثبت اطلاعات به صورت سیستمی انجام نمیشود. در حالی که بسیاری از داروها به صورت قانونی وارد کشور میشوند، اما در توزیع، شفافیت کامل وجود ندارد.
ضرورت نظارت بر خروجی واقعی طرحهای پژوهشی
معاون پژوهش دانشگاه آزاد اسلامی واحد بابل با اشاره به طرحهای پژوهشی در دانشگاهها بیان کرد: بسیاری از طرحهای پژوهشی از سوی ادارات و سازمانها به دانشگاهها واگذار میشود، اما مسئله این است که خروجی واقعی این طرحها چیست؟ آیا صرفاً گزارشمحور هستند یا منجر به حل مسئله میشوند؟
وی تأکید کرد: خروجی هر طرح پژوهشی باید ملموس و کاربردی باشد. صرف اعلام اینکه تعداد مشخصی طرح یا مبلغی بودجه اختصاص یافته، کافی نیست. نظارت بر اجرای صحیح و نتیجهبخش بودن طرحها ضروری است.
ادبیتبار با اشاره به سیاستهای دانشگاه آزاد اسلامی در سالهای اخیر گفت: در سه تا چهار سال گذشته، با تأکیدات شهید دکتر طهرانچی، سیاست مسئلهمحوری به صورت جدی در دانشگاه دنبال شده است. بر اساس این رویکرد، هر همایش یا کارگاهی که برگزار میشود، باید مبتنی بر یک مسئله واقعی از یک نهاد، سازمان یا اداره باشد.
وی افزود: به عنوان نمونه، در واحد بابل با اداره کل مخابرات استان بابل جلساتی برگزار شد و مشکلات این مجموعه احصا شد. در حال حاضر نیز در شرف برگزاری همایشی مشترک برای بررسی و ارائه راهکارهای علمی برای این مسائل هستیم.
او ادامه داد: همچنین در سال جاری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بابل با امضای تفاهمنامه با یکی از ادارات کل استان بابل، همایشی مشترک در حوزه چالشهای علوم تربیتی و آموزش برگزار کرد. هدف این بود که مسائل واقعی آموزش مورد بررسی قرار گیرد، نه اینکه صرفاً یک همایش شعاری برگزار شود.
تحریمها مانع علم باکیفیت نمیشوند
ادبیتبار در بخش دیگری از این گفتوگو درباره تأثیر تحریمها و محدودیتهای بینالمللی بر کیفیت ارتباطات علمی و جذب نخبگان اظهار کرد: باور شخصی من این است که اگر محصول باکیفیت داشته باشیم، خریدار خواهد داشت. این یک اصل است. اگر آموزش و پژوهش به گونهای باشد که خروجی ارزشمند تولید کند، دیگران به آن نیاز خواهند داشت.
وی گفت: حتی در دوران تحریم نیز مقالات پژوهشگران ایرانی در مجلات معتبر بینالمللی پذیرش شدهاند. همچنین طرحهای پژوهشی بینالمللی متعددی با مشارکت پژوهشگران ایرانی انجام شده است. این نشان میدهد که وقتی علم ما کاربردی و ارزشمند باشد، مورد توجه قرار میگیرد.
او با بیان اینکه اگر دری بسته شود، پنجرهای گشوده خواهد شد، افزود: بسیاری از محدودیتها قابل مدیریت و عبور هستند، به شرط آنکه ما کاری کنیم که دیگران به ما نیاز داشته باشند.
ادبیتبار با اشاره به موفقیتهای کشور در حوزه هوافضا گفت: در این حوزه، به دلیل کیفیت و پیشرفتهای فنی، برخی کشورها نسبت به دستاوردهای ایران حساسیت نشان میدهند. این نشان میدهد که هرجا با کیفیت و قدرت کار کنیم، میتوانیم در عرصه بینالمللی اثرگذار باشیم. در سایر حوزهها مانند صنعت خودرو نیز اگر محصولی تولید شود که توان رقابت داشته باشد، قطعاً جایگاه مناسبی در بازارهای جهانی خواهد یافت.
آموزش مجازی؛ انتخاب میان بد و بدتر
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی واحد بابل در ادامه به موضوع آموزش مجازی در شرایط بحرانی پرداخت و گفت: آموزش حضوری همواره اولویت دارد، اما در برخی شرایط مانند بحرانهای اجتماعی یا امنیتی، ناچار به استفاده از آموزش مجازی هستیم. در چنین شرایطی، گاهی باید بین بد و بدتر انتخاب کرد.
وی اذعان کرد: آموزش مجازی به طور طبیعی کیفیت آموزش را کاهش میدهد و این موضوع قابل انکار نیست. اما در شرایط اجتنابناپذیر، باید با افزایش نظارت و ارزیابی دقیق، از افت شدید کیفیت جلوگیری کرد.
ادبیتبار افزود: با گسترش هوش مصنوعی، دیگر نمیتوان صرفاً با ممنوع کردن استفاده از تلفن همراه یا ابزارهای دیجیتال، مسئله تقلب را حل کرد. باید شیوه تدریس و طراحی سؤال به گونهای باشد که حتی هوش مصنوعی نیز نتواند به سادگی پاسخ دهد. این نیازمند ارتقای توانمندی اساتید در طراحی آموزشی است.
ارزیابی عادلانه در فضای مجازی
وی در پاسخ به پرسشی درباره جلوگیری از تقلب و تحقق ارزیابی عادلانه در آموزش مجازی گفت: ارزیابی واقعی باید چندبعدی باشد. صرف بارگذاری یک تکلیف در سامانه برای من معیار ارزیابی کامل نیست. من شخصاً از روشهای مختلف برای سنجش دانشجویان استفاده میکنم.
ادبیتبار توضیح داد: حتی در کلاسهای مجازی نیز میتوان به صورت تلفنی یا آنلاین از دانشجو سؤال پرسید. پس از پایان دوره نیز میتوان جلسه حضوری برگزار کرد و مجدداً ارزیابی انجام داد. دانشجویی که مطالب را بهدرستی فرا گرفته باشد، در هر شرایطی تفاوت خود را نشان میدهد.
وی با اشاره به تجربه یکی از اساتید خود گفت: استادی داشتیم که میگفت تا زمانی که استاد کار خود را بهدرستی انجام ندهد، دانشجو تمایل به فرار از کلاس خواهد داشت؛ بنابراین بخش مهمی از کیفیت آموزش به عملکرد استاد بازمیگردد.
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی واحد بابل در پایان تأکید کرد: اگر اساتید با دقت، خلاقیت و تعهد عمل کنند و نظام ارزیابی نیز دقیق و عادلانه باشد، میتوان حتی در شرایط دشوار نیز از افت جدی کیفیت آموزش جلوگیری کرد و مسیر پیشرفت علمی کشور را ادامه داد.
انتهای پیام/
