چرا قیمت نهاده در بازار توزیع به بحران ۳ برابری رسید؟

به گزارش خبرگزاری آنا، در حالی که دولت از موفقیت چشمگیر در تأمین و تخصیص ارز نیمایی جهت واردات نهاده‌های استراتژیک دامی مانند ذرت، سویا، جو خبر می‌دهد، بازار محصولات پروتئینی مرغ، تخم‌مرغ و گوشت در یک التهاب ساختاری به سر می‌برد.مشکل اصلی، نه در مرحله تأمین ارز، بلکه در گلوگاه‌های پیچیده لجستیک، ترخیص و توزیع داخلی نهفته است.

شواهد میدانی و اظهارات فعالان صنعت، تصویر نگران‌کننده‌ای را ترسیم می‌کنند؛ مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران در آبان‌ماه هشدار داده است که به دلیل عدم دسترسی به موقع نهاده‌ها، تولید در برخی حوزه‌ها با کاهش ۲۰ درصدی مواجه شده است. فعالان صنعت از ملتهب بودن بازار نهاده‌های آزاد سخن می‌گویند. در شرایطی که مرغدار باید نهاده یارانه‌ای را دریافت کند، عدم رسیدن این سهمیه‌ها، وی را مجبور به خرید از بازار آزاد با قیمت‌های نجومی می‌کند و این وضعیت، تولید را از یک فرایند برنامه‌ریزی شده به یک قمار پرریسک تبدیل ساخته است.

ترخیص محموله‌های عظیمی از نهاده را با تأخیر‌های چند هفته‌ای

تحلیل ساختاری نشان می‌دهد که زنجیره تأمین نهاده‌ها از لحظه ورود به مرز تا رسیدن به دست تولیدکننده، دچار چند لایه اختلال است. کندی فرآیند‌های گمرکی و بروکراسی پیچیده، ترخیص محموله‌های عظیمی از نهاده را با تأخیر‌های چند هفته‌ای مواجه ساخته است؛ کالا‌هایی که به جای ورود سریع به چرخه تولید، در انبار‌های بنادر انباشته می‌شوند. همچنین، حمل و نقل داخلی پس از تخصیص ارز، به دلیل افزایش همزمان تقاضا برای تخلیه محموله‌ها، دچار کمبود شدید کامیون و افزایش نرخ کرایه‌ها شده است، که این افزایش هزینه مستقیماً به قیمت نهایی منتقل می‌گردد.

علاوه بر این، عدم شفافیت در توزیع نهاده‌های یارانه‌ای، فرصت را برای انحراف مسیر این کالا‌ها به بازار آزاد فراهم ساخته است. این اختلال زنجیره‌ای، مستقیماً بر معیشت خانوار‌ها اثر گذاشته است؛ افزایش سرسام‌آور قیمت‌ها در آبان‌ماه نشان داد که وقتی هزینه‌های خوراک دام افزایش می‌یابد، فشار به صورت آنی به جیب مصرف‌کننده نهایی منتقل می‌شود.

این وضعیت، پیش‌بینی‌های قیمتی را در بازار نامطمئن ساخته و یک چرخه معیوب تورمی ایجاد می‌کند. بحران فعلی، دیگر یک چالش ارزی نیست؛ بلکه یک بحران مدیریت فیزیکی کالا و لجستیک فرابخشی است. تا زمانی که دولت نتواند با اجرای پروتکل‌های عملیاتی سریع، جریان فیزیکی نهاده‌ها را تضمین کند، بازار پروتئین کشور در معرض نوسانات شدید باقی خواهد ماند.

بحران قیمت و ناکارآمدی سامانه 

اما در همین رابطه مجتبی عالی، عضو هیأت‌مدیره اتحادیه مرکزی دامداران کشور، در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی آنا، وضعیت تأمین نهاده‌های دامی را برای تداوم فعالیت دامداران «بسیار دشوار» توصیف کرد و نسبت به تبعات فاجعه‌بار این روند هشدار داد که هسته اصلی این بحران، نه در سیاست‌گذاری کلان، بلکه در تفاوت سرسام‌آور قیمت نهاده‌ها از مبدأ تا مقصد نهایی نهفته است.

عالی اعلام کرد: در حالی قیمت مصوب ذرت حدود ۱۱ هزار تومان تعیین شده، این ماده حیاتی با قیمتی در حدود ۳۰ هزار تومان و گاهی تا ۳۵ یا ۳۶ هزار تومان به دست تولیدکننده می‌رسد. با این شرایط، ادامه فعالیت برای دامداران عملاً غیرممکن شده و این وضعیت به نابودی واحد‌های دامداری منجر می‌شود.

این نقد شدید مستقیماً متوجه ناکارآمدی سامانه‌های توزیع دولتی است. به گفته عالی، سامانه بازارگاه عملاً کارایی خود را از دست داده و فاقد هرگونه عرضه مؤثری است. این وضعیت که حداقل یک ماه است تغییری نکرده، دامداران را مجبور ساخته تا نهاده‌های مورد نیاز خود را از واسطه‌هایی که «تسهیلگر» نامیده می‌شوند، تهیه کنند؛ خریدی که طبیعتاً بر اساس قیمت‌های بازار آزاد صورت می‌گیرد. نتیجه این سوءتوزیع، افت شدید تولید بوده است؛ عالی با بیان این مطلب تأکید کرد: طی سه تا چهار ماه اخیر، میزان نهاده‌های در دسترس دامداران به‌طور محسوسی کاهش یافته و بسیاری از دامداری‌ها با افت ۳۰ تا ۴۰ درصدی تولید مواجه شده‌اند، آن هم در آستانه حساس شب عید و ماه مبارک رمضان که نیازمند برنامه‌ریزی دقیق‌تری است.

تمرکز صرف بر قیمت نهایی بدون توجه به هزینه‌های واقعی خوراک دام، یک رویکرد ناقص است

عالی با انتقاد از رویکرد مسئولان، یادآور شد که تمرکز صرف بر «قیمت نهایی گوشت و مرغ» بدون توجه به هزینه‌های واقعی خوراک دام، یک رویکرد ناقص است، تاکید کرد: باید دید قیمت نهاده‌ها تا چه میزان باید تعدیل شود تا پاسخگوی نیاز دامداران باشد؟ وضعیت بازار کاملاً نامشخص است و دامداران امکان هیچ‌گونه مدیریت یا تصمیم‌گیری مؤثری ندارند، چرا که پاسخگویی روشنی از سوی متولیان دیده نمی‌شود.

وی به تناقض بین اظهارات رسمی و واقعیت میدانی اشاره کرد و افزود: مشاهده می‌شود که وزیر جهاد کشاورزی در صدا و سیما درباره رفع مشکل نهاده‌ها صحبت می‌کند، اما این اظهارات یک‌طرفه است. امروز در سامانه بازارگاه هیچ نهاده‌ای در دسترس نیست و ادعای رفع مشکل دروغ است؛ بیش از ۳ ماه است که برای تامین نهاده‌ها با مشکل مواجهیم و چاره‌ای جز خرید از بازار آزاد وجود ندارد.