تحقیق و تفحص از نهادهای ارزشی دفاع از ارزشها است یا عبور از خط قرمزها؟
به گزارش خبرگزاری آنا، در سالهای اخیر، همزمان با پررنگتر شدن مطالبه شفافیت و پاسخگویی در جامعه، بحث تحقیق و تفحص از برخی نهادهای حساس و دارای مأموریتهای دینی، انقلابی و ارزشی نیز در دستور کار قرار گرفته است. این موضوع، بهویژه درباره نهادهایی که با سرمایههای عظیم معنوی و اجتماعی نظام اسلامی ـ مانند خون شهدا و ایثارگری خانوادهها ـ پیوند خوردهاند، واکنشها و حساسیتهایی را به همراه داشته است. موافقان نظارت، آن را لازمه صیانت از ارزشها میدانند و منتقدان، از بیم خدشهدار شدن حرمت و اعتبار این نهادها ابراز نگرانی میکنند.
در چنین فضایی، پاسخ به این پرسش اساسی که «آیا تحقیق و تفحص تضعیف نهادهای ارزشی است یا تقویت آنها؟» ضرورتی جدی دارد؛ پاسخی که بدون اتکا به هیجان سیاسی، بر مبانی دینی، فقهی، حقوقی و تجربه حکمرانی اسلامی استوار باشد.
در همین رابطه، گفتوگویی ترتیب دادیم با مجتبی رحماندوست عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی و عضو فراکسیون شاهد و ایثارگر، تا از دیدگاه وی درباره اهداف، مبانی دینی و حقوقی و پیامدهای تحقیق و تفحص از این نهادها را بیشتر بشنویم.
برخی معتقدند تحقیق و تفحص از نهادهایی با مأموریت دینی، انقلابی و ارزشی ـ از جمله بنیاد شهید و امور ایثارگران ـ ممکن است به بیاعتباری این مجموعهها و نوعی آبروریزی منجر شود. پاسخ شما به این نگرانی چیست؟
این نگرانی در ظاهر دلسوزانه است، اما اگر عمیقتر نگاه کنیم، دقیقاً نتیجهای معکوس دارد. در منطق اسلام و فقه سیاسی شیعه، هرچه جایگاه یک مسئولیت مقدستر و مردمیتر باشد، نظارت بر آن باید دقیقتر و سختگیرانهتر صورت گیرد. اگر ما به بهانه حفظ آبرو، نظارت را تضعیف کنیم، در واقع راه را برای سوءاستفاده افراد معدود باز کردهایم و این مسئله به اصل آن نهاد و اعتماد عمومی ضربه میزند.
آیا برای این نگاه، پشتوانه فقهی و دینی مشخصی وجود دارد؟
بله، کاملاً. اگر به سیره امیرالمؤمنین علی(ع) مراجعه کنیم، میبینیم ایشان در عهدنامه مالک اشتر ـ که یک سند حکمرانی اسلامی محسوب میشود ـ صریحاً میفرمایند: «در کار کارگزارانت بهدقت نظارت کن و ناظران امین بر آنان بگمار.» نکته مهم اینجاست که این دستور درباره کارگزارانی صادر شده که خود امام آنها را منصوب کرده بود؛ یعنی انتصاب، سابقه یا ظاهر دینی، مانع نظارت نیست.
برخی میگویند این سختگیریها ممکن است حرمت نهادهای منتسب به ارزشها را بشکند.
برعکس؛ در منطق علوی، بیعدالتی و تبعیض حرمتشکن است، نه نظارت. امیرالمؤمنین(ع) حتی درخواست برادر خود، عقیل، برای دریافت امتیاز اضافی را نپذیرفت. این رفتار نشان میدهد هرچه نسبت نزدیکتر و جایگاه حساستر باشد، خط قرمز عدالت پررنگتر است. اگر امروز بگوییم فلان نهاد چون ارزشی است نباید مورد تحقیق و تفحص قرار گیرد، عملاً همان چیزی را نفی کردهایم که امام علی(ع) برای تحقق آن حکومت کرد.
این نگاه در اندیشه امام خمینی(ره) و رهبر انقلاب چگونه تبیین شده است؟
امام خمینی(ره) صریح و شفاف فرمودند: «اسلام با هیچکس عقد اخوت نبسته است.» این جمله یک قاعده فقهی ـ سیاسی است؛ به این معنا که هیچکس بهصرف سابقه، لباس یا انتساب، از مصونیت دائمی برخوردار نیست. رهبر معظم انقلاب نیز بارها تأکید کردهاند که نهادهای منتسب به انقلاب باید از دیگران سالمتر و شفافتر باشند؛ چراکه اگر در این نهادها لغزش یا فسادی رخ دهد، آسیب آن تنها متوجه یک دستگاه نخواهد بود، بلکه اعتماد مردم به کل نظام را تحت تأثیر قرار میدهد.
بهطور مشخص، درباره بنیاد شهید و امور ایثارگران چه تحلیلی دارید؟
بنیاد شهید و امور ایثارگران نهادی است که با خون پاک شهدا و رنج ایثارگران گره خورده و از شریفترین مأموریتهای نظام برخوردار است. دقیقاً به همین دلیل است که معتقدیم این بنیاد بیش از هر نهاد دیگری نیازمند نظارتی دقیق، شفاف و قانونمند است؛ نه از سر بیاعتمادی، بلکه برای صیانت از شأن آن و دفاع از حقوق خانوادههای شهدا و ایثارگران. تحقیق و تفحص منصفانه از بنیاد، به معنای متهم کردن آن نیست، بلکه پیامی روشن به جامعه میدهد مبنی بر اینکه مجلس اجازه نمیدهد حتی یک تخلف احتمالی، اعتبار این نهاد مقدس را مخدوش کند.
از منظر حقوقی و قانون اساسی، آیا مجلس حق ورود به این حوزهها را دارد؟
بدون تردید. اصل ۷۶ قانون اساسی به مجلس شورای اسلامی حق تحقیق و تفحص از همه امور کشور را داده است و هیچ نهادی از شمول این اصل مستثنا نشده است. اگر مجلس در چنین مواردی عقبنشینی کند، در واقع از یکی از مهمترین وظایف نظارتی خود عدول کرده و این امر خلاف سوگند نمایندگی است.
جمعبندی شما برای نمایندگانی که هنوز در این زمینه مردد هستند چیست؟
با صراحت میگویم: حمایت از تحقیق و تفحص، حمایت از ارزشهاست، نه مقابله با آنها. سکوت در برابر احتمال تخلف، راه را برای فساد پنهان و تدریجی باز میکند؛ اما نظارت شفاف و عادلانه، اعتماد مردم را افزایش میدهد و نهادهای ارزشی را سالمتر و مقتدرتر میسازد. اگر واقعاً دغدغه حفظ آبروی نهادهایی مانند بنیاد شهید را داریم، بهترین راه این است که اجازه ندهیم حتی یک نقطه تاریک در عملکرد آنها باقی بماند.
انتهای پیام/
