کرسی‌های آزاداندیشی موتور مطالبه‌گری علمی هستند

مسعود نادری، استاد دانشگاه امام حسین (ع)، در گفت‌و‌گو با خبرنگار آنا با تأکید بر ضرورت به‌رسمیت شناختن اعتراضات قانونی و تفکیک آن از اغتشاش، اظهار کرد: هیچ جامعه و نظامی، فارغ از جغرافیا و ساختار سیاسی، در طول زمان بدون چالش، تعارض منافع و مطالبات اجتماعی باقی نمی‌ماند. این امر، بخشی طبیعی از فرآیند جامعه‌پذیری، سیاست‌ورزی و تحولات اجتماعی است.

وی با اشاره به نقش احزاب، گروه‌های سیاسی، سازمان‌های مردم‌نهاد و نهاد‌های مدنی افزود: کارکرد اصلی این نهادها، صرفاً کسب قدرت نیست، بلکه ایفای نقش واسط میان جامعه و حاکمیت است. اعتراض زمانی می‌تواند سازنده باشد که از مسیر درست و عقلانی بیان شود و در کانال‌های مدنی و قانونی جریان پیدا کند.

اعتراض در قانون اساسی ایران به رسمیت شناخته شده است

نادری با تأکید بر مبانی قانونی اعتراض گفت: بر اساس اصل ۲۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تشکیل اجتماعات و راهپیمایی‌ها به‌شرط عدم حمل سلاح و عدم اخلال در مبانی اسلام به رسمیت شناخته شده است. این یعنی از منظر فکری و حقوقی، اصل اعتراض در نظام سیاسی ما پذیرفته شده و محل تردید نیست.

وی تصریح کرد: البته هنوز این اصل به‌صورت مبسوط و اجرایی در قوانین عادی تبیین نشده و نیازمند قانون‌گذاری و سازوکار‌های شفاف اجرایی است؛ موضوعی که در برخی کشور‌هایی مانند انگلیس با سابقه طولانی‌تر دولت‌داری، سامان یافته و سالانه هزاران تجمع اعتراضی بدون تنش برگزار می‌شود.

مرز اعتراض و اغتشاش کجاست؟

این استاد دانشگاه با اشاره به تجربه تاریخی جمهوری اسلامی، گفت: از دوره سازندگی تا دوران اصلاحات، اعتراضات آگاهانه و عقلانی در کشور به رسمیت شناخته شد و در عمل نیز نمونه‌های متعددی از آن را شاهد بوده‌ایم. اما زمانی که اعتراض از مسیر عقلانیت خارج و در تقابل با قانون و امنیت اجتماعی قرار می‌گیرد، به ضد خود تبدیل شده و به اغتشاش منتهی می‌شود.

نادری افزود: تضاد میان اعتراض سازنده و اغتشاش، زمانی آشکار می‌شود که رویکرد ایجابی و مدنی جای خود را به هیجان، خشونت و تخریب می‌دهد.

نسل جدید را نباید با نگاه صرفاً امنیتی دید

وی با اشاره به ویژگی‌های نسل جدید، به‌ویژه نوجوانان موسوم به «نسل Z»، تأکید کرد: این نسل نیازمند نگاه علمی، جامعه‌شناختی و تربیتی است. به‌هیچ‌وجه نباید با عینک صرفاً امنیتی به آنها نگریست. نوجوانان در مرحله‌ای میان کودکی و جوانی قرار دارند، هیجان بالایی دارند و هنوز به بلوغ کامل عقلانی نرسیده‌اند.

نادری، بیان کرد: هرچند ممکن است اقلیتی تحت تأثیر جریان‌های بیرونی یا فریب رسانه‌ای قرار گیرند، اما راه مواجهه با این مسئله، برخورد سلبی نیست؛ بلکه هدایت ایجابی، آموزش و ایجاد مسیر‌های صحیح برای تخلیه هیجانات است.

نقش کلیدی خانواده، مدرسه و رسانه

این استاد دانشگاه با اشاره به زیست رسانه‌ای نوجوانان گفت: دانش‌آموز با چهار محیط اصلی در ارتباط است؛ خانواده، گروه همسالان، مدرسه و رسانه. در این میان، رسانه نقشی تعیین‌کننده دارد، به‌ویژه رسانه‌هایی که خارج از کنترل حاکمیت هستند. نمی‌توان نقش رسانه را نادیده گرفت؛ باید برای آن خوراک فکری و فرهنگی مناسب تولید کرد.

وی افزود: نوجوان به‌دنبال هیجان است؛ اگر محتوای سالم و جذاب به او ندهیم، به‌طور طبیعی به سراغ منابع نامناسب می‌رود. همان‌طور که در تغذیه جسم تنوع ایجاد می‌کنیم، در تغذیه فکری و فرهنگی هم باید خلاق و هوشمندانه عمل کنیم.

ضرورت آموزش زودهنگام سواد رسانه‌ای

نادری با انتقاد از تأخیر در آموزش سواد رسانه‌ای، گفت: آموزش سواد رسانه‌ای باید بسیار زودتر از مقاطع فعلی آغاز شود. حتی برخی معلمان خودشان با این حوزه آشنایی کافی ندارند. درحالی‌که این آموزش می‌تواند نقش مؤثری در جامعه‌پذیری سیاسی و اجتماعی نسل جدید ایفا کند.

کرسی‌های آزاداندیشی؛ حلقه مفقوده گفت‌وگوی مؤثر

وی در بخش دیگری از سخنان خود، به نقش کرسی‌های آزاداندیشی پرداخت و گفت: این کرسی‌ها به‌درستی از سوی رهبر معظم انقلاب برای دانشگاه‌ها مطالبه شده‌اند، اما متأسفانه در سطح ملی به‌صورت فراگیر و اثربخش اجرا نشدند.

نادری تصریح کرد: کرسی‌های آزاداندیشی باید محل طرح منطقی گره‌های جامعه باشند. وقتی مسئله‌ای در فضای علمی و دانشگاهی مطرح و صورت‌بندی می‌شود، به مطالبه عمومی تبدیل شده و از مسیر رسانه، مجلس و نهاد‌های تصمیم‌ساز به سیاست و قانون بدل می‌شود.

وی افزود: اگر این کرسی‌ها به‌درستی شکل می‌گرفتند، بسیاری از سوءتفاهم‌ها، اتهامات و شکاف‌ها کاهش می‌یافت و احساس مشارکت، تعلق و چسبندگی نخبگان و اساتید به حاکمیت تقویت می‌شد.

استاد دانشگاه امام حسین (ع) در پایان تأکید کرد: راه پیشگیری از بحران‌های اجتماعی، نه بستن مسیر گفت‌و‌گو، بلکه گشودن آن به‌صورت عقلانی، ایجابی و قانون‌مند است. اعتراض آگاهانه، آموزش صحیح، رسانه مسئول و کرسی‌های آزاداندیشی فعال، می‌توانند جامعه را از افتادن در مسیر اغتشاش مصون بدارند.