ملاصدرا؛ فیلسوفی که عقل، دین و عرفان را درهمآمیخت
به گزارش خبرگزاری آنا، به مناسبت روز بزرگداشت ملاصدرا، نشست معرفتی با موضوع «حقیقت نیل به زیبایی و کمال از منظر ملاصدرا» در محل نمازخانه دانشگاه آزاد اسلامی واحد بینالمللی انزلی برگزار شد.
حسین صفری سرپرست دانشگاه آزاد اسلامی واحد بینالمللی انزلی در این نشست که به همت دفتر هماندیشی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد اسلامی واحد بینالمللی انزلی برگزار شد، اظهار کرد: هدف زندگی دستیابی به زیبایی، سعادت و کمال است و دین، علم، فلسفه، عرفان و حکمت، روشهای مختلفِ نیل به کمال به شمار میروند.
وی با بیان اینکه حکمت، دانش همراه با بینش است، گفت: حکمت خسروانی، حکمت مشاء، حکمت اشراق و حکمت متعالیه ملاصدرا، از انواع شناختهشده حکمت هستند.
سرپرست دانشگاه آزاد اسلامی واحد بینالمللی انزلی افزود: حکمت متعالیه ملاصدرا ترکیبی از حکمت مشاء و حکمت اشراق به همراه نگاه عارفانه است و البته این نوع حکمت، حکمت خسروانی را هم در خود دارد.
صفری تبیین کرد: امروز درباره یکی از بزرگترین متفکران تاریخ ایران یعنی صدرالدین شیرازی معروف به ملاصدرا سخن میگوییم؛ اندیشمندی که تلاش کرد تا عقل، دین و عرفان را در یک نظام فکری واحد، گرد آورد. ملاصدرا در حدود بیش از ۴۰۰ سال قبل در دوره صفویه میزیست. او در شیراز متولد شد، در اصفهان تحصیل کرد و شاگرد بزرگانی، چون میرداماد و شیخ بهایی بود. همچنین ملاحسن فیض کاشانی و عبدالرزاق لاهیجی، از شاگردان ملاصدرا بودند.
وی با تأکید بر اینکه زندگی ملاصدرا تنها محدود به درس و بحث نبود، تصریح کرد: ملاصدرا در دورهای به دلیل نوآوریهای فکری، با مخالفتهایی روبهرو گردیده و سالهایی را در نوعی تبعید و گوشهنشینی در روستایی به نام کهک گذراند که همین دوره خلوت و تفکر، زمینه شکلگیری مهمترین اثر وی یعنی حکمت متعالیه شد.
سرپرست دانشگاه آزاد اسلامی واحد بینالمللی انزلی در تفسیر معنای حکمت متعالیه خاطرنشان کرد: قبل از هر چیز باید این پرسش را مطرح کنیم که واقعیتِ اصلی جهان چیست؟ پیش از ملاصدرا، فیلسوفانِ بسیاری عنوان میکردند که آنچه در اشیا اهمیت دارد، ماهیت یا چیستی آنهاست. مثلاً انسان چیست؟ درخت چیست؟ سنگ چیست؟ اما ملاصدرا با بیانی تازه، اظهار کرد که آنچه اصل و بنیاد همه چیز است، وجود است، نه ماهیت. به زبان سادهتر، مهمترین حقیقت این نیست که یک چیز چه نام دارد، بلکه این است که «هست» و همین «هستن»، بنیاد عالم است. او این نظریه را با اصطلاحی بیان کرد که به آن «اصالت وجود» میگوید.
صفری متذکر شد: مطابق این دیدگاه، وجود مانند نوری است که شدت و ضعف دارد. همانطور که نور شمع، نور لامپ و نور خورشید همگی نورند، اما شدتشان متفاوت است. موجودات عالم نیز همگی بهرهای از وجود دارند، اما در درجات مختلف. به این وضعیت میگویند «تشکیک وجود». به عبارت دیگر، وجود یک حقیقت واحد است، اما دارای مراتب گوناگون.
سرپرست دانشگاه آزاد اسلامی واحد بینالمللی انزلی، نظریه مهم دیگر ملاصدرا را «حرکت جوهری» عنوان و تشریح کرد: پیش از ملاصدرا تصور میشد که حرکت فقط در ظاهر اشیا رخ میدهد؛ بهعنوان مثال یک درخت از نهال تا به ثمر رسیدن سیر تحول شکلی دارد یا یک گیاه و یا یک انسان از کودکی به پیری میرسد، اما ملاصدرا عنوان کرد که حرکت فقط در ظاهر نیست و در عمق و ذات جهان نیز جریان دارد. به بیان سادهتر، جهان در هر لحظه در حال نو شدن است. هیچ چیز کاملاً ثابت نیست و حتی خود ما در درونمان لحظهبهلحظه در حال دگرگونی هستیم. اگر بخواهیم این نگاه را امروزیتر بیان کنیم، باید بگوییم که جهان از نگاه ملاصدرا به مانند یک رودخانه زنده است نه یک ساختمان سنگی ثابت. شاید مهمترین ویژگی اندیشه ملاصدرا این باشد که او نمیخواست فقط یک فیلسوف نظریه پرداز صرف باشد، او معتقد بود که حقیقت را نمیتوان تنها با استدلال منطقی خشک درک کرد. به باور ملاصدرا برای شناخت کامل حقیقت بر سه روش میبایست متکی بود: عقل به معنی تفکر منطقی و نگاه استدلالی، وحی و دین در معنی شریعت که ارمغانی است و هدایتگر و دستی است عرشی برای ما فرشیان، و در نهایت شهود و تجربه درونی که همان راه دل است و اگر این سه با هم جمع شوند، انسان به حکمت متعالیه میرسد؛ یعنی حکمتی برتر که از سطح بحث و حوزه نظر فراتر میرود و به عمق جان انسان راه مییابد.
سرپرست دانشگاه آزاد اسلامی واحد بینالمللی انزلی عنوان کرد: در نگاه ملاصدرا، انسان فقط یک موجود مادی نیست که چند صباحی زندگی کند و از بین برود. او معتقد بود که انسان در مسیر تکامل دائمی است؛ همانگونه که جهان در حال حرکت است، روح انسان نیز در حرکت و رشد است.
صفری با اشاره به اینکه از دید ملاصدرا هر انتخاب، فکر و عمل ما در ساخت هویت واقعیمان نقش دارد، تشریح کرد: ملاصدرا حتی درباره معاد هم نگاهی تازه داشت و بر این باور بود که جهان آخرت چیزی جدا و بیارتباط با این دنیا نیست، بلکه ادامه همین مسیر تکامل است.
سرپرست دانشگاه آزاد اسلامی واحد بینالمللی انزلی یادآور شد: به تعبیر سادهتر، انسان در دنیای دیگر و عالم پس از مرگ همان چیزی را میبیند که در اینجا زمینه آن را ساخته است. بهشت و جهنم فقط مکان نیستند، بلکه نتیجه کیفیت وجودی انسان است.
صفری یادآور شد: از نظر ملاصدرا، علم باید انسان را متحول کند و اگر دانشی موجب رشد اخلاقی و معنوی انسان نشود، هنوز به مرحله حکمت نرسیده است. به همین دلیل است که ملاصدرا را صرفاً یک فیلسوف نظری نمیدانند. او متفکری بود که فلسفه را با زندگی پیوند داد. در اندیشه ملاصدرا، تفکر و معنویت از هم جدا نیستند. عقل و دل در تقابل با هم نیستند، بلکه مکمل هم هستند.
سرپرست دانشگاه آزاد اسلامی واحد بینالمللی انزلی افزود: اگر بخواهیم پیام اصلی حکمت متعالیه را در یک جمله خلاصه کنیم، شاید بتوان گفت که جهان یک حقیقت زنده و پویاست و انسان در این دنیا مسافری است که میتواند از مرتبهای پایین به مرتبهای بالاتر از وجود، صعود کند. این نگاه امیدبخش است، چراکه به ما میگوید که هیچکس در یک نقطه ثابت نمیماند. ما همواره امکان رشد، تغییر و تعالی داریم.
صفری با بیان اینکه ملاصدرا برای نیل به کمال، اسفار اربعه را پیشنهاد کرده است، تبیین کرد: اسفار یعنی سفرها که منظور سفر فکری و عقلی است و نه سفر جسمانی و اربعه یعنی چهارگانه پس اسفار اربعه یعنی سفر چهارگانهای که انسان با طی طریق آنها به کمال و سعادت میرسد.
به گفته سرپرست دانشگاه آزاد اسلامی واحد بینالمللی انزلی، ملاصدرا بیان کرد که انسان سالک حقیقت، در مسیر فهم خدا و حقایق جهان، چهار سفر را انجام میدهد. سفر اول از خلق به سوی حق است؛ یعنی شناخت خدا و جدا شدن از زشتیها. سفر دوم در حق با حق که این سفر شامل شناخت خدا و معطوف شدن در زیباییها است. سفر سوم از حق به سوی خلق است؛ یعنی آفرینش جهان، تولید زیبایی و توجه به این امر که جهان تصویری از اسما و صفات الهی است. سفر چهارم نیز عبارت است از در میان خلق با حق (انسان و معاد، دعوت دیگران به زیبایی). وی اذعان داشت: با این تفاسیر میتوان گفت که چهار سفر به این شرح بیان شود: واقعیت چیست؟ خدا کیست؟ جهان چگونه بهوجود آمده و انسان به کجا میرود؟
صفری تأکید کرد: اندیشه ملاصدرا به ما یادآوری میکند که فلسفه فقط مجموعهای از اصطلاحات پیچیده نیست، بلکه تلاشی است برای پاسخ به پرسشهای عمیق زندگی. من کیستم؟ جهان چیست؟ و به کجا میروم؟
سرپرست دانشگاه آزاد اسلامی واحد بینالمللی انزلی افزود: حکمت متعالیه دعوتی است به اندیشیدن به خودشناسی و حرکت در مسیر کمال.
به گزارش آنا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بینالمللی انزلی با ۴ هزار و ۳۰۰ دانشجو و ۶۷ عضو هیئتعلمی در محدوده منطقه آزاد انزلی واقع شده است.
انتهای پیام/
